Í síðustu Fiskifréttum var birt tafla, sem blaðið fékk hjá sjávarútvegsráðuneytinu um loðnuafla íslenskra skipa innan og utan lögsögu á tímabilinu 1977-1997. Þar var eingöngu miðað við sumar- og haustvertíðir þegar veiðin er fyrir norðan landið. Meðfylgjandi tafla, sem við birtum nú, sýnir hins vegar loðnuafla íslensku skipanna á hverri eildarvertíð frá sumri til vors, sem e.t.v. er eðlilegri viðmiðun en sumar- og haustvertíðin eingöngu. Loðnuafli íslenskra skipa 1977 til 1997. Birt í Fiskifréttum 14. nóvember 1997. Sé tekið mið af heildarvertíðinni hverju sinni er hlutfall afla utan lögsögu mun lægra eins og gefur að skilja, þar sem allur aflinn á vetrarvertíð (eftir áramót) er tekinn innan íslensku lögsögunnar þegar loðnan gengur til hrygningar. Íslensku skipin veiddu langmest utan lögsögu á vertíðinni 1993-94 eða 344.000 tonn, sem var 34% af heildarafla þeirra á þeirri vertíð. Sé hins vegar eingöngu miðað við sumar- og haustvertíðina 1993 (eins og í töflunni í síðasta blaði) var hlutfallið 74%. Alls hefur aflinn utan lögsögu komist fjórum sinnum yfir 100 þús. tonna markið, eins og sést á töflunni. Í hin skiptin þrjú hefur hlutfallið af heildarafla á viðkomandi vertíð verið 11-19% af heild. Loðnulaust við Jan Mayen frá 1987 Ekki liggur nákvæmlega fyrir hve mikið af afla íslensku skipanna utan lögsögu hefur verið tekið á Jan Mayen svæðinu og hve mikið í grænlensku lögsögunni. Þó má í grófum dráttum segja, að fyrir hrun loðnustofnsins árið 1982 hafi afli utan lögsögu að mestu verið veiddur á Jan Mayen svæðinu, en eftir að stofninn náði sér á strik aftur hafi hann verið tekinn í lögsögu Grænlands, að sögn Hjálmars Vilhjálmssonar fiskifræðings. „Þegar Norðmenn byrjuðu sumarveiðar sínar á loðnu árið 1978 veiddu þeir nánast allan sinn afla í Jan Mayen lögsögunni en þá aðskildi miðlína lögsögur Jan Mayen og Grænlands. Sumarið 1979 og 1980 var sumarveiði Norðmanna ýmist Jan Mayen megin eða Grænlandsmegin við miðlínuna. Loðnan gekk mjög langt norður á þessum árum, stundum austur fyrir Jan Mayen, eða allt þar til loðnustofninn hrundi. Eftir að stofninn náði sér á ný hafa göngur þangað norður eftir verið stopular og loðnan yfirleitt haldið sig svo vestarlega að lítið af henni hefur farið inn fyrir Jan Mayen lögsöguna eins og hún er nú,“ sagði Hjálmar. Rétt er að minna á að með samningum milli Norðmanna og Grænlendinga færðust lögsögumörk Jan Mayen töluvert austur fyrir miðlínuna. Fram kemur í máli Hjálmars, að þótt rannsóknaskip hafi ekki verið gerð út til loðnuathugana á Jan Mayensvæðinu hin síðari ár, sé nokkuð ljóst að a.m.k. eftir 1987 hafi sáralítið, ef nokkuð, af loðnu haldið sig innan lögsögu Jan Mayen. Hvað ræður göngum loðnunnar? En hvað ræður breytilegum göngum loðnunnar? Fiskifréttir 14. nóvember 1997 . „Sjávarhiti og ástand lífríkisins hafa áhrif þar á. Sem dæmi má nefna að fyrir þremur árum lagði loðnan af stað norður á bóginn með miklum látum. Auðvelt var að fylgja henni eftir og skipin mokveiddu. Þegar loðnan var komin að 69. gráðu stoppaði hún skyndilega og hélt kyrru fyrir í 2-3 daga en sneri svo við. Ástæðan er trúlega sú að ætislaust hefur verið þar fyrir norðan vegna einhvers hallæris sem skapast hefur í sjónum. Það verður þó að viðurkennast að okkur skortir þekkingu á því hvað stjórnar hegðun loðnunnar. Til þess að afla hennar þyrfti að gera út rannsóknaleiðangra á víðáttumikið svæði norður í hafi tvisvar til þrisvar á ári í a.m.k. fimm ár. Þetta er mikið verk og það um hásumarið þegar hvað mestar annir eru í öðrum verkefnum hjá Hafrannsóknastofnun. Enn sem komið er hefur ekki verið talinn grundvöllur fyrir því að ráðast í slíkar rannsóknir, — til þess höfum við ekki skip, mannskap eða peninga, því miður,“ sagði Hjálmar. Óvarlegt að skella hurðum — En hvernig líst Hjálmari á þá ákvörðun stjórnvalda að segja upp loðnusamningi Íslands, Noregs og Grænlands? „Ég ætla í sjálfu sér ekki að dæma um réttmæti þess að segja samningnum upp. Það er í sjálfu sér allt í lagi að ræða málið upp á nýtt. Aðalatriðið er að friður haldist um þessar veiðar þannig að hægt sé að stjórna þeim, svo við lendum ekki í svipaðri stöðu og komin er upp í Barentshafi með loðnuleysi og ætisleysi fyrir þorsk. Enginn veit hvort eða hvenær loðnan tekur upp sitt fyrra mynstur aftur og gengur í átt til Jan Mayen. Þess vegna finnst mér að fara eigi varlega í að slíta samningum og skella hurðum,“ sagði Hjálmar Vilhjálmsson.