Stafræn þjónusta verður að vera á forsendum notenda, ekki tækninnar, og aðeins þannig er hægt að uppfylla þarfir og standast væntingar. Ísland er leiðandi á sviði stafrænnar þjónustu og hefur mikill árangur náðst með verkefninu um Stafrænt Ísland sem unnið hefur verið að síðan 2019. Sameiginlegir innviðir eru forsenda áframhaldandi þróunar Næsti kafli í stafrænni þróun hins opinbera felst í aukinni sjálfvirknivæðingu og hagnýtingu gervigreindar. Samhæfð gögn og staðlaðir innviðir eru lykilforsenda þess að hið opinbera geti nýtt gervigreind á ábyrgan hátt fyrir almenning. Gervigreind er ekki betri en þau gögn sem hún byggir á: dreifð og ósamræmd gögn þvert á stofnanir skila óáreiðanlegum niðurstöðum, á meðan samhæfð gögn gera tækninni kleift að þjóna fólki af öryggi. Þegar gögn ferðast á milli stofnana byggir það á öryggi, gagnsæi og því að fólk haldi yfirsýn yfir eigin upplýsingar. Krafan er sú að notandi veiti upplýsingar aðeins einu sinni og hið opinbera deili þeim á milli stofnana á öruggan hátt í stað þess að spyrja þurfi sömu spurninga aftur og aftur. Stafrænt Ísland hefur verið í því hlutverki að þróa stafrænar þjónustulausnir fyrir hið opinbera með góðum árangri þar sem notandinn er ávallt í fyrirrúmi. Til viðbótar hefur Stafrænt Ísland nú fengið það hlutverk að kortleggja, þróa og innleiða sameiginleg viðmið um gögn og heildarhönnun upplýsingatækni þvert á stofnanir. Sú vinna er forsenda þess að hægt sé að nýta gögn hins opinbera með ábyrgum hætti, auka skilvirkni, draga úr sóun og taka upplýstari ákvarðanir, samfélaginu öllu til heilla. Kostnaðurinn við að gera ekkert Það er ekki val að fjárfesta í stafrænni þjónustu, það er nauðsyn. Almenningur ætlast til þess að nálgast þjónustu hins opinbera á sínum forsendum, hvenær og hvar sem honum hentar. Það er eðlilegt og þarft að hugsa um nýtingu þess fjármagns sem fer í stafræna innviði. En það er einnig nauðsynlegt að spyrja sig: hvað kostar það okkur að fjárfesta of lítið? Fjárfesting í stafrænum innviðum skilar sér í tíma sem sparast, ferðum sem aldrei þurfti að fara og þjónustu sem virkar þegar fólk þarf á henni að halda. Gömul kerfi sem tala ekki saman og handvirk ferli sem ættu fyrir löngu að vera sjálfvirk eru kostnaður sem hleðst upp þegar ekki er fjárfest í tækni. Tækniskuld vex og með tímanum verður sú skuld óhjákvæmilega bæði stærri og dýrari. Vandamálið verður næstum óyfirstíganlegt þegar við stöndum frammi fyrir einhverri mestu tæknibyltingu allra tíma. Hröð þróun gervigreindar gerir þá kröfu að við samræmum gögn og staðla, annars endum við fljótt á endastöð í stafrænni umbreytingu. Ísland er meðal leiðandi þjóða Í úttekt Sameinuðu þjóðanna á stafrænni þjónustu hins opinbera árið 2024 var Ísland í 5. sæti á heimsvísu, á eftir Danmörku, Eistlandi, Singapúr og Suður-Kóreu. Til samanburðar var Ísland í 12. sæti árið 2020 og 19. sæti árið 2018. Þessi árangur varð ekki til úr engu, heldur byggir á markvissri vinnu, fjárfestingu og því að setja notandann í forgrunn. Ánægjukönnun ríkisins staðfestir að fjárfestingin skilar mælanlegri ánægju meðal notenda, sérstaklega þegar kemur að viðmóti og notendaupplifun. Áframhaldandi stafvæðing opinberrar þjónustu sem einfaldar líf almennings er góð fjárfesting, sem ekki aðeins eykur ánægju heldur minnkar sóun og tíma starfsfólks sem og almennings. Aðferðafræði sem virkar Sá árangur sem náðst hefur hér á landi liggur fyrst og fremst í því að setja notandann í forgrunn, fjárfesta í þróun notendavænna og aðgengilegra stafrænna lausna og hafa skýrt og skilgreint vinnulag. Hjá Stafrænu Íslandi starfar lítill hópur sérfræðinga sem leiðir þessa umbreytingu í samstarfi við tugi opinberra aðila og tæknisérfræðinga á einkamarkaði. Innkaup fara fram í gegnum ramma- og þjónustusamninga sem boðnir eru út með reglubundnum hætti og þannig eru fyrirtæki á markaði beinir þátttakendur í þessari vegferð. Saman mynda þessir aðilar öflugan samstarfsvettvang þar sem allir stefna að sama markmiði: að einfalda líf okkar allra. Vettvangurinn einkennist af snerpu og hefur ítrekað sannað gildi sitt, bæði með hagræðingu hjá hinu opinbera og hraða úrlausna í aðkallandi málum, ávallt með notandann í forgrunni. Þessi blanda af öflugu samstarfi hins opinbera og einkamarkaðarins, ásamt fjárfestingu, skapar virði með sýnilegum árangri sem við eigum að vera stolt af. Erlendis vekur þessi nálgun athygli. Þjóðir sem eru margfalt fjölmennari en Ísland leita í reynslubanka Stafræns Íslands, og fulltrúar þess eru eftirsóttir fyrirlesarar á alþjóðlegum viðburðum um opinbera þjónustu. Það segir sína sögu þegar lítil þjóð verður fyrirmynd stórra. Spurningin er ekki hvort, heldur hvernig Í landi með innan við 400 þúsund íbúa höfum við þann lúxus að geta byggt upp eitt samhæft kerfi í stað margra ósamhæfðra. Það kostar fjármuni, en það mun kosta umtalsvert meira að gera það ekki. Bregðumst við of seint við verður það dýrara en að fjárfesta strax í innviðum sem búa okkur sem best undir það sem koma skal. Ör tækniþróun kallar á breytta nálgun í samstarfi milli opinberra aðila, nýtt vinnulag og fjölbreyttari þekkingu starfsfólks. Ríki og sveitarfélög þurfa að nýta stærð sína og slagkraft til góðra verka og byggja innviði saman en ekki í sitthvoru lagi, því almenningur kærir sig kollóttan um hver nákvæmlega veitir þjónustuna. Hún á einfaldlega að vera aðgengileg, auðskiljanleg og á forsendum fólksins. Spurningin er ekki hvort við förum þessa leið, heldur hvernig og hversu hratt. Höfundur er framkvæmdastjóri Stafræns Íslands. Greinin birtist fyrst í Viðskiptablaðinu .