Húsnæðis­stuðningur hins opin­bera hefur á síðustu árum færst í auknum mæli frá eig­endum til leigj­enda og er nú orðinn veru­lega ólíkur eftir bú­setu­formi. Þetta kemur fram í nýrri greiningu Við­skiptaráðs. Við­skiptaráð telur ástæðu til að endur­skoða kerfið þannig að stuðningur verði hlut­laus gagn­vart því hvort fólk eigi eða leigi húsnæði og fylgi frekar ein­stak­lingum en til­teknum íbúðum. Árið 2025 veitti hið opin­bera um 32 milljarða króna í húsnæðis­stuðning í gegnum sjö mis­munandi úrræði. Meiri­hluti þess stuðnings rann til leigj­enda, ýmist með beinum greiðslum eða óbeinum fjár­fram­lögum. Þetta er mikil breyting frá fyrri árum. Fram til ársins 2016 runnu um eða yfir 75% húsnæðis­stuðnings til ein­stak­linga sem voru að eignast eða áttu húsnæði. Á árunum 2014 til 2016 vó svo­kölluð Leiðrétting þungt, en hún fól meðal annars í sér lækkun verð­tryggðra húsnæðislána og skatt­frjálsa ráðstöfun sér­eignar­sparnaðar inn á húsnæðislán. Eftir að áhrif leiðréttingarinnar fjöruðu út dró veru­lega úr stuðningi á eigna­hlið húsnæðismarkaðarins. Á sama tíma jókst vægi stuðnings við leigj­endur og frá árinu 2018 hefur meiri­hluti alls húsnæðis­stuðnings hins opin­bera runnið til leigj­enda. Eftir að áhrif leiðréttingarinnar fjöruðu út dró veru­lega úr stuðningi á eigna­hlið húsnæðis­markaðarins. Á sama tíma jókst vægi stuðnings við leigj­endur og frá árinu 2018 hefur meiri­hluti alls húsnæðis­stuðnings hins opin­bera runnið til leigj­enda. Við­skiptaráð bendir jafn­framt á að eðli stuðningsins sé mjög ólíkt eftir því hvort um leigj­endur eða eig­endur er að ræða. Stuðningur við leigj­endur felst nær allur í beinum eða óbeinum fjár­fram­lögum hins opin­bera, meðal annars í húsnæðis­bótum ríkis og sveitarfélaga og stofn­fram­lögum til húsnæðis­félaga. Á eigna­hliðinni er staðan önnur. Rúm­lega 80% stuðningsins felst í skattívilnun vegna skatt­frjálsrar ráðstöfunar sér­eignar­sparnaðar inn á húsnæðislán. Sá stuðningur byggist því að stórum hluta á því að ein­staklingar ráð­stafi eigin sparnaði til húsnæðis­kaupa, en ekki á beinum fjár­fram­lögum hins opin­bera. Við­skiptaráð gagn­rýnir einnig að hluti húsnæðis­stuðnings sé bundinn við ákveðnar íbúðir fremur en stöðu ein­stak­linganna sjálfra. Það á meðal annars við um hlut­deildar­lán og stofn­fram­lög. Af­leiðingin geti orðið sú að tveir ein­staklingar með svipaðar tekjur og eignir fái mjög mis­mikinn stuðning eftir því hvort annar þeirra kemst inn í til­tekið húsnæðis­kerfi. Sá sem fær út­hlutaða íbúð hjá húsnæðis­félagi sem nýtur stofn­fram­laga getur til dæmis bæði greitt niður­greidda leigu og fengið húsnæðis­bætur, á meðan ein­stak­lingur í sömu stöðu sem fær ekki slíka íbúð nýtur aðeins húsnæðis­bóta. Flestir leigja af nauð­syn Við­skiptaráð bendir jafn­framt á að aukinn stuðningur við leigu­markað fari ekki endi­lega saman við óskir heimilanna. Sam­kvæmt ný­legri viðhorfskönnun Húsnæðis- og mann­virkja­stofnunar eru tæp­lega 75% leigj­enda á leigu­markaði af nauð­syn. Um 15% segjast leigja tíma­bundið en aðeins um 12% segjast vilja vera á leigu­markaði. Þegar niður­stöðurnar eru skoðaðar með til­liti til húsnæðis­markaðarins í heild þýðir það að aðeins um 3% þeirra sem eru á markaðnum kjósa að vera leigj­endur. Við­skiptaráð segir því óljóst hvers vegna stjórn­völd hafi í auknum mæli bundið húsnæðis­stuðning við leiguúrræði. Húsnæðis­bætur, sem eru stærsta ein­staka stuðningsúrræðið á húsnæðis­markaði, standa aðeins leigj­endum til boða sem falla innan ákveðinna tekju- og eigna­marka. Tveir ein­staklingar með sömu tekjur og eignir geta því fengið mis­mikinn stuðning frá hinu opin­bera ein­göngu vegna þess að annar leigir en hinn á húsnæði. Að mati Við­skiptaráðs getur slíkt fyrir­komu­lag skapað hvata til að vera áfram á leigu­markaði þótt fáir kjósi það bú­setu­form. Ráðið leggur því til að stjórn­völd endur­skoði húsnæðis­stuðning þannig að jafn­ræði ríki milli eig­enda og leigj­enda. Stuðningurinn verði hlut­laus gagn­vart bú­setu­formi og renni beint til þeirra ein­stak­linga sem þurfa á honum að halda fremur en að fylgja ákveðnum íbúðum. Mark­miðið ætti, að mati ráðsins, að vera að ein­staklingar í sam­bæri­legri stöðu njóti sam­bæri­legs stuðnings óháð því hvort þeir eiga húsnæði, leigja á al­mennum markaði eða komast inn í sér­stök húsnæðisúrræði.