Það er áhugaverð staðreynd að hinn mikli vöxtur ferðaþjónustu á síðustu árum, sem oft heyrist nefndur í opinberri umræðu, varð aldrei. Þvert á móti hefur bæði fjöldi ferðamanna og fjöldi starfsfólks í greininni staðið í stað frá árinu 2017. Gjaldeyristekjur hafa vaxið en sú tala ein segir ekki nema lítinn hluta sögunnar um hvað er að gerast í greininni. Versnandi rekstrarumhverfi og afkoma fyrirtækja Það eru ekki nýjar fréttir að rekstrarumhverfi ferðaþjónustufyrirtækja sé flókið. Síðustu ár hefur allur kostnaður í fyrirtækjarekstri aukist verulega, hvort sem er launakostnaður, aðfangakostnaður, fjármagnskostnaður eða opinber gjöld. Afleiðingarnar sjást skýrt á því að afkoma ferðaþjónustufyrirtækja hefur fallið um tugi prósenta milli ára þrátt fyrir að heildartekjur í greininni hafi hækkað. Það er samdóma álit þeirra sem starfa í greininni að þessi staða muni ekki batna á þessu ári eða því næsta. Samkvæmt gildandi kjarasamningum mun enn bæta í hæstu laun í Evrópu (skv. Eurostat) og uppsögn þeirra hefði líklega enn verri afleiðingar í för með sér. Útséð virðist um að verðbólga og vextir komi til með að lækka á árinu og til stendur að bæta í skattlagningu á ferðaþjónustu með tilkynntum áformum um hærri VSK á baðlón og nýtt náttúru- og innviðagjald. Fátt bendir því til þess að rekstrarumhverfi og afkoma ferðaþjónustufyrirtækja muni batna til muna í bráð. Versnandi alþjóðleg samkeppnishæfni Allir þessir þættir hafa bein áhrif á stöðu áfangastaðarins Íslands í harðri alþjóðlegri samkeppni. Þegar rekstrarumhverfi er eins og að er í dag er ljóst að allar kostnaðarhækkanir leita út í verðlagið. Því var velt upp í fjölmiðlaumræðum síðustu viku hvort fyrirtæki gætu ekki bara lækkað verð um svona tíu prósent því Ísland væri orðið svo dýrt? Það er alveg ljóst að í tilfelli ferðaþjónustufyrirtækja er það enginn möguleiki. Miklu líklegra er að launa- og skattahækkanir þurfi að fara beint út í verðið til viðskiptavinarins til að fyrirtækið haldi sjó. Í slíku árferði er samkeppnishæfnin undir, og af því ætti allt samfélagið að hafa áhyggjur. Ekki bara vegna þess að þjónusta verði almennt dýrari, heldur vegna þess að þeim mun dýrari sem hún verður, þeim mun líklegra er að versnandi samkeppnisstaða hafi þau áhrif að færri ferðamenn velji Ísland og þar með að ferðaþjónustan skapi minni verðmæti. Hér er mikilvægt að hafa í huga að þriðjungur af öllum gjaldeyristekjum Íslands verður til í ferðaþjónustu og ekki síður að þriðjungur allra þeirra tekna enda sem skattkrónur í sameiginlegum sjóðum landsmanna. Minni verðmætasköpun vegna lakari samkeppnishæfni kemur því niður á samfélaginu í heild. Aukin óvissa á lykilmörkuðum Ekki þarf að fjölyrða um þau óvissuáhrif sem óstabílir þjóðarleiðtogar beggja vegna Atlantshafsins hafa trommað upp síðustu mánuði. Efnahagslegar afleiðingar átaka eru nú farin að koma fram á lykilmörkuðum íslenskrar ferðaþjónustu, með aukinni varfærni og lakari ferðavilja. Flugframboð til landsins hefur þegar minnkað frá fyrra ári og ekki er útséð með hvaða áhrif hækkandi olíuverð mun hafa á það inn í veturinn. Ofan í kaupið eru þær afleiðingar sem varað var við þegar fjármögnun neytendamarkaðssetningar var hætt árið 2022 nú augljóslega að koma fram í minnkandi áhuga á Íslandi og aukinni árstíðasveiflu. Það er hægt að gera ýmislegt Í óvissuumhverfi þar sem við höfum fáa möguleika á að hafa áhrif á stóru alþjóðlegu kraftana er þeim mun mikilvægara að nýta þá þætti sem við þó getum stýrt sjálf í rétta átt til að vinna á móti neikvæðum áhrifum þeirra. Þar liggur skýrast við að stjórnvöld vinni að því öllum árum að styrkja samkeppnisumhverfi atvinnugreina innanlands. Til þess eru ýmsar stilliskrúfur fyrir augum stjórnvalda. Spurningin er hvort vilji er til að snúa þeim í rétta átt? Höfundur er framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar.