Útistandandi lán banka til fyrir­tækja í byggingar­starf­semi og mann­virkja­gerð hafa aukist um tæp­lega 108 milljarða króna á einu ári, sam­kvæmt nýrri mánaðar­skýrslu Húsnæðis- og mann­virkja­stofnunar. Lánin námu tæp­lega 438 milljörðum króna undir lok maí. Aukningin frá apríl í fyrra til apríl á þessu ári nemur nærri þriðjungi. HMS bendir á að lengri sölutími nýrra íbúða geti haft veru­leg áhrif á skuldastöðu byggingar­fyrir­tækja. Þegar íbúðir seljast hægar en gert var ráð fyrir liggur fram­kvæmda­fé lengur bundið í verk­efnunum, lán eru greidd upp síðar og vaxta­kostnaður safnast upp. Sjá einnig Virðis­rýrnun lána í byggingar­starf­semi tvöfaldast „Í núverandi um­hverfi þar sem nýjar íbúðir seljast hægar getur sölutími haft mikil áhrif á útistandandi lán banka til fyrir­tækja í byggingar­starf­semi,“ segir í skýrslu HMS. Stofnunin bendir á að hæg sala geti leitt til meiri skulda vegna upp­safnaðra áfallinna vaxta. Sjá einnig Yfir 6.400 íbúðir til sölu Hægir á lántöku Þótt heildar­skuldir greinarinnar hafi aukist mikið hefur dregið úr nýjum lán­veitingum síðustu mánuði. Hrein ný útlán banka til byggingar­starf­semi og mann­virkja­gerðar námu 4,6 milljörðum króna í maí og 2,2 milljörðum í apríl. Til saman­burðar námu þau 35 milljörðum króna á fyrstu þremur mánuðum ársins. Þetta bendir til þess að hækkun útistandandi lána skýrist ekki aðeins af nýjum fram­kvæmdum. Skuldir geta einnig haldist lengur á efna­hags­reikningum fyrir­tækjanna þegar full­búnar íbúðir seljast seint og fram­kvæmdalán eru því ekki greidd upp jafn­hratt og áður. Háir vextir og ströng lánþega­skil­yrði eru helstu ástæður þess að nýjar íbúðir seljast hægar á höfuð­borgar­svæðinu, sam­kvæmt könnun meðal stjórn­enda byggingar­fyrir­tækja sem HMS vísar til. Blikur á lofti hjá Lands­bankanum Þróunin er í samræmi við þá mynd sem birtist í hálfsárs­upp­gjöri Lands­bankans og Við­skipta­blaðið fjallaði um í gær. Lilja Björk Einars­dóttir, banka­stjóri Lands­bankans, sagði þá blikur á lofti á byggingar­markaði og að erfitt væri að sjá að ástandið lagaðist fyrr en vextir lækkuðu. Útlán Lands­bankans til fyrir­tækja í byggingar­starf­semi námu 252,8 milljörðum króna í lok júní. Hluti aukningarinnar frá áramótum skýrðist þó af því að 31 milljarður króna í lánum var endur­flokkaður úr fast­eigna­starf­semi yfir í byggingar­starf­semi. Virðis­rýrnun vegna lána í byggingar­starf­semi hafði meira en tvöfaldast frá áramótum, úr 1,5 milljörðum króna í rúma þrjá milljarða. Lán í áhættu­stigi 3 jukust jafn­framt úr 752 milljónum króna í tæpa níu milljarða. Það merkir ekki að öll þessi lán séu í van­skilum, heldur að Lands­bankinn meti meiri hættu á að hluti þeirra tapist en áður. Dregur úr um­svifum HMS segir fleiri merki benda til hóf­legs sam­dráttar í byggingariðnaði. Nýskráningum fyrir­tækja í byggingar­starf­semi og mann­virkja­gerð hefur fækkað og gjaldþrotum fjölgað frá árinu 2022. Nýskráningar á fyrri helmingi ársins voru þær fæstu frá 2020 og gjaldþrotin þau flestu frá 2023. Nýskráningar eru þó enn fleiri en gjaldþrot. Inn­flutningur byggingar­hráefna dróst jafn­framt saman um 30% á fyrstu fimm mánuðum ársins miðað við sama tíma­bil í fyrra. Inn­flutningur timburs minnkaði um 40% og einnig dró veru­lega úr inn­flutningi steypu­styrktar­járns, sem er einkum notað á fyrstu stigum fram­kvæmda. Á sama tíma hefur fram­boð íbúða til sölu aukist. Rúm­lega 6.400 íbúðir voru til sölu á landinu í byrjun júlí, þar af um 2.300 nýjar íbúðir. Íbúða­verð hafði þá lækkað að raun­virði í ellefu mánuði sam­fleytt. Útlán banka til byggingarstarfsemi og mannvirkjagerðar eru orðin 10 Milljörðum ISK (ma.). hærri á núvirði en þau urðu hæst fyrir bankahrun. Raunhækkunin er 100 ma. á einu ári (+29%) og 111% af raunhækkun útlána til atvinnufyrirtækja (+90 ma) er byggingarstarfsemi. #bubble pic.twitter.com/4t6WoxKfIE — Ragnar M. Gunnarsson (@ragnar_mar) July 24, 2026