Innlent | Morgunblaðið | 9.7.2026 | 11:06 Innleiða þarf allt reglusafn ESB Össur Skarphéðinsson utanríkisráðherra, Steven Vanackere, formaður ráðherraráðs ESB, og Štefan Füle stækkunarstjóri þegar aðildarviðræður Íslands og ESB hófust í júlí 2010. AFP/John Thys Andrés Magnússon [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Ísland og ESB Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Ný skýrsla um stöðu Íslands birt á vef Áfram Ísland Ræða Ólafs Ragnars komin á Spotify Skuldaþróun skárri á Íslandi en í ESB ESB í besta falli að keppa í miðri annarri deild » Fleiri tengdar fréttir Sjávarútvegsmálin voru frá öndverðu talin erfiðasta og viðkvæmasta úrlausnarefnið í aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið (ESB) árið 2010, þeim viðræðum sem ríkisstjórnin vill nú hefja á ný. Þá sem nú lögðu íslensk stjórnvöld áherslu á óbreytt forræði yfir sjávarútvegi, en í afstöðu aðildarríkja ESB til umsóknar Íslands var þess ekki gefinn kostur. Þetta kemur skýrt fram í þing- og stjórnargögnum aðildarríkjanna frá 2009 og 2010, sem Morgunblaðið hefur aflað sér. Þar voru engar undirtektir við að Ísland héldi óbreyttu forræði yfir sjávarútveginum eða stæði utan sameiginlegrar fiskveiðistefnu sambandsins. Íslenska fiskveiðistjórnunarkerfinu var raunar víða hrósað fyrir sjálfbærni. Hvergi var þó hvikað frá meginforsendu aðildar: að íslensk löggjöf, stjórnsýsla og atvinnulíf yrðu löguð að regluverki ESB, en ekki öfugt. Undir það féllu eignarhald í útgerð, fjárfestingar erlendra aðila, meðferð aflaheimilda, markaðsmál, ríkisstyrkir og fiskveiðieftirlit. Um þetta er hér ekki aðeins fjallað til sagnfræðilegrar upprifjunar. Afstaðan skiptir enn máli verði aðildarviðræður teknar upp að nýju eftir þjóðaratkvæðagreiðsluna í sumar. Þá yrði tekið upp þar sem frá var horfið í viðræðunum, sem hófust 2010 en lognuðust út af 2013. Ætlunin er ekki að leggja fram nýja umsókn og hefja málsmeðferðina frá grunni. Þótt aðildarríkin þurfi að koma að ákvörðun um framhaldið og viðræðuramminn kunni að verða uppfærður er miðað við stöðuna á síðasta samningafundi sem upphafspunkt. Afstaða ríkjanna og sameiginleg samningsafstaða ESB frá 2010 sýna á hvaða forsendum þau samþykktu viðræðurnar, sem gefur vísbendingu um hver afstaðan gæti orðið ef niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar síðsumars verður sú að hefja þær aftur. Samþykki allra þurfti Ísland sótti um aðild í júlí 2009. Ráðherraráð ESB fól framkvæmdastjórninni að meta umsóknina og skilaði hún áliti sínu í febrúar 2010. Leiðtogar allra 27 aðildarríkjanna samþykktu í júní að hefja viðræður og ráðherraráðið samþykkti viðræðurammann 26. júlí. Viðræðurnar hófust formlega daginn eftir, rúmu ári eftir að umsóknin var lögð fram. Samþykki aðildarríkjanna var ekki formsatriði. Fjallað var um umsóknina í stjórnkerfi allra ríkja, á vettvangi þjóðþinga, þótt misýtarlega væri. Ákvörðunin um að veita Íslandi stöðu umsóknarríkis og hefja viðræður var tekin einróma. Síðan þurfti samhljóða samþykki fyrir opnun og lokun einstakra kafla og loks aðildarsamningnum sjálfum. Samningarnir snerust um innleiðingu alls reglusafns ESB og innganga krafðist fullgildingar allra ríkjanna. Áhyggjuefnin voru að mestu hin sömu: sjávarútvegur, landbúnaður, hvalveiðar, frjálsir fjármagnsflutningar, fjármálaþjónusta, Icesave, fjármagnshöft og fjármálaeftirlit. Einnig voru nefnd byggðastefna, matvælaöryggi, tollamál, skattar, umhverfismál og bolmagn íslenskrar stjórnsýslu. Allt reglusafnið undir Danir tóku sérstaklega fram að EES-aðild Íslands gerði ferlið ekki sjálfvirkt og að undanþágur í EES-samningnum veittu ekkert fordæmi, eins og síðar var skýrt fram tekið í samningsafstöðu ESB. Í minnisblaði danska utanríkisráðuneytisins til Evrópunefndar þingsins sagði: „Aðildarviðræðurnar taka með öðrum orðum til alls reglusafns ESB og það má ekki vanmeta.“ Lene Espersen, þáv. utanríkisráðherra Danmerkur, brýndi þetta enn frekar í desember 2010. Þótt Ísland hefði forskot vegna EES og Schengen væru grundvallarreglur viðræðurammans óbreyttar. „Kröfurnar til Íslands verða nákvæmlega hinar sömu og til annarra umsóknarríkja,“ sagði hún og bætti við að sjávarútvegurinn yrði erfiðastur. Þýska sambandsþingið samþykkti að viðræður yrðu hafnar en fól ríkisstjórninni jafnframt að leggja áherslu á verulega aðlögun íslenskrar löggjafar, einkum í fiskveiðum, landbúnaði, hvalveiðum, fjármálaþjónustu, byggðastefnu og fjármálaeftirliti. Þingið krafðist „sem fæstra mögulegra aðlögunarákvæða og undanþága frá reglusafni sambandsins“. Franska Evrópumálanefndin tók sömu afstöðu og sagði að Ísland þyrfti verulega lagalega aðlögun og sem fæst bráðabirgðaákvæði og frávik. Hollenska stjórnin sagði sömuleiðis að Ísland yrði við aðild að hafa tekið upp og innleitt reglusafnið í heild sinni. Hollendingar litu á aðildarferlið sem tæki til að halda Íslandi við „Icesave-skuldbindingar sínar“ og sögðu tafir þar tefja ferlið. Erlent eignarhald í útgerð Þýska þingið viðurkenndi að sjávarútvegur væri grundvallaratvinnugrein á Íslandi og taldi kerfið bæði hagkvæmt og sjálfbært. Kvótakerfið og áhersla á vernd fiskistofna gætu jafnvel orðið sameiginlegri fiskveiðistefnu ESB til fyrirmyndar. Sú viðurkenning breytti þó ekki því að Ísland yrði að undirgangast sameiginlegu fiskveiðistefnuna. Undirbúa þyrfti stjórnsýslu og fyrirtæki undir reglur hennar um stofnstýringu, flotastjórn, eftirlit, byggðaaðgerðir, markaðsmál og ríkisaðstoð. Þýska þingið tók sérstaklega fram að opna yrði íslenskan sjávarútveg fyrir fjárfestingu frá öðrum aðildarríkjum ESB sem lið í frjálsum fjármagnsflutningum á innri markaðnum. Sjávarútvegskaflinn var aldrei opnaður, einmitt vegna þess að samningsmarkmið Íslands og ESB voru ósamrýmanleg. Því reyndi aldrei á eitt viðkvæmasta ágreiningsefnið: íslenskar takmarkanir á erlendu eignarhaldi í útgerð og þar með óbeinum yfirráðum yfir aflaheimildum. Franska skýrslan fór nánar yfir þetta. Þar var bent á að aðeins skip í íslenskri eigu gætu fengið leyfi til veiða í íslenskri lögsögu, erlend fjárfesting væri takmörkuð, útlendingar gætu ekki eignast kvóta og aðgangur erlendra fiskiskipa að höfnum væri skertur. Þetta samræmdist ekki reglum ESB um staðfesturétt, þjónustufrelsi og frjálsa fjármagnsflutninga. „Sjávarútvegurinn […] verður viðkvæmasti þáttur komandi viðræðna,“ sagði í skýrslunni. Tæknilegar lausnir og ómögulegar Þar kom jafnframt fram að ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur teldi hugsanlegt að finna mætti „tæknilegar“ lausnir um fiskistofna, en erfiðara yrði að semja um frjálsa fjármagnsflutninga í sjávarútvegi. Þar var ekki aðeins um sameiginlegu fiskveiðistefnuna að ræða heldur grundvallarreglur innri markaðarins um eignarhald og fjárfestingu. Spánverjar litu til eigin fiskveiðihagsmuna. Í greiningu spænsku Elcano-stofnunarinnar var haft eftir Miguel Ángel Moratinos þáverandi utanríkisráðherra að Spánn styddi aðild Íslands en myndi semja með tilliti til þess tjóns sem slæm niðurstaða í sjávarútvegsmálum gæti valdið spænskum hagsmunum. Spánarstjórn yrði að gæta þess að þeim yrði ekki glutrað niður vegna of mikils asa í viðræðunum. Af gögnunum má greina að mestu sameiginlega afstöðu. Ísland var velkomið að samningaborðinu og íslenska kvótakerfið talið til fyrirmyndar. En það stóð aldrei til að sameiginlega fiskveiðistefnan viki fyrir því. Viðræðurnar áttu ekki að snúast um hvort Íslendingar tækju upp fiskveiðistefnu ESB og reglur innri markaðarins, heldur hvenær, hvernig og með hvaða takmörkuðu sérlausnum. Meginreglan var sú að umsóknarríkið yrði að semja sig að Evrópusambandinu, ekki öfugt. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Ísland og ESB Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Ný skýrsla um stöðu Íslands birt á vef Áfram Ísland Ræða Ólafs Ragnars komin á Spotify Skuldaþróun skárri á Íslandi en í ESB ESB í besta falli að keppa í miðri annarri deild » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » „Þetta var blóðbað“ Enn óraunverulegt Does not expect the hotel to be built Innleiða þarf allt reglusafn ESB Undirrituðu samning um samruna: Daði Már viðstaddur Umræðan Vatnið er jafn blautt hinum megin lækjar Sama hvað það kostar Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Áður óuppgefin varnartengd útgjöld farin að telja Óvissa um leikskólastarf vegna þakleka Bóluefni gegn ristli vinni einnig gegn heilabilun Ætla að skoða ný tækifæri með íbúunum Mest lesið Í gær Í vikunni Býst ekki við því að hótelið rísi „Hækkum í raun bara af illri nauðsyn“ Fá gefins pylsu ef henni er stolið Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Kærður til lögreglu fyrir akstur gröfu Kristrún leyst út með skammbyssu Jón fær ekki krónu þrátt fyrir uppsögn „Það er á milli Grænlands og Danmerkur“ Ætla að skoða ný tækifæri með íbúunum Bóluefni gegn ristli vinni einnig gegn heilabilun Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Nálgunarbanns krafist Hafa ákveðið að loka í Norræna húsinu Andlát: Þrúður Vilhjálmsdóttir Austurlandið klárt í hitabylgju Málið rannsakað sem hatursglæpur Aðeins ein íslensk vændiskona í hópnum Skapar óviðunandi hættuástand Máluðu íslenska fánann yfir regnbogafánann Sjálfstæðismenn klofnuðu við ráðningu bæjarstjóra Vinafólk hjónanna kom að þeim í tjaldinu Náði að koma sér upp á bílinn í ánni Var á göngu með syni sínum Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Stöðvaðir 1.5