Viðskipti | Morgunblaðið | 21.7.2026 | 11:00 Stjórnsýslan virkjar gervigreind Róbóti við færiband. Gervigreind ætti að auka afköst en þar með er ekki öll sagan sögð. AFP/Hector Retamal Ásgeir Ingvarsson [email protected] Setja bókamerki Fjármála- og efnahagsráðuneytið greindi frá því um miðjan mánuðinn að vinna væri hafin við samræmda innleiðingu Copilot, gervigreindartóls Microsoft, hjá ríkisstofnunum um land allt. Innleiðingin er hluti af stærri samningi ríkisins við Microsoft en í apríl lágu fyrir niðurstöður útboðs á Microsoft-hugbúnaðarleyfum fyrir ríkisstofnanir í A1- og A2-hluta fjárlaga auk ríkisrekinna háskóla og menntaskóla og varð sænska félagið Insight Technology Solutions hlutskarpast með tilboð upp á 5.197 milljónir króna samtals fyrir þriggja ára samning. Athygli vekur að næsthæsta tilboðið, sem barst frá íslenska félaginu Crayon Iceland ehf. (nú SoftwareOne), var aðeins 9 milljónum lægra og munurinn á tilboðunum því ekki nema 0,17%, en samkvæmt lögum um opinber innkaup ber að taka lægsta tilboði út frá gefnum forsendum. Innleiðing Copilot er merkileg fyrir margra hluta sakir og verður áhugavert að sjá hvaða áhrif tæknin kann að hafa á daglega starfsemi hins opinbera. Einar Gunnar Thoroddsen, sérfræðingur hjá fjármála- og efnahagsráðuneytinu, segir Copilot aðeins mynda lítinn hluta af hugbúnaðarleyfasamningnum. Þá markar tilboðið sem tekið var efri mörk kostnaðar hins opinbera af Microsoft-leyfum og áætlanir gera ráð fyrir að árlegur kostnaður verði í kringum 1,5 milljarða króna auk virðisaukaskatts, en þar af ætti kostnaður við Copilot-leyfi að vera 70-100 milljónir króna. Einar undirstrikar að nýi samningurinn við Microsoft sé á margan hátt betri en sá síðasti og hafi t.d. aðeins verið samið til þriggja ára í þetta skiptið en ekki til fimm ára eins og síðast, og þá sé umfang nýja samningsins 12% meira en þess eldri á sama tíma og verðbólga hefur aukist um 32%. Að auki fellur á Microsoft kostnaður við svokallaðan innleiðingarstuðning sem felur í sér aðkomu vottaðra ráðgjafa sem tryggja fumlausa innleiðingu Copilot og gæta að því að þjálfun starfsmanna sé viðunandi. Öryggi gagna er lykilatriði Copilot-samningurinn er ekki sá fyrsti sem ríkið gerir um notkun gervigreindar en á síðasta ári var samið um fyrirtækjaáskrift að ChatGPT og segir Einar að fólk víða í stjórnsýslunni hafi verið duglegt við að nýta sér þá lausn. Hann bendir á að ekki sé sama hvernig hið opinbera notar nýjustu gervigreindartækni og að fyrirtækjaáskrift snúist ekki síst um það að tryggja öryggi gagna. „Öll þau gögn sem opinberir starfsmenn leyfa gervigreindinni að vinna með eru í lokuðu umhverfi og verða t.d. alls ekki notuð til þjálfunar gervigreindar,“ útskýrir hann. „Ein ástæðan fyrir því að við ákváðum að bæta Copilot-áskrift við samninginn við Microsoft var einmitt ekki síst út af gagnaöryggi en Copilot vinnur þvert á öll forrit Microsoft og við vitum að þar erum við komin í umhverfi sem er eins öruggt og kostur er.“ Þessu tengt nefnir Einar að stjórnvöld hafi á síðasta ári gefið út leiðbeiningar til opinberra starfsmanna um hvernig haga skuli notkun gervigreindar vegna vinnutengdra verkefna. „Þar er mikilvægasta reglan að nota aldrei ókeypis útgáfur hinna ýmsu gervigreindarforrita og heldur ekki nota þær einstaklingsáskriftir að gervigreind til að vinna með gögn ríkisins. Einstaklingsáskriftir geta alveg hentað fyrir almennar spurningar og þess háttar úrlausnarefni en það verður að vinna innan ramma fyrirtækjaáskriftar til að tryggja öryggi mikilvægra gagna.“ Hann segir það síðan undir hverri stofnun komið að ákveða hvernig heppilegast sé að nota gervigreind. Sums staðar ætti Copilot að duga, en aðrir sjá kosti í að nýta frekar ChatGPT, og svo er viðbúið að fólk sem sinnir ýmsum sérhæfðum verkefnum þurfi á sérhæfðri gervigreind að halda til að létta sér störfin og margir nýti jafnvel nokkrar ólíkar gervigreindarvörur í störfum sínum. Tæknin býr til svigrúm Tíminn mun síðan leiða í ljós hvaða ávinning stjórnkerfið mun hafa af vaxandi notkun gervigreindar, en í tilkynningu sem fjármálaráðuneytið sendi frá sér fyrir skömmu segir að meðal markmiða með innleiðingu Copilot sé að bæta opinbera þjónustu, auka skilvirkni, efla starfsfólk og styðja við ábyrga notkun gervigreindar. Einar segir ekki hægt að fullyrða hve mikill ávinningurinn verði og að sennilega verði áhrifin mest hjá þeim sem aðallega sinna skrifstofustörfum. „Við sem þegar nýtum gervigreind í okkar daglegu störfum höfum fengið að reyna það á eigin skinni að við getum verið fljótari að vinna ákveðin verk og í einhverjum tilvikum eru gæðin líka að aukast. Ég finn t.d. að með aðstoð gervigreindar tekur mig minni tíma að henda upp fyrstu drögum að minnisblaði eða glærusýningu, og gervigreindin er í dag orðin meira en 95% nákvæm þegar kemur að því að gera efnislega réttar samantektir af fundum,“ segir hann. „Við finnum að þetta býr til meira svigrúm í deginum og gerir okkur kleift að sinna fleiri verkefnum.“ Markmiðin þurfa að vera skýr Hanna Kristín Skaftadóttir segir ekki sama hvernig gervigreind er innleidd á vinnustað, og gildi það bæði um einkageirann og hið opinbera. Hanna Kristín, sem er dósent og fagstjóri gervigreindar við Háskólann á Bifröst, segir ekki að furða að stjórnendum þyki erfitt að vita í hvorn fótinn eigi að stíga þegar kemur að þessari nýju tækni enda standi þeir frammi fyrir mörgum valkostum og einnig ýmsum hættum sem þarf að varast. „Fyrst af öllu þarf að skilgreina hvaða markmiðum vinnustaðurinn á að ná. Markmiðin gætu t.d. verið tímasparnaður, að auka ánægju starfsfólks eða viðskiptavina, eða minnka villutíðni,“ útskýrir hún. Þegar markmiðin eru skýr er hægt að taka næstu skref af meiri vissu; velja þau gervigreindarkerfi sem henta settum markmiðum og innleiða þau með réttum hætti. „Þjálfunin þarf að hæfa þeim störfum sem fólk vinnur við og iðulega þykir best að byrja á að leyfa fólki að dýpka þekkinguna í gegnum afmörkuð notkunartilvik og prófa sig þannig áfram,“ segir hún. „Lögfræðingurinn á vinnustaðnum þarf alveg örugglega annars konar þjálfun en fjármálastjórinn og þjónustufulltrúinn verður með enn aðrar þarfir. Þjálfun í notkun gervigreindar er því ekki þannig að ein stærð passi á alla.“ Val á gervigreindartækni og þjálfun þarf líka að taka með í reikninginn hvar í sjálfvirku ferlunum á að láta mannshöndina koma við sögu. „Það þarf að vera skýrt hvar á að beita dómgreind og hvar ekki, eða hvar þarf t.d. að sannreyna þann texta sem gervigreindin útbýr, og hver það er sem ber ábyrgðina ef eitthvað fer úrskeiðis.“ Einnig er mjög áríðandi, að mati Hönnu Kristínar, að mæla árangurinn af notkun gervigreindar og sjálfvirkra ferla eftir innleiðingu. „Það þarf að setja rétta mælikvarða og svo fylgjast með bæði jákvæðu og neikvæðu niðurstöðunum. Stundum getur nýja tæknin nefnilega búið til jafnmörg vandamál og hún leysir og t.d. lítið á því að græða ef það það fer jafnmikill tími í það hjá starfsfólki að fara yfir og staðfesta það sem gervigreindin gerir og ef starfsfólkið hefði innt sömu verkefni af hendi á eigin spýtur.“ Þá er brýnt að vinnustaðir hamri á því við starfsfólk að nota aðeins örugg gervigreindartól, og grípa ekki til svk. skuggagervigreindar, þ.e. að nota ekki forrit í vinnunni sem ekki eru samþykkt af vinnustaðnum. „Það þarf að tryggja að gervigreindin sé bundin við þennan tiltekna vinnustað eingöngu svo að ekki sé hætta á að viðkvæm persónugögn og fyrirtækjagögn leki út.“ Meiri afköst en fleiri verkefni Spurð hvort innleiðing gervigreindar eigi ekki að stórauka afköst og þannig létta störf fólks til muna, og jafnvel skapa svigrúm fyrir vinnustaði til að fækka stöðugildum, segir Hanna Kristín að reynslan til þessa hafi sýnt að verkefnunum geti fjölgað með auknum afköstum. „Við sjáum þetta vel hjá stéttum sem hafa notað sjálfvirkar lausnir um langt skeið, s.s. hjá endurskoðendum og bókurum, en þar varð tæknin ekki til þess að fækka fólki eða stytta vinnudaginn til muna en í staðinn gat fólk komið meiru í verk og hagað störfum sínum með betri hætti en áður,“ segir hún. Svo má heldur ekki gleyma því að gervigreindin hjálpar viðskiptavinum líka að senda erindi og standa í alls kyns stappi sem þeir hefðu kannski sleppt hér áður fyrr. Hanna Kristín bendir á að hjá hinu opinbera hafi t.d. orðið vart við að auðveldara sé fyrir almenning að senda fyrirspurnir, kærur og kvartanir. „Og orðaskipti í stjórnkerfinu öllu virðast orðin miklu meiri vegna gervigreindar og því er meira sem þarf að vinna úr.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Pistlar » Sigurður Már Jónsson Cascais – portúgalska ríverían Sigurður Már Jónsson Svíþjóðardemókratarnir sýna sig vera stjórntæka Fleira áhugavert Aflýsa öðru flugi: Íslendingarnir sóttir í nótt Jetten neitar tali um undanþágur „Skelfileg og vanhugsuð breyting“ Fundu mynt frá 11. öld við uppgröft Myntbreyta » ISK USD EUR GBP CAD DKK NOK SEK Mest lesið Í gær Í vikunni Séreignarsparnaður 100% í erlendum eignum Minnstu neyðarbirgðir í 43 ár Selja aðgang að færslum forsetans Skikka Google til að opna Android Spáir 5% tekjuvexti hjá Icelandair Eiga ríki og sveitarfélög að sjá um allt? Ákall 18 forstjóra um sterkari rödd Íslands í ETS Síldarstakkar Bubba seldust upp á augabragði Aldrei