Innlent | Morgunblaðið | 28.8.2026 | 11:30 ESB – áhyggjur af stöðu landbúnaðarins Ferdinand Schmitt Setja bókamerki Aðsend grein úr Morgunblaðinu Ég vil byrja á að útskýra persónulega afstöðu mína. Ég er Þjóðverji, gestur á Íslandi og stuðningsmaður Evrópusambandsins. Frá þýsku og evrópsku sjónarhorni myndi ég fagna því ef Ísland gengi í ESB. Frá íslensku sjónarhorni er málið hins vegar flóknara. Þjóðaratkvæðagreiðslan 29. ágúst snýst ekki um aðild Íslands að ESB sem slíka, heldur um það hvort hefja eigi aðildarviðræður að nýju. Þá komum við að slagorðinu „já til að sjá“. Við fyrstu sýn hljómar það mjög skynsamlega: Semjum fyrst, sjáum hvaða niðurstöðu Ísland getur náð og tökum síðan upplýsta ákvörðun. En því miður er ekki hægt að uppfylla þessar væntingar því komandi viðræður fela í sér málamiðlanir, aðlögunartímabil, sérákvæði og pólitískt samkomulag, auk samþykkis á vettvangi ESB og aðildarríkjanna. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir að ESB er í stöðugri þróun: landbúnaðarstefna, fjárveitingar, kröfur um umhverfis- og dýravelferð og markaðsreglur breytast stöðugt. Sú hugmynd að Ísland geti samið núna og vitað nákvæmlega hvað aðild muni þýða eftir fimm eða tíu ár er því, að mínu mati, óraunhæf. Hið sama gildir um svokallaðar rauðar línur í viðræðunum. Auðvitað getur Ísland skilgreint sínar rauðu línur og það er pólitískt mikilvægt. En rauð lína við upphaf viðræðna er ekki varanleg trygging fyrir íslenskan landbúnað. Það er hægt að semja um skilyrði vegna aðildar, en ekki um þær breytingar sem kunna að verða í framtíðinni. Fyrir íslenskan landbúnað er þetta afar mikilvægt atriði. Landbúnaður og búfjárframleiðsla eru ekki einfaldlega atvinnugrein eins og hverjar aðrar á Íslandi. Þau tengjast náið byggð í landinu, innlendri matvælaframleiðslu, búsetumynstri og nýtingu og verndun á stórum hluta íslenskra sveita. Stuðningskerfi íslensks landbúnaðar er einnig í grundvallaratriðum ólíkt sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB og aðild myndi því kalla á verulega aðlögun. Jafnvel þótt aðlögunin tæki nokkur ár væri umtalsverð hætta á skipulagsbreytingum og auknum þrýstingi á smærri og síður samkeppnishæf bú. Skipulagsbreytingar þýða ekki aðeins að bú verði stærri eða hagkvæmari. Þær geta einnig þýtt að búskapur leggist af, landbúnaður hverfi úr einstökum landshlutum og byggðarlög missi hluta af efnahagslegum grundvelli sínum. Loftslag og landfræðilegar aðstæður á Íslandi takmarka jafnframt möguleika á annarri nýtingu landbúnaðarlands mun meira en víðast hvar á meginlandi Evrópu. Þá vaknar einnig spurningin um samkeppnishæfni. Getur íslensk mjólkur- og kjötframleiðsla keppt á jafnréttisgrundvelli við afurðir frá meginlandi Evrópu ef markaðir opnast frekar? Ísland býr við aðstæður sem hagræðing ein og sér getur ekki breytt: norðlægt loftslag, stutt vaxtartímabil, smærri bú, langar flutningsleiðir og lítinn heimamarkað. Innlend framleiðsla gæti því fljótt lent undir þrýstingi frá stærri evrópskum mörkuðum. Taka verður tillit til landbúnaðarstuðnings ESB, mögulegs aðlögunarfyrirkomulags og innlends stuðnings sem heimilaður er samkvæmt reglum sambandsins. En við ættum ekki að ganga út frá því að fjárhagslegur stuðningur einn og sér geti eytt þeirri skipulagslegu áhættu sem íslenskur landbúnaður stendur frammi fyrir. Einnig er mikilvægt að gera sér grein fyrir að umgjörð íslensks landbúnaðar verður áfram að þróast í takt við breyttar efnahagslegar, samfélagslegar og umhverfislegar aðstæður. Framtíðarþróun íslensks landbúnaðar og spurningin um aðild að ESB eru þó tvö aðskilin mál. Aðildarviðræður ættu ekki að verða tæki til að knýja fram innlendar breytingar á landbúnaðarstefnu. Ég óttast að í viðleitni til að ná heildarsamkomulagi verði landbúnaði og búfjárframleiðslu á endanum gert að bera óhóflega stóran hluta þeirrar byrðar sem fylgir nauðsynlegum málamiðlunum, einfaldlega vegna þess að hvorugur aðilinn vill láta aðildarferlið í heild stranda á landbúnaðarmálum. Nýleg skýrsla sem Bændasamtök Íslands kynntu endurspeglar sjónarmið atvinnugreinarinnar og hana ber að skoða samhliða öðrum greiningum. Engu að síður tel ég áhyggjur af hugsanlegum skipulagslegum afleiðingum að mörgu leyti vel rökstuddar og að taka beri þær alvarlega. Afstaða mín kann að virðast mótsagnakennd, en hún er það ekki. Sem Þjóðverji og Evrópubúi myndi ég fagna aðild Íslands að ESB. Sem sérfræðingur í landbúnaði sé ég hins vegar umtalsverða skipulagslega áhættu fyrir íslenskan landbúnað og búfjárframleiðslu. Landbúnaður snýst um meira en mjólk og kjöt: hann stuðlar að lífvænlegri byggð, verndun landsins og innlendu matvælaöryggi og styður við atvinnustarfsemi víða um land. Þessi langtímaverðmæti fyrir íslenskt samfélag eiga skilið mikilvægan sess í ákvörðuninni um evrópska framtíð Íslands. Ferdinand Schmitt hefur undanfarin 30 ár starfað við ráðgjöf á sviði landbúnaðar í yfir 50 löndum. Hann er kvæntur íslenskri konu og hefur því einnig náin persónuleg tengsl við Ísland. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Svíar senda hersveitir til Finnlands Leikstjóri Bullet Train heiðursgestur RIFF Erfið verkefni bíða Orra í Evrópudeildinni New approach to housing market could lower prices „Popeyes breytti lífi mínu“ Umræðan Framtíðin undir hverjum völusteini Víti til varnaðar Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Alvarlegar afleið­ingar fyrir hestinn „Ég minnist hans með mikilli hlýju og þakklæti“ Þung staða á markaðnum Fóru snemma úr vinnu fyrir mannskætt slys Mest lesið Í gær Í vikunni Alvarlegar afleið­ingar fyrir hestinn Tíðnin á Íslandi ein sú lægsta í heiminum Birta nafn mannsins sem lést í Stuðlagili Þorgerður tjáði sig um alvarlegar hótanir Þung staða á markaðnum Brotist inn á heimili í Árbænum Góð stemning á Austurvelli Þúsund íslenska skriffinna þyrfti „Ég minnist hans með mikilli hlýju og þakklæti“ Eldur kviknaði í útidyrahurð fjölbýlishúss Sema Erla ákærð: „Gjörsamlega galið“ „Þetta er, af geðsjúkdómum, sá lífshættulegasti“ Styttir heimsókn sína til Íslands Sólveig Anna hjólar í fyrrum samstarfsbróður Pétur upplifði að líf sitt væri í hættu Upptaka: Áfram Ísland á Austurvelli Ný þjónusta í Keflavík er ekki ný Icelandair-vél lenti í Boston af öryggisástæðum Steik í Köben á verði tveggja flugmiða Ætlaði ekki að vera á lyfjum ævilangt Steinn Ármann Magnússon er látinn Katrín rýfur þögnina Skattakóngur ársins 2025 greiddi milljarð í skatt „Ég er á Íslandi, hvar í fjáranum ert þú?“ Veggjöld á nýjum kafla taka brátt gildi Sema Erla ákærð: „Gjörsamlega galið“ „Ekkert stoppar fólk í að detta niður og deyja“ Embætti forstjórans ekki auglýst „Mér líður eins og það vanti á mann hendina“ Neitaði að ræða um hvarf Jóns Þrastar Nýjast á mbl.is » Svíar senda hersveitir til Finnlands Leikstjóri Bullet Train heiðursgestur RIFF Erfið verkefni bíða Orra í Evrópudeildinni New approach to housing market could lower prices „Popeyes breytti lífi mínu“ Umræðan Framtíðin undir hverjum völusteini Víti til varnaðar Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert „Erum að kjósa um að fá að sjá“ Ný nálgun á fasteignamarkaði geti lækkað verð Ný könnun: 51,6% segja nei en 48,4% segja já Viðvörun eftir að stífla brast í Tíbet Mest lesið Í gær Í vikunni Alvarlegar afleið­ingar fyrir hestinn Tíðnin á Íslandi ein sú lægsta í heiminum Birta nafn mannsins sem lést í Stuðlagili Þorgerður tjáði sig um alvarlegar hótanir Þung staða á markaðnum Brotist inn á heimili í Árbænum Góð stemning á Austurvelli Þúsund íslenska skriffinna þyrfti „Ég minnist hans með mikilli hlýju og þakklæti“ Eldur kviknaði í útidyrahurð fjölbýlishúss Sema Erla ákærð: „Gjörsamlega galið“ „Þetta er, af geðsjúkdómum, sá lífshættulegasti“ Styttir heimsókn sína til Íslands Sólveig Anna hjólar í fyrrum samstarfsbróður Pétur upplifði að líf sitt væri í hættu Upptaka: Áfram Ísland á Austurvelli Ný þjónusta í Keflavík er ekki ný Icelandair-vél lenti í Boston af öryggisástæðum Steik í Köben á verði tveggja flugmiða Ætlaði ekki að vera á lyfjum ævilangt Steinn Ármann Magnússon er látinn Katrín rýfur þögnina Skattakóngur ársins 2025 greiddi milljarð í skatt „Ég er á Íslandi, hvar í fjáranum ert þú?“ Veggjöld á nýjum kafla taka brátt gildi Sema Erla ákærð: „Gjörsamlega galið“ „Ekkert stoppar fólk í að detta niður og deyja“ Embætti forstjórans ekki auglýst „Mér líður eins og það vanti á mann hendina“ Neitaði að ræða um hvarf Jóns Þrastar Loka