Í kjarasamningi Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi, SFS, og stéttarfélaga sjómanna segir að meðalverð í viðskiptum milli skyldra aðila á slægðum þorski, óslægðum þorski, slægðri ýsu og óslægðri ýsu skuli að jafnaði miðast við 80% af vegnu meðalverði framangreindra tegunda á fiskmörkuðum síðustu þriggja mánaða að frádregnum 5% uppboðskostnaði. Undirmálsfiskur skal ekki vera með við útreikning á vegnu meðalverði tegundanna. Þá skal úrskurðarnefnd sjómanna og útvegsmanna setja fram lýsingu á sambandi milli þyngdar fisks og verðs á hvert kíló sem endurspeglar verð eftir mismunandi þyngd fisksins. Í umfjöllun Fiskifrétta í byrjun mánaðar kom fram að þetta fyrirkomulag hefur verið við lýði í 28 ár, eða frá árinu 1998. Árni Sverrisson, formaður Félags skipstjórnarmanna, sem á sæti í úrskurðarnefnd útgerðarmanna og sjómanna, segir að menn séu missáttir með fyrirkomulagið. Fyrsti fiskmarkaðurinn á Íslandi tók þó til starfa meira en áratug áður en Verðlagsstofa skiptaverðs varð til. Fyrsta uppboðið á fiski fór fram 16. júní 1987 hjá Fiskmarkaðinum hf. í Hafnarfirði og á sama ári var stofnaður Faxamarkaðurinn hf. í Reykjavík. Vegið meðalverð þriggja mánaða Í umfjöllun Fiskifrétta var birt súlurit sem sýndi hlutfall viðmiðunarverðs út frá verði á fiskmörkuðum einn tiltekinn dag. Sú mynd getur eðlilega sýnt miklar sveiflur á hlutfalli verðlagsstofuverðs af fiskmarkaðsverði en gefur ekki rétta mynd af hlutfalli vegins viðmiðunarverðs síðustu þriggja mánaða sem verðið ákvarðast af. Árni hefur fjallað um þessi mál um árabil og þekkir einnig hvernig staðið var að verðmyndun á fiski milli skyldra aðila fyrir tíma Verðlagsstofu skiptaverðs. Hann segir að stærð fisksins og framboð og eftirspurn ráði einnig fiskverði. „Verðlagsstofa reiknar út fiskverðið á milli skyldra aðila út frá þriggja mánaða vegnu meðalverði á slægðum og óslægðum þorski og ýsu á fiskmörkuðum. Fiskverðið ákvarðast líka af hlutfalli hráefnisverðs af afurðarverði og ástæðan er sú að þarna er fyrst og fremst verið að verðleggja fiskinn fyrir vinnsluna innanlands. Hlutfall hráefnis af afurðarverði á að vera sem næst 55%, það er að segja verð til sjómannsins af afurðarverði á unnum fiski. Þetta eru þær tvær meginstærðir sem ákvarða verðið í viðskiptum með fisk á milli skyldra aðila,“ segir Árni. Reiknuð stærð allt frá 1998 Hlutverk Verðlagsstofu skiptaverðs og úrskurðarnefndar útgerðarmanna og sjómanna er að fylgjast með því að þessar tölur standist. Í lok tíunda áratugar síðustu aldar var það afstaða og krafa sjómanna að allur fiskur yrði verðlagður á markaði. Ekki var gengið að þeim kröfum. Fiskverð milli skyldra aðila til vinnslunnar hefur því verið reiknuð stærð allt frá 1998 en vinnslur án útgerðar hafa á móti að stórum hluta keypt sitt hráefni, stundum á allt að 25% hærra verði á fiskmörkuðum en keppinautar þeirra um sölu á unnum sjávarafurðum, eða með beinum samningum við útgerðir. Þetta kerfi hefur því óneitanlega þau áhrif að skekkja samkeppnisstöðu milli fyrirtækja með útgerð og vinnslu og fyrirtækja sem eingöngu starfrækja fiskvinnslu. „Svona er þetta kerfi og það eru auðvitað kostir og gallar sem fylgja því. En löggjafinn, útgerðarmenn og sjómenn komust að þeirri niðurstöðu 1998 með þríhliða samkomulagi að búa til þetta verðmyndunarkerfi sem síðan hefur þróast í það að fiskverð milli skyldra aðila er reiknað út með þessum hætti.“