Innlent | Morgunblaðið | 4.7.2026 | 16:30 Lækkun ekki samanburðarhæf Grænmeti nýtur ekki tollverndar í nærri því sama mæli á Íslandi og það gerði í Finnlandi áður en landið gekk í Evrópusambandið árið 1995. mbl.is/Sigurður Sigmundsson Andrea Sigurðardóttir [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB Evrópusambandsaðild endalok hvalveiða Fullyrðing um 25% lækkun stenst ekki Jón Gnarr segist ekki vera Evrópusinni Miklar launahækkanir og verðbólga fylgjast að ESB-aðild væri slæm fyrir hótel » Fleiri tengdar fréttir „Mér sýnist flestir vera nú sammála um það að matarverð myndi lækka við inngöngu í ESB,“ segir Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar, í myndbandi á samfélagsmiðlum sem hann birti á þriðjudaginn, sama dag og á þessum vettvangi var fjallað um að Pawel hefði farið rangt með þegar hann hélt því fram að matvælaverð hefði lækkað um 25-30% í Svíþjóð og Finnlandi við inngöngu í ESB, lækkun þar hefði verið nær 10% við inngöngu. Raunar er það svo, eins og hér má sjá myndrænt, að sú lækkun á matarverði í löndunum tveimur varði skammt. Tveimur áratugum eftir inngöngu þeirra í ESB hafði verðlækkunin öll gengið til baka í Svíþjóð og nær öll í Finnlandi, þegar matvælaverð er skoðað sem hlutfall af almennu verðlagi. Á sama tíma lækkaði verð matvæla á Íslandi meira í hlutfalli við almennt verðlag en í Svíþjóð og á Finnlandi, þótt Ísland hefði ekki gengið í ESB. Hugsanlega var Pawel að vísa í þessa umfjöllun Morgunblaðsins þegar hann sagði að svo virtist sem flestir væru nú sammála um að matarverð myndi lækka við inngöngu í ESB. Rétt er því að árétta að engin slík ályktun var dregin í umfjölluninni. Þvert á móti var sérstaklega tekið fram að þó verð hafi lækkað í þessum löndum, á þessum tíma, fljótlega eftir inngöngu þeirra í ESB, þá sé alls ekkert víst að hið sama eigi við um Ísland, gengi Ísland í sambandið. Vernd ekki sambærileg Erna Bjarnadóttir hagfræðingur hefur fjallað nokkuð um þetta og fært sannfærandi rök fyrir því að sú lækkun sem átti sér stað í þessum tveimur löndum eftir inngöngu í ESB fyrir þremur áratugum hefði ekkert forspárgildi um það að matvælaverð myndi lækka á Íslandi ef landið gengi í ESB. Þess má geta að Erna hefur kynnt sér og skrifað um nákvæmlega þessi mál svo áratugum skiptir, svo sennilega finnast ekki margir henni fróðari um málefnið. Hún var hagfræðingur Bændasamtakanna í nærfellt 20 ár og er m.a. annar aðalhöfunda skýrslu utanríkisráðuneytisins frá 2002 sem gjarnan hefur verið vísað til í þessari umræðu. Erna hefur bent á að þegar Finnland gekk í ESB nutu mun fleiri landbúnaðarafurðir tollverndar og framleiðslustyrkja en hér á landi. Það á meðal annars við um korn, kornvörur og ýmsar grænmetistegundir. Sambærileg vernd er ekki fyrir hendi á Íslandi í dag. Af þessu má leiða að rangt sé að draga þá ályktun að sú lækkun sem átti sér stað í Finnlandi fyrst um sinn þýði að verð muni lækka með sama hætti við inngöngu í ESB. Í viðtali í blaði gærdagsins sagði Erna: „Það er a.m.k. algjörlega óábyrgt að fullyrða að matvælaverð myndi lækka um 25-30%. Tollvernduðu vörurnar eru um 40% matarkörfunnar, að drykkjarvöru undanskilinni. Sá sem fullyrðir að matarkarfan muni lækka um 25% er því í raun að segja að þær vörur sem njóta tollverndar muni lækka um meira en helming, þar sem tollfrjálsa varan lækkar auðvitað ekkert við afnám tollverndar. Ég tel algjörlega óábyrgt að halda því fram að innfluttar mjólkurvörur og ostar geti lækkað svo mikið í verði við það eitt að verða fluttar inn. Það stenst enga skoðun.“ Erna segir í viðtalinu ómögulegt að draga einhlítar ályktanir af því sem gerðist við inngöngu landanna tveggja árið 1995. Þar að auki hafi aðstæður í löndunum tveimur verið ólíkar. „Í Svíþjóð var mikið búið að lækka tolla og draga úr stuðningi við landbúnað. Sumir bændur fengu jafnvel meiri styrki eftir inngöngu. Verðlækkunin þar við aðildina er talin hafa verið 1-2%, það var nú allt og sumt. Í finnskum skýrslum er talað um 10-11% lækkun, en Finnar höfðu lagt tolla á miklu fleiri vörunúmer en gert er á Íslandi í dag og beinn stuðningur við bændur var einnig til staðar.“ Hún bendir á að hér hafi viðskiptasamningur við ESB tekið gildi 2018. Því sé matvara, önnur en mjólkur- og kjötvörur, meira og minna tollfrjáls nú þegar. „Aðstæður eru því fjarri því sambærilegar og nánast ógerlegt að áætla áhrifin fyrir fram. Lækkunin gæti orðið einhver, en varla jafnmikil og í Finnlandi.“ Frétt af mbl.is Fullyrðing um 25% lækkun stenst ekki Framleiðsla dróst saman Erna ritaði sömuleiðis áhugaverða grein í Bændablaðið í apríl þar sem hún segir það m.a. vera ódýrar eftiráskýringar að halda því fram að Finnar og Svíar hafi „reynt þetta með góðum árangri“ og fengið sérlausnir fyrir sinn landbúnað. „Staða þessara ríkja var frá upphafi ólík. Finnar lögðu ríka áherslu á sérlausnir vegna norðlægs landbúnaðar [northern aid] og fengu heimildir til verulegs innanlandsstuðnings. Í Svíþjóð hafði landbúnaðarstefnunni hins vegar verið breytt í grundvallaratriðum skömmu áður en ákvörðun var tekin um að sækja um aðild að ESB. Dregið hafði verið úr bæði beinum stuðningi og innflutningsvernd. Stuðningur við landbúnað í þessum tveimur löndum var því fjarri því að vera sambærilegur. Svíar sóttust í minna mæli eftir sérlausnum og fengu að sama skapi minna svigrúm til slíkra aðgerða. Að draga þessi tvö tilvik saman undir eina jákvæða niðurstöðu er því varhugavert. Aðlögun að CAP [sameiginlegu landbúnaðarstefnu ESB] er ekki mælikvarði á árangur. Hún segir lítið annað en að breytingar hafi orðið. Án frekari greiningar er ekkert hægt að segja um hvernig þær hafa komið við bændur eða samfélagið.“ Erna rekur það einnig í grein sinni hvernig afurðarverð til finnskra bænda lækkaði umtalsvert við inngöngu, en það lækkaði strax við inngöngu, eða um 40-50% að jafnaði. Þrátt fyrir að Finnland hefði samið um tímabundinn stuðning til þess að mæta þeim fyrirséða tekjusamdrætti, auk sérstaks svigrúm í aðildarsamningi til innanlandsstuðnings við greinina og stuðning innan sameiginlegrar landbúnaðarstefnu ESB, þá dróst framleiðsla á norðlægum svæðum saman eftir aðild og búum fækkaði verulega. Erna bendir á að í Finnlandi hafi framleiðsla norðan 62. breiddargráðu dregist saman um 20-30% og jafnframt orðið sérhæfðari og fábreyttari. „Það að landbúnaður sé enn stundaður í Finnlandi segir í sjálfu sér lítið um árangur. Mikilvægari spurningar eru aðrar: Hver hefði þróunin orðið utan ESB? Hvernig þróaðist afurðaverð og tekjur bænda? Hvaða áhrif hafði aðlögunin á fjölda búa og byggðir?“ skrifaði Erna. Í greininni bendir hún á að stuðningur við íslenskan landbúnað hafi lítið breyst í grundvallaratriðum síðan þetta var. „Enn byggist hann að meginþunga til á tollvernd og greiðslum til bænda sem að stærstum hluta tengjast framleiðslu (hvort sem einhverjir kysu að hafa það með öðrum hætti). Þetta verður að hafa í huga þegar fjallað er um möguleg áhrif aðildar að Evrópusambandinu nú.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Ísland og ESB Evrópusambandsaðild endalok hvalveiða Fullyrðing um 25% lækkun stenst ekki Jón Gnarr segist ekki vera Evrópusinni Miklar launahækkanir og verðbólga fylgjast að ESB-aðild væri slæm fyrir hótel » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér 1 blogg um fréttina Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Bloggað um fréttina Ómar Geirsson: Þegar lygamerðir eru staðnir að lygi. Nýjast á mbl.is » Gerðu markalaust jafntefli í síðasta leik sínum fyrir Evrópuleik Afturkalla breytingar á opnunartíma frístundaheimila Lækkun ekki samanburðarhæf Ná samkomulagi við Arsenal Þriðja tap Skagamanna í röð Umræðan Málfrelsi: Hættuleg hugmynd Fékkstu útborgað í vikunni? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Felur í sér alvarlegan trúnaðarbrest Vill sjá eftirmál af leka saksóknarans Ekki látin vita af leka héraðssaksóknarans Mennirnir þekktust: Ekki í lífshættu eftir árásina Mest lesið Í gær Í vikunni Andlát: Hallgrímur Jónasson flugstjóri Þrír Kólumbíumenn fluttu kókaín til landsins Finnland hefur ekki forspárgildi Myndskeið: Greiðfært um Kjalveg eftir að rúta festist Allt að 17 stiga hiti Stebbi Hilmars bætist við í hópinn á Skaganum Bongóblíða í Reykjavík á morgun Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Hvað kostar að leigja sundskýlu? Vill sjá eftirmál af leka saksóknarans Datt í lukkupottinn: Pásan skilaði 65 milljónum Vissi ekki að nafn hennar hefði verið birt Pétur ráðinn bæjarstjóri í Grindavík Allt að 18 stiga hiti og heiðskírt um helgina Lögreglan má ekki nota sjúkraflugvélar Andlát: Björn Ólafs Óttast ekki lögreglu: Bjóða magnafslátt og tilboð Hætt við þéttingu í Grafarvogi Vilja að fólk viti sem minnst um förgunina Brunabótamatið hækkaði um 38 milljónir Kvikuhlaup og jafnvel eldgos enn líklegast Féll fram af svölum og lést Myndskeið: Stærðarinnar rotta á vappi í Vesturbæ Skildu mann eftir á veitingastað með reikninginn Þór lagður af stað: Sérsveitarmenn um borð Hluti af sorgarferlinu að sjá húsið rifið Benedikt orðinn sendiherra á Nýja-Sjálandi Skuldar þjóðinni skýringar Trump yfirgefur landið Íslenskar konur ganga Jakobsveginn í 40 stiga hita Nýjast á mbl.is » Gerðu markalaust jafntefli í síðasta leik sínum fyrir Evrópuleik Afturkalla breytingar á opnunartíma frístundaheimila Lækkun ekki samanburðarhæf Ná samkomulagi við Arse