Innlent | Morgunblaðið | 28.7.2026 | 8:00 Aðsend grein: Hvers vegna þurfti þá meint samkomulag? Hjörtur J. Guðmundsson mbl.is/Karítas Sveina Guðjónsdóttir Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Margítrekaðar fullyrðingar Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, utanríkisráðherra og formanns Viðreisnar, um að viðræður um inngöngu í Evrópusambandið snúist ekki um aðlögun, eru áhugaverðar fyrir margra hluta sakir. Ekki einungis vegna þess að þær ganga þvert á það sem fram kemur í gögnum sambandsins og meira að segja greinargerðina með þingsályktun hennar sjálfrar um þjóðaratkvæðið í lok sumars. Hið sama á ekki sízt við um fullyrðingar utanríkisráðuneytisins um að samkomulag hafi verið gert við Evrópusambandið síðast þegar umsóknarferlið var í gangi um að engin aðlögun þyrfti að eiga sér stað fyrr en eftir að samningur um inngöngu í sambandið hefði verið samþykktur. Hvers vegna þurfti þá þetta meinta samkomulag? Fram kemur þannig til að mynda í viðræðuramma Evrópusambandsins vegna umsóknarferlis Íslands síðast, að viðræðurnar gangi út á aðlögun að regluverki og stjórnsýslu sambandsins. „Rétt innleiðing Íslands á regluverkinu og framkvæmd þess, þ.m.t. árangursrík og skilvirk beiting af hálfu viðeigandi stofnana á sviði stjórnsýslu og dómsmála, mun ákvarða hversu hratt viðræðurnar ganga fyrir sig.“ Víða annars staðar í skjalinu er komið inn á það sama. Í greinargerðinni með þingsályktun Þorgerðar segir að sama skapi: „Á það er gjarnan bent að aðildarviðræður við ESB snúist um að ný aðildarríki lagi sig að reglum sambandsins. Má þetta til sanns vegar færa, enda væri Ísland að ganga í ríkjabandalag með fyrirliggjandi reglum.“ Spurði Kos aldrei um „samkomulagið“ Fullyrt er til að mynda í minnisblaði sem utanríkisráðuneytið sendi utanríkis ­ málanefnd Alþingis um miðjan júní að gagnkvæmur skilningur hafi verið á milli íslenzkra stjórnvalda og Evrópusambandsins, snemma í umsóknarferlinu síðast, um „að Ísland myndi ekki ráðast í breytingar á stofnunum og þær lagabreytingar sem af aðild myndu leiða fyrr en fyrir lægi að Ísland yrði aðildarríki.“ Vísað er í þeim efnum í skýrslu ráðuneytisins „Aðildarviðræður Íslands og ESB – Framvinda og staða“ frá því í apríl 2013. Hins vegar er hvergi í skýrsl ­ unni vísað í heimildir fyrir því að slíkt samkomulag hafi í raun verið gert við sambandið. Eina heimildin í minnisblaðinu var frétt Ríkisútvarpsins, frá 9. júní síðastliðnum, þar sem ranglega var fullyrt að Marta Kos, stækkunarráðherra Evrópusambandsins, hefði staðfest að slíkt samkomulag hefði verið gert síðast þegar umsóknarferlið var í gangi. Frétt Ríkisútvarpsins hófst á þessum orðum: „Samkomulag um að íslenzk stjórnvöld þyrftu ekki að gera grundvallarbreytingar á stjórnskipun landsins fyrr en eftir þjóðaratkvæðagreiðslu um aðild lá fyrir í aðildarviðræðunum 2010. Þetta staðfestir stækkunarstjóri Evrópusambandsins.“ Björn Malmquist fréttamaður spurði síðan Kos eftirfarandi spurningar: „Á meðan á fyrri aðlögunarviðræðum stóð var sameiginlegur skilningur á því að Ísland þyrfti ekki að gera grundvallarbreytingar á stjórnkerfi og stofnunum landsins fyrr en eftir þjóðaratkvæði um inngöngu. Heldurðu að slíkur sameiginlegur skilningur gæti orðið aftur, komi til þess að aðlögunarviðræður hefjist á nýjan leik?“ Með öðrum orðum var Kos aldrei spurð út í meint samkomulag síðast og svaraði því heldur ekki. Raunar staðfesti hún heldur ekki að eitthvað slíkt gæti orðið raunin að þessu sinni. Áætlanir „í ákveðnum málaflokkum“ Fram kemur enn fremur í minnisblaðinu að ljóst sé „að þessi gagnkvæmi skilningur var í heiðri hafður milli samningsaðila, enda er utanríkisráðuneytinu ekki kunnugt um að farið hafi fram nein aðlögun, hvorki hvað varðar lagabreytingar eða stofnanamál, á þeim fjórum árum sem viðræður Íslands og ESB stóðu yfir á árunum 2009-2013, umfram innleiðingu reglna á grundvelli skuldbindinga EES-samningsins.“ Viðræðurnar hófust reyndar ekki fyrr en í júlí 2010. Hins vegar voru nær eingöngu teknir fyrir kaflar í þeim sem féllu undir EES-samninginn og fyrir vikið í raun aðeins endursamið um hann. Þetta má sjá í gögnum ráðuneytis ­ ins um stöðu viðræðnanna þegar ferlið var sett á ís og eins í umfjöllun Evrópuvefs Háskóla Íslands. Vísað er einnig til þess að á sviðum landbúnaðar- og byggðamála hafi Evrópusambandið einungis óskað eftir því að íslenzk stjórnvöld legðu fram tímaáætlanir um aðlögun. Haft var hins vegar eftir skrifstofustjóra þáverandi stækkunarráðherra sambandsins og embættismönnum utanríkisráðuneytisins, í skýrslu Alþjóðamálastofnunar um umsóknarferlið frá 2015, að Ísland hefði getað samið um það „hvenær aðlögun í ákveðnum málaflokkum eigi sér stað.“ Ákveðnum málaflokkum. Ekki öllum. Enda kemur fram í gögnum Evrópusambandsins að í sumum tilfellum hafi áætlanir um aðlögun verið taldar nægjanlegar. Öðrum ekki. Við þetta bætist að fyrr á árinu reyndi Morgunblaðið ítrekað að fá afhent öll gögn utanríkisráðuneytisins sem staðfestu tilvist umrædds samkomulags en að lokum var viðurkennt að engin slík gögn væru til í fórum þess. Trúverðugleiki ráðuneytisins í húfi Fyrir liggur í gögnum Evrópusambandsins að farið var fram á aðlögun að stjórnsýslu og regluverki sambandsins samhliða viðræðunum við Ísland síðast og þar á meðal í köflum sem féllu ekki undir EES-samninginn þó umsóknarferlið hafi verið sett á ís áður en sú krafa kæmi til framkvæmda. Eftir stendur að fullyrðingar um meint samkomulag, um að ekki kæmi til aðlögunar fyrr en eftir að samningur um inngöngu yrði samþykktur, halda engu vatni. Engin haldbær gögn styðja að það að slíkt samkomulag hafi verið gert. Hafi sú hins vegar verið raunin er ljóst að Evrópusambandið fór ekki eftir því. Það breytir því ekki að fullyrðingar utanríkisráðuneytisins um meint samkomulag ganga þvert á ummæli utanríkisráðherra um að viðræðurnar gengju ekki út á aðlögun. Ef þær snerust ekki um aðlögun, þvert á gögn sambandsins, hvers vegna þurfti þá slíkt meint samkomulag? Hitt er svo annað mál að það er vitanlega grafalvarlegt að utanríkisráðuneytið hafi sent minnisblað til utanríkismálanefndar Alþingis þar sem vísað er til fréttar Ríkisútvarpsins þar sem haldið er fram hlutum sem eru beinlínis rangir. Í bezta falli fyrir ráðuneytið er um mikla óvandvirkni að ræða. Í versta falli beinar blekkingar gagnvart þinginu. Málið hlýtur að verða tekið fyrir af nefndinni og farið fram á það að utanríkisráðherra eða fulltrúi hans komi fyrir hana og svari fyrir þessi vinnubrögð. Utanríkismálanefnd verður eðli málsins samkvæmt að geta treyst því að minnisblöð og önnur gögn sem ráðuneytið skilar til nefndarinnar séu rétt og að ekki sé byggt á heimildum sem ekki standast skoðun. Trúverðugleiki utanríkisráðuneytisins er í húfi. Bæði gagnvart utanríksmálanefnd Alþingis og þinginu almennt en þó fyrst og f remst gagnvart þjóðinni. Hjörtur J. Guðmundsson, sagnfræðingur og alþjóðastjórnmálafræðingur og heldur úti vefsíðunni Stjornmalin. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » „Þetta er ekki stórskjálftasvæði“ Englendingurinn valdi lið Aðsend grein: Hvers vegna þurfti þá meint samkomulag? Gerðu vel við sig í lúxusfríi á Korfú Stór skjálfti og flóðbylgjuviðvörun í Japan Umræðan Um fullt að semja Hvers vegna þurfti þá meint samkomulag? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Ekki verra veður á morgun en í dag Ekki innstæða fyrir launahækkunum Íslendingum sendur tónninn Gefa lítið fyrir endurkomu Baldurs Mest lesið Í gær Í vikunni 400 metra hár borgarísjaki óvenju nálægt landi Kröftugur skjálfti í Bárðarbungu Hnuplaði vörum að andvirði tæprar milljónar króna Hafa lokkað nokkur hundruð pör á eyjuna Segir nýjan veg ekki skemma Landmannalaugar Átti eina fótboltann í þorpinu um tíma Skýjað, skúrir og hellidembur Meginþorri umsókna renni í gegn Berunesfjölskyldan rekur staðinn saman Snjallúrin skemma fyrir öðrum Kröftugur jarðskjálfti á suðvesturhorninu Íslendingum sendur tónninn Starfsmaður brann illa: Fluttur til Danmerkur Flugmaðurinn fundinn: Fluttur á Landspítalann Banaslys á Þrengslavegi Lilja syrgir Hilmar og þakkar fyrir dýrmætan tíma „Langt síðan að það var skjálfti af þessari stærð“ Vonlaus barátta við Fæðingarorlofssjóð Leita flugmanns eftir tilkynningu um flugslys Leita að manni á sjó: Fjögur útköll á skömmum tíma Kröftugur jarðskjálfti á suðvesturhorninu Ekki fyrir viðkvæma: „Ég er heppin að vera á lífi“ Bongóblíðu loks spáð vestanlands Þurfti að keyra út í kant: „Orðin skuldlaus!“ Íslendingum sendur tónninn Blöskrar ummæli um að allt sé í fína Þungbært mál Íslendings í Noregi Starfsmaður brann illa: Fluttur til Danmerkur Ástandið aldrei verið eins slæmt Flugmaðurinn fundinn: Fluttur á Landspítalann Nýjast á mbl.is » „Þetta er ekki stórskjálftasvæði“ Englendingurinn valdi lið Aðsend grein: Hvers vegna þurfti þá meint samkomulag? Gerðu vel við sig í lúxusfríi á Korfú Stór skjálfti og flóðbylgjuviðvörun í Japan Umræðan Um fullt að semja Hvers vegna þurfti þá meint samkomulag? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Leita flugmanns eftir tilkynningu um flugslys Af hverju taka við löstunum líka? Mestu skógareldar í sögu Spánar Vonlaus barátta við Fæðingarorlofssjóð Mest lesið Í gær Í vikunni 400 metra hár borgarísjaki óvenju nálægt landi Kröftugur skjálfti í Bárðarbungu Hnuplaði vöru