Hamfarirnar sem nú ganga yfir Nepal sýna með átakanlegum hætti hvernig loftslagsbreytingar eru að hafa áhrif á áhættumat og áhættugreiningu samfélaga og fyrirtækja. Spurningin er ekki lengur aðeins hvaða áhrif fyrirtæki hafa á loftslag og umhverfi, heldur einnig hvaða áhrif breytt loftslag hefur á rekstur þeirra, eignir og starfsemi til framtíðar. Flóðin í Nepal hófust þegar stór hluti jökuls og berggrunns í Langtang-fjallgarðinum hrundi niður í dalinn. Við það fór af stað gríðarlegt magn íss, vatns, aurs og grjóts sem skall niður eftir ám og dölum með skelfilegum afleiðingum. Byggðarlög hafa þurrkast út, vegir og brýr eyðilagst og mikilvægir innviðir orðið óstarfhæfir. Mannfallið er mikið og umfang hamfaranna enn að koma í ljós. Nákvæm orsakakeðja atburðarins er enn til rannsóknar og ekki er hægt að rekja einstakan atburð til loftslagsbreytinga einna og sér. Vísindamenn hafa hins vegar lengi varað við aukinni hættu á náttúruhamförum í Himalajafjöllum samhliða hlýnun og þiðnun sífrera. Þegar jöklar hopa og sífreri þiðnar getur berggrunnur orðið óstöðugri og hætta á jökulhlaupum, skriðuföllum og flóðum aukist. Fyrir íbúa Nepal, ekki síst þá sem búa hátt í Himalajafjöllum, er þetta ekki fjarlæg framtíðarsýn heldur veruleiki sem þau eru að takast á við. Í september 2024 urðu einnig mikil flóð og skriðuföll í landinu sem kostuðu á annað hundrað manns lífið og ollu miklu tjóni. Nepal hefur þurft að stöðva tímabundið raforkuútflutning og flytja þess í stað inn rafmagn frá Indlandi. Hamfarirnar nú eru hins vegar af allt annarri stærðargráðu. Ég var stödd í Nepal í október 2024 stuttu eftir flóðin og sá berum augum eyðilegginguna og bein áhrif á íbúa. Vatnsafl meginuppspretta raforku í Nepal Áhrifin á atvinnulíf Nepal eru þegar gríðarleg og áhrifin á vatnsafls geirann eru sérstaklega sláandi. Vatnsafl er megin uppspretta raforku í Nepal, eða 95% af orkuöflun landsins, og hefur á undanförnum árum orðið sífellt mikilvægari útflutningsgrein. Flóðin hafa skemmt eða stöðvað ellefu vatnsaflsvirkjanir og verkefni í byggingu. Um 431 MW af framleiðslugetu hefur orðið fyrir áhrifum, sem jafngildir meira en tíu prósentum af raforku framleiðslugetu landsins. Nepal hefur þurft að stöðva tímabundið raforkuútflutning og flytja þess í stað inn rafmagn frá Indlandi. Hundruð starfsfólks vatnsafls fyrirtækja á flóðasvæðinu er enn saknað. Rasuwagadhi-virkjunin, 111 MW vatnsaflsvirkjun á einu þeirra svæða sem urðu verst úti, sópaðist burt í flóðinu. Þetta sýnir með óvenjulega skýrum hætti hvernig loftslags- og náttúruvá getur á örskömmum tíma orðið að rekstraráhættu, eignatjóni, tekjutapi og jafnvel þjóðhagslegri áhættu. Vöktun verður sífellt mikilvægari Atburðurinn vekur jafnframt spurningar um vöktun og viðbúnað. Vísindamenn sem hafa skoðað gervihnattamyndir frá dögunum fyrir hrunið hafa greint breytingar á yfirborði jökulsins, sprungumyndun í bergi og breytingar á leysingarvatni sem kunna að hafa verið vísbendingar um aukinn óstöðugleika. Það þýðir ekki að hægt hefði verið að spá nákvæmlega fyrir um hamfarirnar, en undirstrikar mikilvægi stöðugrar vöktunar. Á sama tíma og þörfin fyrir slíka vöktun eykst hefur alþjóðlegur stuðningur við hana dregist saman. Árið 2025 stöðvaðist bandarísk fjármögnun á SERVIR-Hindu Kush Himalaya, samstarfsverkefni USAID, NASA og ICIMOD. Verkefnið nýtti gervihnattagögn og háþróaðar greiningar meðal annars til að fylgjast með jöklum, kortleggja áhættu jökullóna, bæta flóðaspár og styðja við viðbúnað vegna náttúruhamfara í Nepal og víðar í Himalajafjöllum. Það er áminning um að á sama tíma og áhættan eykst þarf að efla getu samfélaga til að fylgjast með breytingunum. Frá skýrslugjöf yfir í áhættustýringu Þessi atburður á ekki aðeins erindi við Nepal. Í Evrópu sjáum við auknar hitabylgjur, þurrka og skógarelda. Hlýnun sjávar hefur áhrif á vistkerfi og fiskistofna, breytt úrkomumynstur á landbúnað og vatnsbúskap og öfgaveður getur raskað flutningum, orkukerfum og öðrum mikilvægum innviðum. Fyrirtæki um allan heim þurfa því að spyrja: Hvaða áhrif getur breytt loftslag haft á okkar starfsemi? Hvaða eignir eru útsettastar? Hvar eru veikustu hlekkirnir í aðfangakeðjunni? Hvað gerist ef mikilvægir innviðir verða óstarfhæfir? Og hvaða fjárfestingar þarf að ráðast í núna til að auka viðnámsþrótt? Sjálfbærni og loftslagsmál mega ekki enda í ársskýrslunni. Þekkingin þarf að verða hluti af stefnumótun, fjárfestingaákvörðunum og áhættustýringu. Þarna felast einnig tækifæri. Þau fyrirtæki sem ná forskoti verða þau sem færa sig frá því að greina eingöngu frá áhrifum yfir í að skilja hvar verðmæti geta tapast, hvernig hægt er að verja þau og hvar ný verðmæti geta orðið til. Hamfarirnar í Nepal eru fyrst og fremst mannlegur harmleikur. En þær eru einnig sterk áminning um að loftslagsáhætta er ekki lengur áhætta framtíðarinnar. Hún er orðin hluti af rekstrarumhverfi fyrirtækja í dag.