Innlent | Morgunblaðið | 9.7.2026 | 12:16 Meðallaunþeginn fer á mis við 15 milljónir Breki segir að hinn dæmigerði launþegi sem safnar séreignarsparnaði kunni að vera að fara á mis við ávöxtun sem myndi annars skila honum um 70.000 kr. aukalega í mánuði hverjum til að framfleyta sér á efri árum. mbl.is/Eggert Ásgeir Ingvarsson [email protected] Setja bókamerki „Bankarnir verða að svara fyrir þennan mun og það verður að vera hafið yfir allan vafa að hagsmunir sjóðsfélaga séu alltaf hafðir í fyrirrúmi,“ segir Breki Karlsson formaður Neytendasamtakanna en hann er þar að vísa til nýlegrar fræðigreinar Gylfa Magnússonar og Kára Sigurðssonar um lága ávöxtun íslenskra séreignarlífeyrissjóða. Morgunblaðið fjallaði um rannsóknina á dögunum en þar kom í ljós að á tímabilinu 2016 til 2024 var meðalávöxtun séreignarsjóðanna 2,41% á meðan samtryggingarsjóðirnir svokölluðu, þ.e. hið almenna lífeyrissjóðakerfi, skiluðu sjóðfélögum sínum 3,74% ávöxtun að jafnaði. Munar þar 1,33 prósentustigum ár hvert og safnast áhrifin upp yfir starfsævina. Í viðtali við Morgunblaðið benti Gylfi á að ef ávöxtun séreignarsjóðanna væri jafngóð og hjá samtryggingarsjóðunum væri árlegur ávinningur sjóðfélaga viðbótarávöxtun upp á um 20 milljarða króna samanlagt og að meðallaunþeginn gæti þá reiknað með að eiga um 37% meira í sínum séreignarsjóði í lok starfsævinnar. Breki segir að á núvirði jafngildi þessi ávöxtunarmunur því, fyrir dæmigerðan íslenskan launþega, að eiga 15 milljónum króna minna af sparnaði þegar komið er á lífeyrisaldur. „Þetta gæti verið munurinn á því að þurfa að berjast í bökkum fjárhagslega eða hafa það nokkuð þægilegt á efri árum, en ef miðað er við hefðbundnar ævilíkur við starfslok þá væri ábatinn á við það að hafa í kringum 70.000 kr. á mánuði aukalega til ráðstöfunar þegar sest er í helgan stein.“ Njóta bankarnir góðs af? Breka þykir það sérstakt áhyggjuefni að þegar rýnt er í rannsókn Gylfa og Kára má sjá vísbendingar um að ástæðan fyrir lakri meðalávöxtun séreignarsjóða sé sú að hjá þeim sjóðum sem reknir eru af bönkunum er furðuhátt hlutfall sparnaðar geymt á bundnum verðtryggðum bankareikningum. Hjá séreignarsparnaðarsjóðum í vörslum venjulegra lífeyrissjóða er vægi innlána mun minna en í viðtali sem Gylfi veitti Morgunblaðinu í lok júní sagði hann ekki hægt að útiloka að eiginhagsmunir bankanna hefðu þar einhver áhrif, enda innlán einhver ódýrasta fjármögnun sem bönkunum stæði til boða. Breki bendir á að ráða megi af rannsókn Gylfa og Kára að hjá séreignarsjóðunum myndi bundnir verðtryggðir innlánsreikningar um 23% af eignasafninu en aðeins 1% hjá samtryggingarsjóðunum. „Þetta er fé sem ber næstum því enga ávöxtun umfram áhættulausa vexti og á vafalaust stóran þátt í að draga niður meðaltalsávöxtun séreignarsjóðanna,“ segir hann. „Því miður vekur þetta spurningar um að bankarnir líti á viðbótarsparnað fólks sem auðvelda og ódýra fjármögnun fyrir bankana að njóta góðs af.“ Betra val gæti verið sjálfvirkt Breki segir að bundin verðtryggð innlán geti vissulega átt heima í eignasafni lífeyrissjóða en alla jafna ætti þessi eignaflokkur ekki að vega þungt. Í mjög grófum dráttum stendur valið á milli þriggja kosta þegar kemur að lífeyrissparnaði: að kaupa hlutabréf í fyrirtækjum, kaupa ríkisskuldabréf og leggja inn á verðtryggða innlánsreikninga. Breki segir það vel þekkta þumalputtareglu að fjölbreytt safn hlutabréfa skili bestu ávöxtuninni en geti líka sveiflast meira í verði og sé fyrir vikið áhættusamari leið til að spara. Skuldabréfunum fylgir minni áhætta en líka minni ávöxtun og í tilviki verðtryggðra innlána eru bæði ávöxtunin og áhættan í algjöru lágmarki. Alla jafna er ungu fólki ráðlagt að gefa hlutabréfum sem mest vægi enda nokkrir áratugir þar til þarf að nýta lífeyrissparnaðinn og hægt að reikna með að upp- og niðursveiflur á hlutabréfamörkuðum jafnist nokkuð vel út yfir svo langan tíma. Eftir því sem líður á starfsævina ætti að gefa skuldabréfum aukið vægi, til að draga úr áhættu, og alveg undir blálokin ættu bundnar innistæður að leika stærra hlutverk í eignasafninu. „Hluti af vandanum er eflaust að fjármálalæsi almennings er ábótavant og skortur á betri fræðslu, en fólk þarf að geta gert sér betur grein fyrir því hverju það skiptir að velja réttar fjárfestingarleiðir miðað við aldur, aðstæður og áhættusækni og hve miklu það getur breytt yfir alla starfsævina ef meðalávöxtunin er jafnvel bara einu eða tveimur prósentum lægri ár hvert,“ segir Breki. „Þar er ekki við venjulegt fólk að sakast.“ Að mati Breka eru niðurstöður rannsóknarinnar líka tilefni til að skoða hvort búa ætti þannig um hnútana að séreignarsparnaður fari sjálfkrafa í sparnaðarleið sem sérfræðingar myndu meta að hæfði hverjum og einum. „Fólk hefði þá vitaskuld alltaf frelsið til að breyta um sparnaðarleið ef það vildi en annars væri það sjálfvirkur kostur að t.d. velja áhættumeiri sparnaðarleiðir með hærri ávöxtun fyrir yngri sjóðfélaga og síðan breyta samsetningunni sjálfkrafa þegar líður á ævina og fórna ávöxtun í skiptum fyrir að draga úr sveiflum.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Tjáir sig eftir meiðslin klaufalegu Meðallaunþeginn fer á mis við 15 milljónir Paul Watson kaupir auglýsingar á strætóskýlum Fyrrverandi bæjarstjóri leiðir hagræðingarteymi Skellur fyrir Afríkuþjóðina Umræðan Vatnið er jafn blautt hinum megin lækjar Sama hvað það kostar Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Meðallaunþeginn fer á mis við 15 milljónir Óvissa um leikskólastarf vegna þakleka Besta veðrið á Austurlandi Lögregla óskar eftir að ná tali af tveimur mönnum Mest lesið Í gær Í vikunni Býst ekki við því að hótelið rísi „Hækkum í raun bara af illri nauðsyn“ Fá gefins pylsu ef henni er stolið Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Kærður til lögreglu fyrir akstur gröfu Kristrún leyst út með skammbyssu Jón fær ekki krónu þrátt fyrir uppsögn „Það er á milli Grænlands og Danmerkur“ Bóluefni gegn ristli vinni einnig gegn heilabilun Njósnaskipið hringsólaði í kringum sjómann Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Nálgunarbanns krafist Hafa ákveðið að loka í Norræna húsinu Andlát: Þrúður Vilhjálmsdóttir Austurlandið klárt í hitabylgju Málið rannsakað sem hatursglæpur Aðeins ein íslensk vændiskona í hópnum Skapar óviðunandi hættuástand Máluðu íslenska fánann yfir regnbogafánann Sjálfstæðismenn klofnuðu við ráðningu bæjarstjóra Vinafólk hjónanna kom að þeim í tjaldinu Náði að koma sér upp á bílinn í ánni Var á göngu með syni sínum Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Stöðvaðir 1.500 metrum frá landi Nálgunarbanns krafist Hitabylgja á Austurlandi um næstu helgi Líkir ríflega 75 afbókunum við skemmdarverk Hafa ákveðið að loka í Norræna húsinu Einn ákærðra fékk ríkisborgararétt eftir mótmæli Nýjast á mbl.is » Tjáir sig eftir meiðslin klaufalegu Meðallaunþeginn fer á mis við 15 milljónir Paul Watson kaupir auglýsingar á strætóskýlum Fyrrverandi bæjarstjóri leiðir hagræðingarteymi Skellur fyrir Afríkuþjóðina Umræðan Vatnið er jafn blautt hinum megin lækjar Sama hvað það kostar Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Áður óuppgefin varnartengd útgjöld farin að telja Bóluefni gegn ristli vinni einnig gegn heilabilun Mest lesið Í gær Í vikunni Býst ekki við því að hótelið rísi „Hækkum í raun bara af illri nauðsyn“ Fá gefins pylsu ef henni er stolið Fiskveiðistefna ESB ófrávíkjanleg Kærður til lögreglu fyrir akstur gröfu Kristrún leyst út með skammbyssu Jón fær ekki krónu þrátt fyrir uppsögn „Það er á milli Grænlands og Danmerkur“ Bóluefni gegn ristli vinni einnig gegn heilabilun Njósnaskipið hringsólaði í kringum sjómann Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Nálgunarbanns krafist Hafa ákveðið að loka í Norræna húsinu Andlát: Þrúður Vilhjálmsdóttir Austurlandið klárt í hitabylgju Málið rannsakað sem hatursglæpur Aðeins ein íslensk vændiskona í hópnum Skapar óviðunandi hættuástand Máluðu íslenska fánann yfir regnbogafánann Sjálfstæðismenn klofnuðu við ráðningu bæjarstjóra Vinafólk hjónanna kom að þeim í tjaldinu Náði að koma sér upp á bílinn í ánni Var á göngu með syni sínum Myndskeið: Trump snarsneri sér að Kristrúnu Stöðvaðir 1.500 metrum frá landi Nálgunarbanns krafist Hitabylgja á Austurlandi um næstu helgi Líkir ríflega 75 afbókunum við skemmdarverk Hafa ákveðið að loka í Norræna húsinu Einn ákærðra fékk ríkisborgararétt eftir mótmæli