Innlent | Morgunblaðið | 12.8.2026 | 8:00 Aðsend grein: Evran, hamingjan og óttinn Hilmar Þór Hilmarsson Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Finnar mælast nú hamingjusamasta þjóðin í heimi. Hagkerfi þeirra er óhamingjusamara með litlum hagvexti, miklu atvinnuleysi og opinberum skuldum sem eru nú um 90% af vergri landsframleiðslu, langt umfram skuldahámarkið hjá ESB sem er 60%. Nýlegar tölur sýna atvinnuleysi meðal ungs fólks yfir 20%. Finnland gekk í ESB ásamt Svíþjóð 1995. Noregur sem er ríkasta landið í hópi Norðurlandanna hafnaði þá ESB-aðild öðru sinni. Finnland tók upp evruna þegar hún varð til sem gjaldmiðill 1999, þótt seðlar og mynt hafi ekki komið fyrr en 2002. En hvernig hefur Finnlandi vegnað í samanburði við Ísland síðan 1999 þegar fastgengisstefna var tekin upp í Finnlandi með upptöku evrunnar? Á tímabilinu 1999 til 2025 hefur verg landsframleiðsla á mann í bandaríkjadölum á föstu verðlagi og jafnvirðisgengi aukist um tæp 26% í Finnlandi, en yfir 40% á Íslandi. Hagvöxtur á mann á þessu tímabili var að meðaltali um 0,86% í Finnlandi en 1,27% á Íslandi. Með þessum hagvexti tekur rúmlega 81 ár að tvöfalda verga landsframleiðslu á mann í Finnlandi en 55 ár á Íslandi. Árið 1999 þegar Finnland tók upp evruna var verg landsframleiðsla á mann á jafnvirðisgengi 9% hærri á Íslandi en í Finnlandi. Árið 2025 var munurinn orðinn um 22% Íslandi í vil. Meðfylgjandi mynd sýnir að Ísland kemur betur út á þennan mælikvarða og bilið er að breikka. Finnland dregst aftur úr. Ég er samt ekki að halda því fram að þetta sé allt vegna aðildar Finnlands að myntbandalagi ESB. Aðrir þættir skýra líka frammistöðu landa þegar litið er til hagvaxtar og atvinnustigs, en eigin gjaldmiðill skapar óneitanlega meiri sveigjanleika en fastgengisstefna, auk þess að lönd utan myntbandalags hafa frjálsari hendur til að beita ríkissjóði til að örva hagkerfið í niðursveiflu. Ísland hefur oft notið góðs af þessu, ekki síst í hruninu 2008/9. Svipaða reynslu höfðu til dæmis Svíar og Finnar 1992/3 þegar þeir lentu í alvarlegri fjármálakreppu. ESB, evran og óttinn Finnar hafa lengi lifað í skugga Sovétríkjanna og Rússlands. Landamæri Finnlands og Rússlands eru rúmlega 1.300 kílómetra löng. Ætla má að það sé hluti skýringarinnar á að Finnland hefur eitt Norðurlandanna kosið að taka upp evruna. Eflaust telja margir Finnar að við þessar aðstæður sé betra að vera hluti af stærri heild og í myntbandalagi. Eflaust vona Finnar líka að árás á landið myndi kalla á viðbrögð stærri ríkja ESB sem líka eru með evruna. Það vekur líka athygli að öll Eystrasaltsríkin fylgdu í fótspor Finnlands með ESB-aðild og upptöku evrunnar. Öll eiga þau landamæri við Rússland. Eistland og Lettland austurlandamæri og Litáen landamæri við Kaliningrad sem er hluti af Rússlandi. Öðru máli gegnir um Ísland sem er í miðju Norður-Atlantshafi. Ísland hefur enga snertifleti við Rússland, hvorki landamæri né efnahagslögsögu, og er á mun hættuminna svæði en Eystrasaltsríkin og hin Norðurlöndin á meginlandi Evrópu. Þó er eins og sumir ráðamenn á Íslandi skilji þetta ekki. Sjái í anda Rússana koma. ESB-aðild ætti þá að mati sumra að tryggja öryggi Íslands, og náttúrulega evran. Ísland er lykilland fyrir varnir Norður-Ameríku vegna legu sinnar í Norður-Atlantshafi. Varnarsamstarf við Bandaríkin hefur í öllum meginatriðum gengið vel áratugum saman og þótt fáir hermenn séu nú að jafnaði á Keflavíkurflugvelli hefur innviðum verið haldið við og við þá hefur verið bætt til þess að hægt sé að auka viðbúnað þar með skömmum fyrirvara ef ástæða þykir til. Stórveldi setja alltaf sitt þjóðaröryggi í forgang Eitt af því sem margir leiðtogar í Evrópu hafa átt erfitt með að skilja er að stórveldi eins og Bandaríkin setur alltaf sína hagsmuni og þjóðaröryggi í forgang fram yfir hagsmuni annarra ríkja. Stórveldi eru ekki góðgerðarsamtök. Meðal Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna hefur Ísland sérstöðu. Öryggishagsmunir Íslands og Bandaríkjanna eru þeir sömu. Hvorug þjóðin vill að annað stórveldi nái tökum á landinu og stjórni hafsvæðinu í kringum Ísland. Mikilvægi hinna Norðurlandanna og Eystrasaltsríkjanna er minna út frá þjóðaröryggishagsmunum Bandaríkjanna. Fyrir þjóðaröryggi Bandaríkjanna skiptir Norður-Atlantshafið t.d. mun meira máli en Eystrasaltið. Meðal annars vegna stórveldasamkeppninnar við Kína vilja Bandaríkin nú taka skref til að bæta samskiptin við Rússland. Þetta varð sýnilegt á seinna kjörtímabili Donalds Trump þegar hann bauð Vladimír Pútín til Bandaríkjanna með viðhöfn. Samskipti Norðurlandanna á meginlandi Evrópu og Eystrasaltsríkjanna við Rússland eru aftur á móti slæm og munu sennilega verða slæm um langa framtíð. Rússland mun líklega þjarma að þessum nágrannaríkjum sínum á ýmsan hátt. Það er ólíklegt að þessi spenna nái til Íslands nema íslensk stjórnvöld gefi tilefni til þess. Nú er talað um að ESB stofni sameiginlegan her með 100.000 hermönnum, sjá t.d. hér: www.mbl.is/go/zd426 Gangi Ísland í ESB eru að mínu mati draumórar að Ísland verði undanþegið beinni þátttöku í þessum sameiginlega her á sama hátt og Bandaríkin samþykktu þegar Ísland gerðist eitt af stofnríkjum NATO 1949 herlaust land og gerði svo varnarsamning við Bandaríkin 1951. Verði átök á meginlandi Evrópu þyrftu öll ESB-ríki að senda fólk í þennan sameiginlega her, líka Ísland ef það væri í ESB. Ég hef miklar efasemdir um að slík aðgerð hefði mikinn stuðning hér á landi. Það er skiljanlegt að ýmsir séu áhyggjufullir vegna ástandsins í heiminum í dag og vegna yfirlýsinga Donalds Trump Bandaríkjaforseta um að taka yfir Grænland. Það er hins vegar óraunhæft að ætla að aðild að ESB muni leysa vanda Íslands í öryggismálum. Eins og staðan er nú hefur ESB engan sameiginlegan her til að verja Ísland og einstök aðildarríki ESB á meginlandi Evrópu hefðu nóg með sjálf sig brytist út meiriháttar styrjöld í Evrópu. Ísland getur samt og ætti að hafa samráð við ESB og einstaka ríki Evrópu í öryggismálum, en það samráð krefst ekki fullrar aðildar að ESB. Að mínu mati er öryggi Íslands best tryggt með núverandi fyrirkomulagi og þar bætir ESB-aðild engu við sem miklu máli skiptir. Núverandi fyrirkomulag varnarmála með NATO-aðild og tvíhliða varnarsamningi við Bandaríkin vegna sameiginlegra hagsmuna er eini raunhæfi kosturinn. Ekki fullkomið fyrirkomulag en samt skásti kosturinn eins og staðan er nú. Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Tjáir sig eftir að hafa verið bannað að dæma á HM Aðsend grein: Evran, hamingjan og óttinn Aðsend grein: 80 ára sjálfstæði Indlands – Samband við Ísland Meiri ásókn í Saga Premium en áður Einn á slysadeild eftir tveggja bíla árekstur Umræðan Þegar alþjóðalög duga ekki Evran, hamingjan og óttinn Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Veðurhorfur heldur versnað Röngum leiðbeiningum yfirvalda eytt af island.is „Þetta sýnir frekar sorglega sögu“ Hafa þegar borgað átta milljónir og ná ekki í neinn Mest lesið Í gær Í vikunni Hafa þegar borgað átta milljónir og ná ekki í neinn Skátaflokki vísað af móti „Þetta sýnir frekar sorglega sögu“ „Líkaði það svo vel að þau fóru aldrei“ Gefa ókeypis ferð til að sjá almyrkvann árið 2196 Lögreglan lýsir eftir Svani Arinbjarnarsyni „Þær ákvarðanir verða teknar í Brussel“ Kominn með nóg af „gagnslausu umburðarlyndi“ Elta almyrkvann í 60.000 feta hæð Röngum leiðbeiningum yfirvalda eytt af island.is Viðbúnaður vegna líkfundar við Austurbæjarskóla Sá þriðji færður fyrir dómara Heimilar krufningu á líki óþekkts manns eftir slys Erlendir sérfræðingar kallaðir til vegna líkamsleifanna Tekinn hraustlegum tökum í Gnoðarvogi „Þetta verður algjört skrímsli“ Vilja hægri beygju og framhjáhlaup á ný Kominn með nóg af „gagnslausu umburðarlyndi“ Hafa þegar borgað átta milljónir og ná ekki í neinn „Tjónið er altjón“ Sögðu að mamma hefði ekki vaknað Rannsaka manndráp á Kársnesi „Erfiðasta ákvörðun sem ég hef þurft að taka“ Viðbúnaður vegna líkfundar við Austurbæjarskóla Eldur kviknaði í Bónus: „Hefði ekki mátt loga lengi“ Svartklæddir menn sáust á hlaupum í götunni Sá þriðji færður fyrir dómara Mikill viðbúnaður lögreglu við verslunarkjarna Fleiri en einn í haldi vegna manndráps Nágranni heyrði öskur og kallað var eftir aðstoð Nýjast á mbl.is » Tjáir sig eftir að hafa verið bannað að dæma á HM Aðsend grein: Evran, hamingjan og óttinn Aðsend grein: 80 ára sjálfstæði Indlands – Samband við Ísland Meiri ásókn í Saga Premium en áður Einn á slysadeild eftir tveggja bíla árekstur Umræðan Þegar alþjóðalög duga ekki Evran, hamingjan og óttinn Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Veðurhorfur heldur versnað Segir rauðu línuna dregna í auðlindum Ekki hagsmunir Íslands Upplýsingaóreiða undir fölsku flaggi Mest lesið Í gær Í vikunni Hafa þegar borgað átta milljónir og ná ekki í neinn Skátaflokki vísað af móti „Þetta sýnir frekar sorglega sögu“ „Líkaði það svo vel að þau fóru aldrei“ Gefa ókeypis ferð til að sjá almyrkvann árið 2196 Lögreglan lýsir eftir Svani Arinbjarnarsyni „Þær ákvarðanir verða teknar í Brussel“ Kominn með nóg af „gagnslausu umburðarlyndi“ Elta almyrkvann í 60.000 feta hæð Röngum leiðbeiningum yfirvalda eytt af island.is Viðbúnaður vegna líkfundar við Austurbæjarskóla Sá þ