Það getur munað meira en 600 þúsund krónum á ári hvað eig­andi nákvæm­lega sömu fast­eignar greiðir í fast­eigna­gjöld eftir því í hvaða sveitarfélagi húsið stendur. Þetta kemur fram í út­tekt Arons Heiðars Steins­sonar, veitu­stjóra og raf­magns­verk­fræðings, sem bar saman fast­eigna­skatt, fráveitu­gjöld, vatns­gjöld og sorp­gjöld í 36 sveitarfélögum með fleiri en þúsund íbúa. Aron setti upp staðlað dæmi: 150 fer­metra ein­býlis­hús, metið á 80 milljónir króna, þar sem fjögurra manna fjöl­skylda býr. Sama eign var síðan sett inn í gjald­skrár sveitarfélaganna og reiknaður sá ár­legi reikningur sem eig­andinn fengi sam­kvæmt gildandi gjald­skrám ársins 2026. Niður­staðan er að lægsti reikningurinn er í Kópa­vogi, 275 þúsund krónur á ári, en sá hæsti í Vestur­byggð, 883 þúsund krónur. Þar á milli eru meðal annars Garða­bær með 316 þúsund, Hafnar­fjörður 338 þúsund, Reykja­vík 364 þúsund og Akur­eyri 423 þúsund krónur. „Húsið breytist ekki þegar ég færi það yfir sveitarfélagamörkin — aðeins verðskrá sveitarfélaganna,“ skrifar Aron. Höfuð­borgar­svæðið ódýrast Aron segir eina niður­stöðuna hafa komið sér sér­stak­lega á óvart: sveitarfélögin á höfuð­borgar­svæðinu raðast flest meðal þeirra ódýrustu í saman­burðinum. Kópa­vogur, Garða­bær, Hafnar­fjörður og Mos­fells­bær eru öll í hópi sveitarfélaga þar sem ár­leg gjöld af stöðluðu eigninni eru lægst. Skýringin felst meðal annars í fast­eigna­mati. Þar sem fast­eigna­verð og fast­eigna­mat eru há getur sveitarfélag lagt lægra hlut­fall á eignir en engu að síður haft um­tals­verðar tekjur af fast­eigna­skatti. Í Kópa­vogi er álagningar­hlut­fall fast­eigna­skatts á íbúðar­húsnæði 0,151% og í Garða­bæ 0,149%. Til saman­burðar er hlut­fallið 0,5% í Vestur­byggð og Bolungar­vík og 0,595% í Þin­g­eyjar­sveit. Aron bendir á að lög­bundið há­mark sé al­mennt 0,5% en Þin­g­eyjar­sveit sé eina sveitarfélagið í saman­burðinum sem nýti heimild til álags um­fram það. Sex­tug­faldur munur á vatns­gjaldi Mesti ein­staki munurinn sem Aron fann var í vatns­gjöldum. Af sama húsi væri ár­legt vatns­gjald 4.580 krónur á Ísafirði en um 280 þúsund krónur í Bolungar­vík, eða um 61 sinni hærra. Aron segir skýringuna ekki liggja í vatninu sjálfu heldur því hvernig gjaldið er reiknað. Í öðru sveitarfélaginu byggist gjaldið á fastri fjár­hæð á fer­metra en í hinu á hlut­falli af fast­eigna­mati. „Tvær leiðir að sama mark­miði sem gefa gjörólíkar niður­stöður á sama húsi,“ skrifar hann. Munurinn minnkar þegar miðað er við raun­veru­legar eignir Aron reiknaði einnig gjöldin út frá meða­l­eign í hverju sveitarfélagi, enda sé 80 milljóna króna eign ekki jafn dæmi­gerð alls staðar á landinu. Þá minnkar munurinn tals­vert. Í stað þess að hæstu gjöld séu meira en þre­falt hærri en þau lægstu verður munurinn um 1,8-faldur. Ástæðan er að sveitarfélög með lægra fast­eigna­mat leggja gjarnan hærra hlut­fall á eignir, á meðan sveitarfélög þar sem eignir eru dýrari geta verið með lægra álagningar­hlut­fall. Aron segir því báðar mælingarnar segja sitt­hvað. Saman­burður á nákvæm­lega sömu eign sýni mis­mun í gjald­skrám og álagningu sveitarfélaganna en saman­burður á dæmi­gerðum eignum sýni betur hvað íbúar greiði í reynd. Varar við sjálf­virkri hækkun fast­eigna­gjalda Aron varar við því að nýtt fast­eigna­mat fyrir árið 2027 geti leitt til sjálf­virkrar hækkunar fast­eigna­gjalda um áramót. Fast­eigna­mat hækkar mis­mikið eftir sveitarfélögum og haldi sveitar­stjórnir álagningar­pró­sentum óbreyttum hækka gjöldin sam­hliða matinu, án þess að sér­stak­lega sé tekin ákvörðun um að hækka skatt­hlut­fallið. Sveitar­stjórnir af­greiða álagningar­hlut­föll sín með fjár­hagsáætlunum í desember og segir Aron mikilvægt að horfa til þessa áður en þær ákvarðanir eru teknar. Hann segir jafn­framt að allar tölur í út­tektinni hafi verið sóttar í birtar gjald­skrár sveitarfélaganna og síðan krossprófaðar. Að hans sögn bárust 97% niður­staðna saman við endur­tekna gagnasöfnun en þau til­vik sem ekki gerðu það voru yfir­farin með hlið­sjón af frum­heimildum.