200 mílur | Morgunblaðið | 3.9.2026 | 6:30 Leiðangursskipin flýja virðisaukaskattinn Skemmtiferðaskip við bryggju á Ísafirði núna undir lok mánaðar. Þar hefur verið byggður nýr 5-600 metra langur viðlegukantur, svipað og finna má á Skarfabakka í Reykjavíkurhöfn. mbl.is/Árni Sæberg Óli Kristján Ármannsson [email protected] Setja bókamerki Málefni skemmtiferðaskipa eru vitanlega hafnarmál,“ segir Sigurður Jökull Ólafsson, framkvæmdastjóri Cruise Iceland. Þannig mætti segja að tekjur af komum skemmtiferðaskipa standi undir þjónustu við strandveiðarnar. „Strandveiðibátar borga til dæmis brotabrot af gjaldi skemmtiferðaskipa og ekki væri hægt að veita sömu þjónustu ef ekki væri fyrir þau.“ Sumar smærri hafnir segir hann líka reiða sig á tekjurnar sem fylgi skemmtiferðaskipunum og þær séu jafnvel forsendur fyrir því að bæjarfélög geti haldið úti starfsmanni við höfnina. Uppbygging sem nýtist Þá bendir Sigurður Jökull á að gjöld af komum skemmtiferðaskipa hafi líka þýtt að ráðast hafi mátt í margháttaða uppbyggingu við hafnir landsins úti á landi. Það sé uppbygging sem nýtist bæði til að þjónusta skemmtiferðaskipin og fyrir aðra starfsemi, því skemmtiferðaskipin séu hér bara hluta úr ári. Frétt af mbl.is Heimsóttu 33 staði og suma utan alfaraleiðar Þetta sé uppbygging sem til dæmis geti nýst eldisgeiranum, í farþegaflutninga, við auknar komur herskipa og þar fram eftir götum. „Á Ísafirði er til dæmis kominn 5-600 metra hafnarkantur, sem er bara eins og Skarfabakki. Svo má líka nefna nýjan hafnarkant á Akureyri, Torfunefsbryggjuna, og í Reykjavík fyrstu farþegamiðstöðina frá því að BSÍ var byggt fyrir 60 árum.“ 50 til 60 milljarða skattspor Þarna sé um að ræða mikilvæga innviðauppbyggingu, að hluta fjármagnaða af komum skemmtiferðaskipa, sem sé ákaflega farsæl fyrir landið. Þar fyrir utan hafa skattar og gjöld verið rífleg. „Varlega áætlað skattspor fyrir árið 2023, sem kannski var ekki stærsta árið, var um 40 milljarðar króna. Ef við heimfærum þá tölu á 2025, uppfærða með vísitölu og aukinni umferð, þá held ég að megi, svona án ábyrgðar, alveg tala um 50 til 60 milljarða skattspor af skemmtiferðaskipum á Íslandi.“ Í kjölfar breytinga á rekstrarumhverfi skemmtiferðaskipa sem hér hafi orðið segir Sigurður nú mega sjá verulegan samdrátt í komum smærri skipa, svokallaðra leiðangursskipa, sem hér hafi haft starfsemi og siglt landið um kring með farþega sem komið hafi til landsins og farið aftur í flugi. Leiðangursskipum fækkar „Það sem við vitum er að öll skip koma á einhverjum tíma til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og þegar við horfum á þær tölur um skipakomur má sjá að komur minni skipanna, það er að segja leiðangursskipanna, eru bara niður á við og það er ekkert að breytast,“ segir Sigurður Jökull. Á sama tíma hafi einhverju verið náð til baka í komum stærri skipa. Heimild:Cruise Iceland „Árið 2023 komu hingað 148 leiðangursskip en árið 2028 verða þetta 80 skipakomur. Þannig að ef horft er til heildarfjöldans þá er þetta að koma til baka, en við erum að missa litlu skipin.“ (Sjá graf hér að ofan.) Bóka með löngum fyrirvara Innviðagjald sem lagt hafi verið á skemmtiferðaskip með skömmum fyrirvara fyrir áramótin 2025 segir Sigurður sannarlega hafa haft neikvæð áhrif, sem hafi komið fram af fullum þunga hjá stærri skemmtiferðaskipunum. „Það var bæði allt of bratt og allt of hátt. Þessi skip bóka ferðir sínar með löngum fyrirvara og eru með þúsundir farþega þannig að þetta fór beint í reksturinn hjá þeim. Smærri skipin, svokölluð leiðangursskip, áttu auðveldara með að laga sig að þessu, enda færri farþegar í hverri ferð og meiri sveigjanleiki.“ Frétt af mbl.is Bókunum farþegaskipa snarfækkar Ný ríkisstjórn hafi svo lækkað gjaldið í lok árs 2025, en þá hafi skaðinn verið skeður um sinn Afnema átti undanþágu Skemmtiferðaskip sem hingað koma búi við ólíkt regluverk að því marki að millilandaskipin séu eins og flugvélar í toll- og virðisaukaskattfrjálsu umhverfi hér, en greiði skatta og gjöld þar sem höfuðstöðvar eru og skipin eru skráð. Annað hafi gilt um leiðangursskip sem hér hafi lengri viðveru og fá til sín um borð farþega sem komi í flugi. Síðan hafi bæst við óvissa þegar til stóð að afnema undanþágu frá 2012 varðandi tollfrelsi leiðangursskipanna sem hér voru í hringsiglingum og höfðu fjóra mánuði á ári til að vera tollfrjáls. Í því óvissuástandi voru þau þegar byrjuð að færa sig frá Íslandi. „Þessi undanþága var sett á til þess að ýta undir komur skipanna og fá þau til að sækja líka smærri hafnir úti á landi, Siglufjörð, Patreksfjörð, Vopnafjörð, Húsavík, Borgarfjörð eystri, Djúpavog og svo framvegis.“ Þetta hafi gengið ljómandi vel og sýnt sig að hafa verið farsæl ákvörðun. Tollfrelsið hélt sér „Ef skoðaðar eru tölurnar lengra til baka, allt til 2010 og 2012, má sjá jafnan stíganda í komum skipa öll þessi ár og þá aðallega hjá litlu skipunum. Það eru þau sem komið hafa til Íslands hvað lengst.“ Á síðasta ári hafi skip haft viðkomu í 34 höfnum á Íslandi, skilað 4,3 milljörðum króna í hafnartekjur og farþegum út um allt land. „Á Vestfjörðum komu 250 þúsund erlendir ferðamenn með skemmtiferðaskipum á meðan við áætlum að kannski 200 til 250 hafi komið landleiðina.“ Það hafi því verið léttir þegar ákveðið var í desember á síðasta ári að hætta við að afnema tollfrelsi skipanna, sem hafði verið í umræðunni allt frá 2023. Bagalegt hafi hins vegar verið að um leið var ákveðið að leiðangursskipin þyrftu að fara inn í virðisaukaskattskerfið. Það hafi leitt til hruns í komum þeirra. Helmingssamdráttur „Tölur um hreinar hringsiglingar skemmtiferðaskipa sýna að þær fara úr 55 á þessu ári niður í 33 á næsta ári.“ Þarna er um nærri helmingssamdrátt að ræða en Sigurður bætir við að reyndar sé árið í ár aðeins óvenjulegt út af áhrifum sólmyrkvans. Umstangið sé töluvert í tengslum við virðisaukaskattsgreiðslur útgerðanna sem stundi hér hring- eða innanlandssiglingar. Skatturinn sé 11 prósent og leggist á farmiðaverð þrátt fyrir að miðarnir séu seldir erlendis því þjónustan sé innt af hendi hér. Frétt af mbl.is „Þegar gerð eru mistök, leiðréttir maður þau“ „Svo þarf að kaupa olíu, rafmagn, aðföng og svo framvegis og á það allt leggst virðisaukaskattur, auk þess sem skrá þarf starfsemina hér innanlands og standa í kostnaði við að fá íslenskan endurskoðanda og svo framvegis.“ Sigurður Jökull Ólafsson Sigurður Jökull segir skaðann að stórum hluta skeðan, því landið sé að missa leiðangursskipin. „Þetta er orðið slíkt reglugerðafargan að skipin eru farin að breyta ferðunum. Í ítrustu dæmunum koma þau kannski til Reykjavíkur og Hafnarfjarðar og fara svo beint til Jan Mayen eða Svalbarða, eða héðan til Grænlands og koma til baka sjö til átta dögum síðar. Eða þá að þau koma við í einum til tveimur höfnum á Íslandi.“ Möguleikar í vetrarsiglingu Millilandasiglingarnar séu í sérstöku kerfi og það sé meira en að segja það fyrir útgerðir minni skipanna að þurfa að flytja sig til skamms tíma yfir í annað kerfi út af virðisaukaskattskyldunni. Sigurður segir að til að leysa málið og byggja aftur upp ferðir leiðangursskipanna þá verði að viðhalda tollfrelsinu og að sama skapi undanþágu frá virðisaukaskatti í þessa fjóra mánuði. „Það er mjög mikilvægt, sérstaklega ef við ætlum að halda okkur við yfirlýst markmið um að lengja ferðamannatímabilið og dreifa ferðamönnum betur um landið. Við viljum taka þátt í því og teljum að við stöndum okkur vel í að dreifa ferðamönnum um landið.“ Hvað lengingu varðar segir Sigurður til dæmis möguleika á að byggja upp norðurljósasiglingar fram á haustið og veturinn, líkt og Norðmenn hafi gert. „En það krefst þess að verði hringsigling því líklegast verður ekki lagt á Atlantshafið í nóvember.“ Miklir möguleikar séu hins vegar tengdir því að skip geti líka komið á Vestfirði, á Norðurland og Austfirði í október og nóvember og kannski mars og apríl. Umgjörðina þurfi að laga „En þá verður umhverfið að vera farsælt, en núna er það flókið. Þetta þurfum við bara að laga.“ Sigurður Jökull segist vonast til að þessi mál verði tekin upp á Alþingi þegar það kemur aftur saman í haust og lagst yfir hvað hægt sé að gera. „Og það er svona okkar von og ósk að þingið verði jafnframsýnt og 2012. Þá uppskáru menn ekki alveg strax, en það gerðist síðar og skilaði sér feikilega vel.“ Umfjöllunin birtist fyrst í sérblaði 200 mílna tengdu fiskveiðiáramótunum. Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Mest lesið Í gær Í vikunni Dómsdagsspárnar stóðust ekki Vilja hluta kvótans út fyrir sviga Þorskstofn í Barentshafi veikist Einstök veðurblíða á miðunum Yfir 59 þúsund fermetrar í byggingu Andlát: Óli Hjálmar Ólason Verðhækkanir má rekja til El Niño Ný stafræn þjónusta í siglingum Segir eldið þurfa skýran ramma Gott að fá byrjunarráðgjöf í loðnu Dómsdagsspárnar stóðust ekki Þorskstofn í Barentshafi veikist Vilja hluta kvótans út fyrir sviga Andlát: Óli Hjálmar Ólason Einstök veðurblíða á miðunum Strandveiðisjómenn brosa hringinn Landvinnslan komin á fullt Ný stafræn þjónusta í siglingum Yfir 59 þúsund fermetrar í byggingu Segir eldið þurfa skýran ramma Andlát: Óli Hjálmar Ólason Brynjar nýr formaður stjórnar Írar hefðu líka viljað fá undanþágur frá ESB Vindorkugámar og sólarsellur um borð í Helgafelli Fimm fyrirtæki með þriðjung