Bordeaux-héraðið í Frakklandi er eitt frægasta vínræktarsvæði heims, þekkt fyrir hágæða rauðvín sem geta þroskast áratugum saman. Vínin heðan eru nánast alltaf blanda úr Cabernet Sauvignon, Merlot og Cabernet Franc. Arnar Sigurðsson. Það kann að hljóma þversagnarkennt en framleiðslan á Bordeaux vínum hefur fallið um 40% samfara því að gæði hafa aldrei verið betri. Forsagan er að upp úr árinu 2000 kynntust Borðeyringar fjármálaverkfræði, nánar tiltekið þeirri hugmynd að breyta mætti neysluvöru í fjárfestingarvöru með því að taka stóran hluta framboðsins af markaði, skapa umframeftirspurn og hækka verðin á forsendum þess að innbyggð verðmætaukning skapaði áframhaldandi eftirspurn þar sem gæðin ykjust við geymslu. Verðhækkanir urðu eðlilega hvati til framleiðenda um að gera betur en segja má að verðhrunið sem fylgdi hafi verið jafn auðútreiknað og fall íslensku krónunnar, sem ein af stærstu vaxtamunamyntum heimsins 2008. Það verðfall hefur svo orsakað að lélegustu framleiðndurnir hafa lagt upp laupana auk þess sem ginkeyptir fjárfestar sitja eftir með sárt ennið. Sögulegur gæðastimpill Innan um þúsundir víngerðarhúsa stendur hið sögulega flokkunarkerfi frá 1855 sem vísbending um gæði og orðspor. Af ásettu ráði fjöllum við ekki um vín sem einokunarverslanir ríkisins bjóða í „sérpöntun” enda vita neytendur nú orðið að þeim er jú frjálst að panta vín hvaðan sem er. Hið opinbera flokkunarkerfi fyrir Bordeaux-vín varð til að beiðni Napóleons III Frakkakeisara fyrir heimssýninguna í París árið 1855. Markmiðið var að kynna bestu vín Frakklands fyrir alþjóðlegum gestum. Vínmiðlarar fengu það verkefni að raða víngerðarhúsum (châteaux) eftir orðspori og viðskiptaverði, sem á þeim tíma þótti endurspegla gæði beint. Kerfið skiptir vínum í fimm flokka, eða crus: Premier Cru (Fyrsti flokkur) Deuxième Cru (Annar flokkur) Troisième Cru (Þriðji flokkur) Quatrième Cru (Fjórði flokkur) Cinquième Cru (Fimmti flokkur) Næstum öll rauðvínin á listanum koma frá Médoc-svæðinu, að undanskildu einu víni: Château Haut-Brion frá Graves. Kerfið hefur næstum verið óbreytt síðan 1855, aðeins tvær breytingar hafa verið gerðar: Château Cantemerle var bætt við sem 5. flokks vín árið 1856 og Château Mouton Rothschild hækkað úr 2. flokki í 1. flokk árið 1973. Þessi næstum óhreyfanleiki hefur leitt til gagnrýni um að kerfið sé úrelt og endurspegli ekki alltaf núverandi gæði, þar sem stjórnun og eignarhald geta breyst. Úrval á Íslandi Úrvalið af Bordeaux-vínum hér á landi gefur ágæta innsýn í heim þessara vína. Þar má finna nokkur af hærra skrifuðu víngerðarhúsum svæðisins. Þó má benda á að sum vín eru undarlega verðlögð hér á landi. Þannig má nefna að hið ágæta Pape Clement kostar 19.799 krónur en markaðsverð er um 5.000 krónur. Cantenac Brown hefur verið selt um árabil í einokunarverslunum ríkisns og þar kostar 2021 árgangurinn 12.998 krónur á meðan að hinn stórgóði 2018 árgangur kostar kr. 10.800 krónur hjá Sante þannig að færa má rök fyrir að frelsið sé að leggja Seðlabankanum lið í baráttunni við verðbólguna. Um frægustu húsin, sem falla í fyrsta flokk, er fátt eitt að segja annað en að þau eru fyrir löngu búin að segja skilið við neytendur. Það hús sem þó þykir fremst meðal jafningja í 2. flokki, oft kallað ensku „super seconds” er Leoville Las Cases, Palmer og Cos Estournel, sem fá að jafnaði sömu dóma og vín í 1. flokki, þó verðið sé helmingi lægra eða „aðeins” um 44.000 krónur. Château Pontet-Canet vínhúsið hefur verið rekið með lífrænum og aðferðum um árabil, sem hefur skilað sér í einstaklega eftirsóttum vínum. Hús í miklum metum Ég nefni hér tvö gæðavíní 2. flokki. Château Léoville Barton 2017, sem kostar 16.700 krónur (2018 árgangur kostar 22.220 krónur hjá Sante) og Château Léoville Poyferré 2017, sem kostar 16.900 krónur hjá Sante (fr. 2ème Grand Cru Classé). Þessi tvö vín frá Saint-Julien eru meðal hæst metnu vínanna í úrvalinu og eru þekkt fyrir þéttleika, langlífi og klassískann Bordeaux-stíl. Bæði þessi vín eru oft talin jafnast á við mörg 1. flokks vín í gæðum og eru dæmi um hátind Bordeaux-víngerðar og má sérstaklega benda á hið síðarnefnda sem fær 95-97 í einkunn hjá öllum helstu vínskríbentum. Littla systurhús Leoville Barton er Langoa Barton sem kostar kr. 11.598 í ÁTVR. Annað áhugavert vín er Château Pontet-Canet 2015, sem kostar 21.500 krónur hjá Sante (fr. 5ème Grand Cru Classé). Þótt þetta vín sé tæknilega séð í fimmta flokki er Château Pontet-Canet frá Pauillac af mörgum talið jafnast á við vín í öðrum og þriðja flokki enda ekrurnar nánast áfastar við Mouton Rothschild. Víngerðin hefur verið rekin með lífrænum og lífelfdum (biodynamic) aðferðum um árabil, sem hefur skilað sér í einstaklega eftirsóttum vínum sem vínskríbentar lofa í hástert með 95-97stigum. Önnur svokölluð Classé vín sem vert er að benda á eru vín eins og Château Talbot (fr. 4ème Cru) og Château Branaire-Ducru (fr. 4ème Cru). Bæði þessi vín eru frá Saint-Julien, sem býður upp á klassísk Bordeaux-gæði á aðeins viðráðanlegra verði. Árið 2019 var einn best heppnaði árgangurinn hjá Chateau Talbot (ásamt 2016) sem mörgum Íslendingum er að góðu kunnugt. Gæðalega hefur húsið tekið nokkrar lægðir, tannín voru nokkuð hörð - en hér hefur skordýraeitur ekki verið notað í um 40 ár og allt á uppleið frá 2008. Verðgildi Það þarf þó ekki alltaf að borga háar fjárhæðir fyrir góð Bordeaux-vín. Mörg víngerðarhús sem eru utan 1855-flokkunarinnar, eða í lægri flokkum hennar, bjóða upp á vín á góðu verði. Slík vín koma oft frá svæðum eins og Saint-Émilion (sem hefur sitt eigið flokkunarkerfi), Pomerol, eða minni þekktum svæðum eins og Castillon Côtes de Bordeaux. Hér eru nokkur dæmi um vín sem bjóða upp á mikið fyrir peninginn. Château Labegorce, sem kostar 6.500 krónur hjá Sante (Margaux) er eitt þeirra. Þótt það sé ekki Grand Cru Classé er þetta vín frá hinu rómaða Margaux-svæði sem þekkt er fyrir fínleg vín og hefur fengið mjög háa dóma frá leiðandi vínfræðingum. Wine Spectator gaf því 92 stig, James Suckling 92 stig, og William Kelley 90 stig af 100 mögulegum. Château Barde-Haut 2015 frá Saint-Émilion kostar 7.800 krónur. Þetta vín er flokkað sem Grand Cru í Saint-Émilion kerfinu og myndi flokkast sem nokkuð þróttmikið (e. masculine) vín. Það er frábær kostur fyrir þá sem vilja prófa gott Merlot-miðað vín án þess að eyða of miklu. Vín frá Castillon Côtes de Bordeaux eins og Château d'Aiguilhe koma frá svæði sem er þekkt fyrir framúrskarandi verðgildi. Þessi vín eru oft gerð af sömu ástríðu og þekkingu og frægari vínin en eru neðar í virðingastiganum, sem heldur verðinu niðri. Niðurstaða Flokkunarkerfið frá 1855 er enn vegvísir að bestu vínum Bordeaux. Château Léoville Barton, Château Léoville Poyferré og Château Pontet-Canet eru vín sem sanna þetta. Fyrir vínáhugamenn sem vilja fá sem mest fyrir peninginn er hins vegar þess virði að leita út fyrir raðir frægustu húsanna. Vín eins og Château Labegorce sýnir að það er hægt að fá vín með 92 stiga dómum á mjög sanngjörnu verði, og Château Barde-Haut ásamt vínum frá Castillon Côtes de Bordeaux sýna að það er hægt að njóta framúrskarandi Bordeaux-vína án þess að tæma bankareikninginn. Arnar Sigurðsson, annar eigenda Sante.