Innlent | Morgunblaðið | 28.8.2026 | 10:00 Aðlögun, afkoma og markaðir Vilhjálmur Bjarnason María Matthíasdóttir Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Afkoma þjóða og einstaklinga ræðst ekki af hráefnaeign eða yfirgangi gagnvart öðrum, hvort heldur einstaklingum eða þjóðum. Afkoma þjóða og einstaklinga ræðst af aðlögun að aðstæðum og nýtingu þekkingar til að þjóna mörkuðum, sem óska eftir vöru og þjónustu. Ein merkilegasta aðlögun að breyttum aðstæðum, sem ritari þekkir til, er aðlögun gullsmiða í Sviss þegar Jóhann Kalvin siðbótarfrömuður boðaði bann við hvers kyns prjáli, skartgripum og líkneskjum. Í stað þess að hverfa inn í híbýli sín og kveða rímur hófu svissneskir gullsmiðir að smíða hugvitsamleg úr. Íslenskar rímur urðu ekki markaðsvara. Úrsmíði varð því iðnaður, sem framleiðir eftirsóknarverða vöru, svo eftirsótta að Donald J. Trump taldi sig tilneyddan til að leggja ofurtolla á svissnesk úr. Bandarískir ferðamenn eiga gott með tollasniðgöngu með því að kaupa svissnesk úr í Sviss. Til umhugsunar varðandi þetta, mörgum öldum eftir andlát Jóhanns Kalvins, er að svissneski frankinn hefur hækkað í gengi gagnvart annarri mynt. Svissnesku úrin seljast á sama verði í frönkum og áður. Sama er að segja um svissneskt súkkulaði. Neytendur, sem eiga kost á allra þjóða súkkulaði, kaupa svissneskt súkkulaði. Aðlögun Kann að vera að staða Sviss sé eftirsóknarverð. Aðlögunarhæfni Sviss er undraverð. Landinu hefur tekist að gera tvíhliða samninga við Evrópusambandið um flest mál, og innleitt reglur Evrópusambandsins, sérstaklega um fjármálamarkaði. Þetta var gert til þess að vera eftirsóknarverður mótaðili í fjármálagerningum. Sviss stundar einnig vaxtamunarviðskipti með bandarísk ríkisskuldabréf, sér til tímabundins ábata. Ísland hefur aldrei náð viðlíka aðlögun á annan veg en þann að pissa í skóinn sinn. Það er að pissa í skóinn sinn að fella gengi krónunnar í tíma og ótíma. Þannig hefur íslenskt launafólk borið skaðann af því sem aflaga hefur farið í atvinnu- og efnahagsmálum. Gengisfelling er engin lausn. Aðeins nýr vandi! Sviss er eftirsóknarverður mótaðili í viðskiptum. Kann að vera að lega landsins ráði þar nokkru um. En stjórnvöld í Sviss telja það eftirsóknarvert að vera aðili að fríverslunarsamtökunum EFTA, með þremur öðrum þjóðum. Og borga rekstrarkostnaðinn af EFTA-samtökunum! Aðlögun Íslands Þessar vikurnar þarf ritari að hlusta á auglýsingar þess efnis að „við getum þetta sjálf“. Aðlögun Íslands til bættra lífskjara hefur ekki komið „að innan“. Aðlögun Íslands til bættra lífskjara hefur komið að utan. Bætt lífskjör á Íslandi hafa komið í áföngum frá árinu 1960 með samningum við erlendar þjóðir og alþjóðasamtök. Þrátt fyrir aðild að Alþjóðagjaldeyrissjóðnum og yfirlýsingu í NATO-sáttmála um frjáls viðskipti var það ekki fyrr en með ráðstöfunum Viðreisnarstjórnarinnar upp úr 1960 að stöðugur bati lífskjara hófst en með hléum. Með aðild að Evrópska efnahagssvæðinu, EES, sameiginlegum markaði Evrópuþjóða, hófst samfellt hagvaxtarskeið. Það er ekki Samherja hf. að þakka að verðmæti sjávarafurða, sem fyrirtækið framleiðir, er einhvers virði. Varan er í raun lítils virði í frystigeymslum. Varan verður mikils virði þegar hún er komin á markað og hefur selst. Aðgengi íslenskra vara að erlendum mörkuðum er forsenda velferðar. Ekkert er eðlilegra en að gerð sé krafa um að varan sé framleidd undir þeim kröfum, sem fylgja matvælalöggjöf og kröfum sem kaupandinn þekkir. Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi viðhafa það háttalag, sem Adam Smith lýsir í riti sínu Auðlegð þjóðanna. Samtökin sameinast gegn umhverfi sínu og viðskiptavinum. Íslenskur sjávarútvegur er mikils virði vegna þess að stjórnvöld í umboði löggjafans hafa gert samninga við ríki í Evrópu um markaðsaðgengi sjávarafurða, meðal annars með EES-samningnum og viðaukum. Það hefur aldrei komið fram hverjar kröfur þessara fyrirtækja við fulla aðild að Evrópusambandinu eru. Þessi fyrirtæki í eigu „auðmanna“ hafa komist upp með það að birta ekki sínar kröfur, eftir atvikum samningsmarkið, vegna þess að sérvitringur, eða vitfirringur, á stóli atvinnuvegaráðherra fékkst ekki til að ræða málefni sjávarútvegs og landbúnaðar í fyrri umferð samningaviðræðna á árunum 2010 til 2012. Framleiðendum sauðfjárafurða hefur sennilega fækkað um 300 síðan ráðherrann ætlaði að vernda greinina og kjötframleiðsla minnkað um 12%. Framleiðendum í nautgriparækt hefur sennilega fækkað um 100 síðan ráðherrann verndaði atvinnuveginn árið 2011. Landbúnaður er alger jaðarstarfsemi í landinu og hlutdeild í landsframleiðslu er sennilega um 0,3%, mestan part vegna hvíta kjötsins, sem nýtur engra styrkja. Því er það óskiljanlegt hví þjóðin heldur áfram að vernda þessar atvinnugreinar með þeim hætti, sem gert hefur verið, og getur aðeins endað á einn veg. Meðalaldur bænda hækkar og Guð almáttugur hefur sína lausn. Þróun Evrópusambandsins Evrópusambandið hefur þróast úr kola- og stálsambandi sex ríkja í Evrópusamband 27 fullvalda ríkja í bandalagi við þrjú önnur fullvalda ríki í EFTA. Þau mynda Evrópska efnahagssvæðið, með sameiginlegt regluverk. Mörg þessara ríkja þekktu ekki til lýðræðis, markaðsbúskapar eða neytendaverndar fyrir aðild að Evrópusambandinu. Fulltrúar margra þessara ríkja hafa sagt við ritara að aðild að NATO og Evrópusambandinu sé þeirra trygging fyrir frelsi og fullveldi. Kann að vera að mönnum þyki regluverkið mikið en réttarríkið krefst reglna. Það kann einnig að vera að regluverkið sé minna í Bandaríkjunum. Þar eru lögmannafyrirtæki með allt upp í 5.000 lögmenn til að leysa úr deiluefnum, með skaðabótakröfum og refsibótakröfum. Spyrja mætti Samband fiskvinnslustöðva hvað bein í fiskflaki í Bandaríkjum getur kostað framleiðanda fiskflaksins á Íslandi. Ekki verður regluverkið ódýrara með þeim hætti, sem það er rekið í Bandaríkjunum. Ísland og Sviss Það er erfitt að bera saman lönd eins og Ísland og Sviss. Hvort þeirra í sínum armi mótmælendakirkjunnar, Sviss í armi Kalvins og Ísland í armi Lúters, með kaþólsku ívafi og mörgum réttarreglum Rómarréttar. Staðsetning Sviss gerir stöðu landsins einstaka og það er nauðsynlegt fyrir landið og nágrannalönd þess að gera víðtæka samninga. Það er alls ekki víst að Ísland geti nokkru sinni náð slíkri stöðu. Staða Íslands innan EES gerir stöðu landsins um margt áhugaverða. Það er eftirtektarvert í aðdraganda þeirra kosninga sem verða á morgun, að mest er rætt um stöðu landbúnaðar og sjávarútvegs, án þess þó að málefni þessara atvinnugreina hafi nokkru sinni verið rædd við Evrópusambandið. Hverjar eru óskir landbúnaðar og sjávarútvegs á Íslandi í samskiptum við Evrópusambandið? Ritari veit fyrir víst að sjávarútvegur brúkar fyrst og fremst evrur í sinni starfsemi. En evran er gjaldmiðill Seðlabanka Evrópu. Og á hvern veg sjá menn fyrir sér rannsóknir, vísindi, nýsköpun og þróun atvinnuvega á komandi árum? Það er ekki rætt vegna óskiljanlegrar verndar í sjávarútvegi og landbúnaði. Það sem máli skiptir er alls ekki rætt. Vitað er að öll matvælalöggjöf Evrópusambandsins hefur verið tekin inn í EES-samninginn. Sjálfstæðisflokkurinn er kominn í undarlegt samband við afturhaldsöfl í Vinstri-grænum og Framsóknarflokknum, sem hafa oftast verið á nei-takkanum í erlendum samskiptum. Afstaða Ólafs Ragnars og Ögmundar skiptir ritara máli. Allt, sem þeir hafa gert á sínum atkvæðatökkum, var rangt. Það verður aldrei af Gunnari Braga, Lilju Dögg og Guðlaugi Þór tekið að öll voru þau afbragðs EES-ráðherrar. Jafnvel þótt plokkfiskur Gunnars Braga um afturköllun aðildarviðræðna að Evrópusambandinu væri slæm matseld, enda skilur ekki nokkur maður framgang þess máls. Afturhaldsöfl eins og Guðni Ágústsson og Jón Bjarnason, eitt sinn landbúnaðarráðherrar, hafa aðeins fært eymd og fátækt í sveitir landsins. Hagsældin hefur komið með frjálsum erlendum viðskiptum við fullvalda þjóðir. Ósóminn Ósóminn hjá ríka fólkinu í landbúnaði og sjávarútvegi er eins og sjórinn. Ef maður vissi hvað væri í honum færi maður vart í fótabað í sjó. Er ekki rétt að draga fram rökstudda afstöðu um hvað skilur á milli 80% aðildar að Evrópusambandinu og 100% aðildar að Evrópusambandinu? Ritari ætlar að segja já í atkvæðagreiðslu á morgun, sóma síns vegna. Vilhjálmur Bjarnason var alþingismaður og er hagfræðingur. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Birta nafn mannsins sem lést í Stuðlagili Varnarsigur í úthlutun þorskkvóta City og Everton íhuga leikmannaskipti Kynnti nýja vöru sama dag og Dolly Parton dó Aðsend grein; Aðlögun, afkoma og markaðir Umræðan Framtíðin undir hverjum völusteini Aðlögun, afkoma og markaðir Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert „Erum að kjósa um að fá að sjá“ Ekki hægt að segja að lítil börn beiti ofbeldi „Ég minnist hans með mikilli hlýju og þakklæti“ Þorgerður tjáði sig um alvarlegar hótanir Mest lesið Í gær Í vikunni Alvarlegar afleið­ingar fyrir hestinn Tíðnin á Íslandi ein sú lægsta í heiminum Þorgerður tjáði sig um alvarlegar hótanir Þung staða á markaðnum Brotist inn á heimili í Árbænum Góð stemning á Austurvelli Þúsund íslenska skriffinna þyrfti „Það þarf að grípa inn í strax“ Eldur kviknaði í útidyrahurð fjölbýlishúss „Svarið finnst ekki í neinni skýrslu“ Sema Erla ákærð: „