Meiri­hluti fjár­laga­nefndar leggur til að fjár­málaáætlun ríkis­stjórnarinnar fyrir árin 2027 til 2031 verði samþykkt óbreytt, þrátt fyrir að nýjar hag­spár hafi þegar veikt nokkrar af lykil­for­sendum hennar. Í meiri­hlutaáliti nefndarinnar er lögð áhersla á að áætlunin marki tíma­mót, enda sé stefnt að halla­lausum fjár­lögum árið 2027. Meiri­hlutinn segir það mikilvægt trúverðug­leika­merki í ríkis­fjár­málum og að mark­miðið gangi lengra en lág­marks­kröfur stöðug­leika­reglunnar. Áætlunin byggir á því að hag­vöxtur verði hóf­legur en stöðugur á tíma­bilinu. Gert er ráð fyrir 2,2% hag­vexti árið 2027, 2,4% árið 2028 og 2,3% ár­lega frá 2029 til 2031. Verðbólga er áætluð 2,7% árið 2027 og síðan 2,5% frá 2028 út tíma­bilið. At­vinnu­leysi á að lækka úr 4,3% árið 2027 í 4,0% frá 2029. Þetta eru hins vegar for­sendur sem þegar hafa sætt gagn­rýni og orðið ótryggari frá því áætlunin var lögð fram. Í nefndarálitinu kemur fram að for­sendur fjár­málaáætlunarinnar byggi nú í fyrsta sinn á hag­spá Seðla­banka Ís­lands í stað þjóðhags­spár Hag­stofunnar. Vandinn er þó sá að sú spá Seðla­bankans sem lögð var til grund­vallar var birt í febrúar og nær aðeins til ársins 2028. Fjár­mála- og efna­hags­ráðu­neytið bætti því sjálft við spánni til ársins 2031. At­vinnu­leysis­spáin hefur einnig versnað Frá því áætlunin var lögð fram hefur Seðla­bankinn birt nýja spá. Þar er gert ráð fyrir 1,8% hag­vexti árið 2027, en fjár­málaáætlunin miðar við 2,2%. Alþjóða­gjald­eyris­sjóðurinn spáir 2,1% hag­vexti sama ár. Munurinn kann að virðast lítill á blaði, en hann skiptir máli þegar ríkis­sjóður ætlar sér að ná halla­lausum fjár­lögum með litlu svigrúmi. Meiri­hlutinn viður­kennir sjálfur að minni hag­vöxtur og meira at­vinnu­leysi geti valdið því að af­koma hins opin­bera verði lakari en mark­mið fjár­málaáætlunar gera ráð fyrir. Í fjár­málaáætluninni er gert ráð fyrir 4,3% at­vinnu­leysi árið 2027, en í nýjustu spá Seðla­bankans er gert ráð fyrir 5,0% at­vinnu­leysi. Í nefndarálitinu kemur fram að hvert pró­sentu­stig í at­vinnu­leysi geti vegið á bilinu 9 til 10 milljarða króna í út­gjöldum ríkis­sjóðs. Þar með gæti munurinn á for­sendum fjár­málaáætlunarinnar og nýjustu spá Seðla­bankans einn og sér numið nokkrum milljörðum króna í út­gjöldum ríkis­sjóðs. Þrátt fyrir þetta leggur meiri­hlutinn ekki til breytingar á áætluninni. Í staðinn segir hann að ekki liggi fyrir heild­stætt mat á öllum þeim for­sendu­breytingum sem orðið hafi frá fram­lagningu áætlunarinnar og að gera þurfi grein fyrir þeim í fjár­laga­frum­varpi fyrir árið 2027 í haust. Það þýðir í reynd að Alþingi er beðið um að samþykkja fimm ára fjár­málaáætlun á for­sendum sem meiri­hlutinn sjálfur segir að hafi þegar breyst. Meiri­hlutinn ver hag­vaxtar­for­sendurnar með því að benda á að gert sé ráð fyrir 2,2 til 2,4% hag­vexti, eða 2,3% að meðaltali á tíma­bilinu. Það sé undir sögu­legum langtíma­hag­vexti, enda hafi hag­vöxtur verið um 3% að meðaltali á árunum 2015 til 2025 þrátt fyrir ýmis efna­hags­áföll. Þannig megi að mati meiri­hlutans rök­styðja að for­sendurnar séu varfærnar. Sú niður­staða er þó ekki óum­deild. Áætlunin gerir ráð fyrir því að hag­vöxtur á mann verði aðeins um 0,5% á tíma­bilinu 2027 til 2031. Það þýðir að stór hluti hag­vaxtarins verður áfram drifinn af fólks­fjölgun fremur en aukinni verðmæta­sköpun á hvern íbúa. Þá er sér­stök áhersla lögð á fram­leiðni í meiri­hlutaálitinu. Þar segir að fram­leiðni­vöxtur sé ein mikilvægasta for­senda hag­vaxtar til lengri tíma og lykillinn að bættum líf­skjörum, hærri launum og getu hins opin­bera til að fjár­magna þjónustu. En þar kemur einnig fram að Fjár­málaráð hafi bent á að til að for­sendur fjár­málaáætlunarinnar gangi eftir þurfi tölu­verða fram­leiðni­aukningu til ársins 2031. Ráðið telur hins vegar ekki ljóst hvernig slíkur vöxtur eigi að nást. Þetta er eitt veiga­mesta gagn­rýnis­at­riðið í álitinu. Áætlunin byggir á því að Ís­land nái stöðugum hag­vexti, lækkandi verðbólgu, jafn­vægi á vinnu­markaði og styrkari af­komu ríkis­sjóðs. Á sama tíma er ekki fylli­lega út­skýrt hvernig sú fram­leiðni­aukning sem undir­byggir þessa þróun á að verða að veru­leika. Meiri­hlutinn bendir á tækifæri í hug­vits­greinum, lyfja- og tækni­geira, nýsköpun, fjár­festingum, inn­viðum, orkuöflun og menntun. Það eru hins vegar fremur stefnu­markandi áherslur en út­færðar að­gerðir sem tryggja að fram­leiðni­vöxturinn náist. Á gjalda­hliðinni er gert ráð fyrir aðhaldi. Meiri­hlutinn segir að á tíma­bili áætlunarinnar verði raun­vöxtur mál­efna­sviða um 103 milljarðar króna, eða 8% hækkun frá fjár­lögum 2026 til 2031. Það sé mun minni hækkun en á tíma­bili fyrri ríkis­stjórnar, þegar ramma­sett út­gjöld hækkuðu um 215 milljarða króna, eða 19%. Mestu hækkanirnar verða þó áfram í heil­brigðis- og félags­málum. Áætlað er að mál­efna­svið heil­brigðis­ráðu­neytisins hækki sam­tals um 68 milljarða króna á tíma­bilinu og mál­efni aldraðra um 24 milljarða króna. Önnur mál­efna­svið hækka nettó aðeins um 11 milljarða króna að raun­gildi. Sjá einnig Margar hag­ræðingarað­gerðir í van­skilum Það endur­speglar undir­liggjandi þrýsting á ríkis­fjár­málin vegna öldrunar þjóðarinnar og vaxandi heil­brigðisút­gjalda. Í nefndarálitinu er bent á að hlut­fall íbúa 65 ára og eldri á móti fólki á vinnu­aldri muni hækka veru­lega á næstu ára­tugum. Ef spár ganga eftir verða innan við tveir ein­staklingar á vinnu­aldri á móti hverjum 65 ára og eldri árið 2070. Skattahækkanir á tekjuhlið Tekju­hliðin byggir meðal annars á bættum skatt­skilum, færri undanþágum og breytingum á gjöldum og sköttum. Þar er meðal annars gert ráð fyrir að tekjur af ökutækjum og elds­neyti nemi 1,7% af lands­fram­leiðslu, að dregið verði úr ívilnunum í virðis­auka­skatti, að tekið verði upp af­gjald af notkun ferða­mannastaða í eigu þjóðarinnar og að skattar á fjár­mála­fyrir­tæki verði hækkaðir. Á sama tíma er gert ráð fyrir að hlut­fall tekna ríkis­sjóðs af lands­fram­leiðslu lækki úr 30,4% árið 2027 í 30,0% árið 2031. Meiri­hlutinn leggur einnig áherslu á fækkun ríkis­stofnana og aðhald í rekstri. Miðað er við að ríkis­starfsmönnum fækki um 1% á næsta ári og að ríkis­stofnunum fækki um 15% á kjörtíma­bilinu með sam­einingum. Þá segir meiri­hlutinn að kjara­samningar ríkis­starfs­manna eigi ekki að vera leiðandi fyrir launa­hækkanir á vinnu­markaði. Niður­staðan er sú að meiri­hluti fjár­laga­nefndar stendur með fjár­málaáætluninni óbreyttri, en á sama tíma dregur álitið sjálft fram hversu viðkvæmar for­sendur hennar eru. Halla­laus fjár­lög árið 2027 eru lykil­mark­mið ríkis­stjórnarinnar. En til að það gangi eftir þarf margt að falla saman: hag­vöxtur má ekki veikjast of mikið, at­vinnu­leysi má ekki aukast um­fram for­sendur, verðbólga þarf að hjaðna að mark­miði, vextir þurfa að lækka, hag­ræðing þarf að skila sér og fram­leiðni þarf að aukast. Það er metnaðar­full sviðs­mynd. Spurningin er hvort hún sé nægi­lega varfærin til að standa undir þeirri kröfu sem meiri­hlutinn sjálfur setur fram um traustar, gagnsæjar og varfærnar efna­hags­for­sendur í opin­berum fjár­málum.