Staða efnahagsmála fær ekki mikla athygli þessa dagana. Rigningasumarið á suðvesturhorninu útskýrir ekki andvaraleysið en það gerir fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi aðildarviðræður við Evrópusambandið sem fram eiga að fara í ágústlok. Þeir stjórnmálamenn sem láta í sér heyra um þessar mundir – þeir eru ekki margir ef út í það er farið – eru fyrst og fremst að taka þátt í þeirri sumargleði sem umræðan um Evrópumálin er í aðdraganda þessara mikil­vægu kosninga, sem efnt var til með svo skömmum fyrirvara. Ein undantekning var á þessu þegar Daði Már Kristófersson, fjármálaráðherra og varaformaður Viðreisnar, brást við nýjustu verðbólgumælingu Hagstofunnar í síðustu viku. Verðbólgan mældist 5,3% í júlí en fjármálaráðherra sá sérstaka ástæðu til þess að fagna mælingunni þar sem „undirliggjandi innlend verðbólga er á undanhaldi“. Nú má velta því fyrir sér hvort fjármálaráðherra hafi heyrt minnst á fyrirbrigði sem gengur undir nafninu sumarútsölur en það breytir ekki því að fullyrðing hans um hjöðnun innlends verðbólguþrýstings er ekki rétt. Hækkanir á vöruverði eru litlar í júlímælingunni en hækkanir á þjónustu skýra verðbólguna nánast alfarið. Framlag opinberra gjaldskrárhækkana til ársverðbólgu nam 1,4 prósentustigum í júlí og það þýðir að ef ríki og sveitarfélög hefðu ekki hækkað gjaldskrár væri ársverðbólga 3,9% eða vel undir forsenduákvæðum kjarasamningana sem virkjast innan fárra vikna. Ekki sér fyrir endann á þessari viðleitni ríkisstjórnarinnar til þess að viðhalda verðbólgunni. Þannig segir greiningardeild Landsbankans að hún geri ráð fyrir hærri verðbólgu en áður í september, meðal annars vegna breytinga á reglugerð sem mun hækka komugjöld á heilsugæslu. Það dylst engum nema þeim sem einblína á ESB-pakkann að það eru blikur á lofti yfir íslensku efnahagslífi. Atvinnuleysi mældist 5% í vinnumarkaðsrannsókn Hag­stofunnar í júlí en það var 2,8% á sama tíma í fyrra. Þetta er ótvírætt merki um hraða kólnun í hagkerfinu en atvinnuleysi hefur nú ekki mælst meira síðan í heimsfaraldrinum. Atvinnuleysi í byggingariðnaði og mannvirkjagerð hefur vaxið hratt að undanförnu. Enda á sér stað marktæk kólnun á fasteignamarkaði. Það munar um minna. Gögn Samtaka iðnaðarins sýna að byggingageirinn veltir um sjö hundruðum milljarða króna. Í honum starfa um tuttugu ­þúsund manns. Greinin stendur undir um átta prósentum af landsframleiðslu og skattsporið nemur um 190 ­milljörðum króna, þar af um áttatíu milljörðum í beinum sköttum. Í hagsögulegu tilliti er erfitt að finna dæmi um mikla kólnun á fasteignamarkaði og í byggingariðnaði sem ekki hefur verið undanfari djúps samdráttarskeiðs. Dæmin er að finna um allan heim. Efist menn um að ástandið sé að versna hratt þurfa þeir ekki annað en að líta á sex mánaða uppgjör Landsbankans. Þar kemur fram að virðisrýrnun útlána í byggingastarfsemi hefur tvöfaldast og lán í vanskilum hafa aukist um 175% síðasta hálfa árið. Leiða má líkur að því að sambærileg þróun muni sjást í lánasöfnum hinna viðskiptabankanna á næstu misserum. Með öðrum orðum er ástand efnahagsmála að versna hratt. Verðbólgan er ­þrálát, atvinnuleysi fer vaxandi og fasteigna­markaðurinn er við frostmark. Könnun sem Seðlabankinn og Samtök atvinnulífsins gerðu fyrr í sumar um stöðu og horfur í efnahagslífinu meðal stjórnenda í stærstu fyrir­tækjum landsins sýnir að mikil svartsýni ríkir um framhaldið. Aðeins um 5% stjórnenda telja aðstæður í efnahagslífinu góðar en um 64% telja þær slæmar og leita þarf aftur til dimmustu daga heimsfaraldursins til að sjá álíka mælingu. Horfur um eftirspurn hafa einnig gefið eftir, en vísitölur innlendrar sem og erlendrar eftirspurnar eru nú báðar undir 100 stigum, sem þýðir að meirihluti svarenda á von á því að bæði innlend og erlend eftirspurn muni dragast saman á næstu sex mánuðum, í fyrsta skipti frá haustinu 2020. Í raun og veru hefur ríkisstjórnin ekki haft neitt til málanna að leggja annað en að boða frekari skattahækkanir í fjárlaga­frumvarpi næsta árs og efna til þessarar þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildar­viðræðna við ESB. Það gefur ekki mikla von um að haldið verði rétt á spöðunum á komandi mánuðum og árum. Á sama tíma og sífellt fleiri mælikvarðar benda til versnandi stöðu í efnahagslífinu virðist pólitísk orka ríkis­stjórnarinnar fara í annað verkefni. Það er erfitt að sjá hvernig sú forgangsröðun undirbýr íslenskt efnahagslíf fyrir þær áskoranir sem blasa við á næstu misserum. Þessi leiðari birtist í Viðskiptablaðinu sem kom út 29. júlí 2026.