Umræðan um gervigreind hefur hingað til að mestu snúist um störfin sem gætu horfið og áhættuna sem tæknin ber með sér. Þær spurningar eru réttmætar en fyrir íslenskt atvinnulíf er önnur spurning orðin brýnni. Eru fyrirtækin að tileinka sér tæknina nógu hratt til að halda samkeppnisstöðu sinni? Eins og staðan er í dag er mesta ­hættan ekki fólgin í því að gervigreind taki störfin. Hún er að fyrirtæki í ­öðrum löndum verði fyrri til og betri í að nýta hana og að íslensk fyrirtæki dragist ­aftur úr. Gervigreind hefur þegar náð talsverðri útbreiðslu í íslensku atvinnulífi. Niðurstöður könnunar Hagstofunnar, sem birtar voru í mars, sýna að 48% fyrir­tækja hér á landi segjast nota einhvers konar gervigreindarhugbúnað. Aðeins 25% geta hins vegar tilgreint verkefni þar sem tæknin er notuð og einungis 14% hafa mótað sér stefnu um notkun hennar. Þar blasir áskorunin við. Íslensk fyrirtæki búa sjaldnast yfir sömu stærðarhagkvæmni og stórir erlendir keppinautar, en þau geta nýtt smæðina til að prófa ný verkfæri hratt og festa það sem virkar í sessi. Ávinningurinn felst ekki endilega í stór­felldum breytingum heldur aukinni skilvirkni í daglegum rekstri, sem ­getur svo skilað umtalsverðri framleiðni­aukningu. Íslenskan setur íslensk fyrirtæki jafnframt í sérstaka stöðu. Mállíkön hafa úr margfalt meira gagnamagni að moða á ensku og öðrum tungumálum en íslensku. Þau eru því ekki jafn vel í stakk búin til að leysa ýmis verkefni á íslensku, og nýlegar rannsóknir benda til þess að frammistaðan geti versnað þegar farið er úr ensku yfir í íslensku. Þessi staðreynd felur í sér bæði áskorun og tækifæri. Áskorunin er sú að íslensk fyrirtæki geta ekki gengið að því vísu að alþjóðleg gervigreindarverkfæri leysi verkefni á íslensku jafn vel og sambærileg verkefni á stærri tungumálum. Tækifærið felst hins vegar í að laga tæknina að íslenskum aðstæðum með íslenskum gögnum og sérþekkingu. Fyrir­tæki sem takast á við þetta geta skapað sér forskot. Innleiðing gervigreindar er stjórnendaverkefni frekar en verkefni upplýsingatæknideilda. Spurningin er ekki hvaða nýjasta forrit starfsfólk eigi að prófa heldur hvaða ferlum má breyta og hvar tæknin getur skapað mest verðmæti. Að kaupa aðgang að verkfærum og vona að framleiðnin aukist sjálfkrafa er ávísun á vonbrigði. Forskotið felst ekki í tækninni sjálfri heldur því hvernig fyrir­tæki nýta hana til að breyta vinnubrögðum sínum. Notkun gervigreindar er þó ekki án áhættu. Rangar upplýsingar frá líkani sem hljómar sannfærandi, meðferð viðkvæmra gagna, hugverkaréttur og ­öryggi kalla á skýra verkferla. Regluverk Evrópusambandsins um gervigreind (e. AI Act) mun einnig skipta íslenskt atvinnulíf máli. Gert er ráð fyrir að reglugerðin verði tekin upp í EES-samninginn en upptaka hennar er enn til skoðunar hjá EES/EFTA-ríkjunum. Það er þó engin ástæða fyrir íslensk fyrirtæki að bíða eftir regluverkinu. Fyrirtæki ættu nú þegar að hafa ­skýrar reglur um meðferð gagna, ábyrgð og notkun tækninnar. Varfærni má hins vegar ekki verða annað orð yfir aðgerðaleysi. Það væri kunnuglegt mynstur að verja árum í umræður um regluverk, stefnumótun og siðferði á meðan fyrirtæki annars staðar öðlast forskot með markvissri notkun tækninnar. Hið opinbera hefur hlutverki að gegna. Menntakerfið þarf að búa fólk undir gervigreindarbyltinguna og stjórnvöld þurfa sjálf að leita leiða til að nýta tæknina til aukinnar framleiðni í opinberri þjónustu. Reynslan gefur þó tak­markað tilefni til að ætla að hið opinbera leiði þessa þróun. Frumkvæðið verður fyrst og fremst að koma frá fyrirtækjunum sjálfum. Fyrir flest íslensk fyrirtæki mun samkeppnin ekki ráðast af því hver þróar tæknina heldur hver nýtir hana best. Þar má Ísland ekki dragast aftur úr.