Launakostnaður hins opinbera hér á landi er sá næsthæsti í Evrópu, að því er kemur fram í árlegri skýrslu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins (AGS) um íslenskt efnahagslíf sem var birt í gær. Launakostnaður hins opinbera hefur hækkað um sem nemur 1,5% af vergri landsframleiðslu (VLF) og nemur í dag um 14,5% af VLF. Þessi aukning er að stærstum hluta rakin til launahækkana sveitarfélaga. „Laun á opinbera vinnumarkaðnum hafa hækkað hraðar en á almennum vinnumarkaði, einkum hjá sveitarfélögum, á sama tíma og hlutfall opinberra starfsmanna [á íslenska vinnumarkaðnum] hefur sömuleiðis aukist,“ segir í skýrslunni. „Þessi þróun endurspeglar bæði hærri launakostnað á hvern opinberan starfsmann og fjölgun starfsmanna, sem hefur þannig aukið kerfisbundinn útgjaldaþrýsting.“ Sjá einnig Opinberum ­starfsmönnum fjölgaði um 1.250 í febrúar Lykilatriði í að bæta ríkisfjármálin Vöxtur nafnlauna nam 7,9% í fyrra, sem AGS rekur að hluta til nýrra kjarasamninga á opinberum vinnumarkaði. Vöxtur raunlauna var þannig 3,7% og talsvert umfram framleiðnivöxt. Sjóðurinn segir að þrátt fyrir að aðeins hafi dregist úr launaþrýstingi þá sé hann enn mikill. „Að halda aftur af launakostnaði er lykilatriði í aðlögun fjármála hins opinbera,“ segir í skýrslunni. Bent er á að launakostnaður sem hlutfalli af VLF er nokkuð hærri en fyrir Covid-faraldurinn. Sjá einnig Launa­hækkanir kennara sprengdu skalann Jafnframt gæti fækkun opinberra starfsmanna aukið sveigjanleika á vinnumarkaði og hagvöxt til meðallangs tíma. Mynd tekin úr skýrslu AGS. Sjóðurinn segir að launahækkanir hafi verið umfram framleiðnivöxt á síðustu árum. Ættu að vera samofnari kjaraviðræðum á almennum vinnumarkaði AGS hvetur stjórnvöld til að skoða að samræma kjaraviðræður ríkisins við verkalýðsfélög opinberra starfsmanna við kjaraviðræður á almennum vinnumarkaði til að stuðla að því að kjarasamningar verði í takti við hvern annan sem gæti leitt til hóflegri launahækkana. Sjá einnig Fækka stöðugildum hjá ríkinu um 1% Að sama skapi er hvatt til þess að ríkissáttasemjara verði veittar auknar valdheimildir, t.d. að skylt verði að kjósa um miðlunartillögu sáttasemjara, til að draga úr líkum á því að kjaradeilur dragist á langinn. Í skýrslunni segir að geta hagkerfisins til að halda verðbólgu við 2,5% markmið Seðlabankans muni m.a. ráðast af breytingum á vinnumarkaðslíkaninu til að tryggja að launavöxtur, þar á meðal á opinbera markaðnum, haldist í hendur við framleiðnivöxt. Jafnframt nefnir sjóðurinn einnig í þessu samhengi tækifæri til að draga úr markaðshindrunum í þjónustugeirum sem séu meira íþyngjandi en gengur og gerist innan OECD. Sjá einnig Vinnu­markaðslíkanið „greini­lega brotið“ AGS segir að nú þegar draga virðist úr vexti ferðaþjónustuiðnaðarins, sem taki til sín mikið vinnuafl, þá ætti að draga úr eftirspurn eftir vinnuafli sem ætti að stuðla að hóflegri launahækkunum á vinnumarkaðnum. Það gæti jafnframt stuðlað að minni hækkunum á húsnæðismarkaði. AGS bendir á að atvinnuleysi hafi verið um 5,4% í lok árs 2025, talsvert yfir áætluðu jafnvægisstigi. AGS vekur athygli á því að frumútgjöld hafi hækkað umtalsvert á árunum 2016-2025, eða um 6% af VLF. Sú hækkun samsvari um 12,5% raunaukningu á hvern íbúa. Bent er á að útgjöld til heilbrigðismála, menntamála, íþrótta- og frístundastarfs, sem og launakostnaður hins opinbera sem hlutfall af VLF sé um 2,5% hærri en hjá hinum Norðurlöndunum og um 5% hærri en á evrusvæðinu. „Þótt þetta endurspegli að hluta til eiginleika lítils hagkerfis með háan fastan kostnað bendir umfangið til þess að svigrúm sé til að auka hagkvæmni.“ Frumútgjöld ríkisins eru enn hærri en fyrir Covid-faraldurinn.