Fjórir bátar hófu snurvoðarveiðar í Faxaflóa 1. september þegar flóinn opnaðist á ný eftir níu mánaða lokun. Aflinn það sem af er er mestur í ýsu og kola en sandkolinn er nánast horfinn af miðunum. Útgerðarmenn segja aflatakmarkanirnar sjálfar hluta af ástæðunni. Dragnótaveiðar, eða snurvoðarveiðar, hófust í Faxaflóa að nýju 1. september þegar flóinn var opnaður eftir hefðbundna vetrarlokun. Faxaflói er lokaður fyrir dragnótaveiðar frá jólum til 1. september ár hvert, svo kolinn fái frið til að hrygna og nái að fitna á ný áður en veiðar hefjast. Fjórir bátar réru til veiða: Stapafell SH, Benni Sæm GK og Siggi Bjarna GK, sem báðir eru gerðir út af Nesfiski, og Aðalbjörgin RE. Eftir fyrsta daginn var Stapafell aflahæst með 24 tonn, þar af 20 tonn af ýsu. Bergur Þór Eggertsson, útgerðarstjóri Nesfisks, segir byrjunina nú betri en í fyrra en lakari en í hitteðfyrra. Að sögn heimildarmanna voru fleiri bátar að veiðum í flóanum í hitteðfyrra, en fjöldinn í ár er sambærilegur við það sem var í fyrra enda algengt að aðkomubátar, til að mynda frá Breiðafirði, skjótist og taki einn til tvo túra í upphafi vertíðar. Áratuga löng saga Friðrik Halldórsson, talsmaður Félags dragnótaveiðimanna, segir deilur um dragnótaveiðar á grunnslóð eiga sér mun lengri sögu en núverandi fyrirkomulag gefur til kynna. Átök milli þeirra sem róa á smábátum og þeirra sem stunda snurvoð hafi verið viðvarandi áratugum saman. Dragnót var stunduð í Faxaflóa frá því um 1960 og fram undir 1970, en þá var veiðunum hætt með pólitískri ákvörðun. Dragnótaveiðar í flóanum voru bannaðar undir því yfirskini að þyrfti að vernda kolastofninn, nokkuð sem heimildarmenn blaðsins segja hafa verið tilhæfulaust. Bannið stóð í hartnær tíu ár. Aðalbjörg RE fiskar fyrir Fiskkaup. FF MYND/JÓN PÁLL ÁSGEIRSSON Flóinn opnaðist svo aftur í áföngum: fyrst fékk einn bátur tilraunaleyfi, síðan bættust fleiri við. Þegar mest var, upp úr 1990 og fram undir aldamót, voru allt að fjórtán bátar með leyfi til dragnótaveiða í Faxaflóa. Reglur hertar á afmörkuðum svæðum Friðrik bendir á að núgildandi fyrirkomulag megi rekja til síðustu heildarendurskoðunar á veiðum á grunnslóð, sem Kristján Þór Júlíusson, þáverandi sjávarútvegsráðherra, réðst í eftir að Sigurður Ingi Jóhannsson hafði á sinni tíð sett málið í hendur fagnefndar. Friðrik G. Halldórsson, talsmaður Félags dragnótaveiðimanna. © Haraldur Guðjónsson (VB MYND/hag) Niðurstaða nefndarinnar var að ekki lægju fyrir vísindaleg eða vistfræðileg rök fyrir almennum takmörkunum á dragnótaveiðum. Nefndin benti þó á tvö tiltekin svæði sem mikilvæg búsvæði sem ástæða væri til að skoða sérstaklega — annars vegar Hafursfjörð, sem er þekkt uppeldisstöð fyrir skarkola, og hins vegar eitt svæði við suðurströndina. Þessum tveimur svæðum var lokað fyrir dragnót. Að öðru leyti er landið opið fyrir veiðarnar. Kolinn fær frið fram á haust Lokun Faxaflóa frá jólum til 1. september er, að sögn heimildarmanna, að stórum hluta arfleifð eldri tíma fremur en niðurstaða nýrra verndunarsjónarmiða. Útgerðarmenn eru engu að síður sáttir við fyrirkomulagið. Það tryggir kolanum frið til að hrygna á vorin, en nýhrygndur koli þykir rýr og lítils virði. Þegar kemur fram í september er hrygningu lokið og kolinn tekinn að fitna á ný, sem gerir haustið að ákjósanlegum veiðitíma. Sandkolinn nánast horfinn af markaði Kolinn er verðmætur fiskur, ekki síst rauðspretta og skarkoli. Sandkolinn er þar undantekning: eftirspurn eftir honum, meðal annars á hollenskum markaði sem áður var helsti kaupandinn, hefur að mestu fjarað út eftir því sem veiðar hafa dregist saman og útgerðir hafa ekki getað tryggt jafnt og öruggt framboð. Þegar sandkolaveiðar náðu hámarki, á tíunda áratug síðustu aldar og fram undir aldamót, nam heildarafli í rauðsprettuflokki um 14.000 tonnum, þar af var sandkoli um 7.000–7.500 tonn. Nú eru gefin út aðeins nokkur hundruð tonn í leyfum. Segir skekkju í gögnum Hafrannsóknastofnunar Friðrik segir óvissu ríkja um raunverulegt ástand sandkolastofnsins. Í togararalli Hafrannsóknastofnunar þykist menn sjá einhver batamerki, en heimildarmenn benda á að niðurskurður aflaheimilda hafi skekkt gögnin sem notuð eru til að meta stofninn. „Afli á sóknareiningu er notaður sem einn af grunnþáttum í stofnmatslíkani Hafrannsóknastofnunar. Þegar útgerðir hafa litlar sem engar aflaheimildir í sandkola forðast þeir markvisst þau svæði þar sem von er á honum í afla. Þar með berst sandkoli sem þar er til staðar aldrei inn í gögn stofnunarinnar, sem gefur ranglega til kynna veikari stofn en raunin kann að vera. Sérstakt kolaverkefni, sem ætlað var að taka betur á þessu, var á sínum tíma sett af stað hjá Hafrannsóknastofnun en var lagt niður í niðurskurði."