200 mílur | Morgunblaðið | 7.9.2026 | 6:30 Meitlaði í texta tíma sem er horfinn Bubbi segist ekki hafa sagt skilið við árin í slorinu. Enn þá sé hann að skoða arfinn frá ýmsum hliðum og nefnir að senn sé von á nýju lagi um skakið og kvótann. mbl.is/Karítas Fjóla K. Guðmundsdóttir Setja bókamerki Vænt safn af lögum Bubba Morthens framkallar ákveðinn tíðaranda sem einkennir heila kynslóð, en það var sú kynslóð sem óð slorið til að skapa sér framtíð. Fáir hafa náð jafn vel utan um efnið, en í tónsmíðum sínum hefur Bubbi gert bæði samfélög og manngerðir frá þessum tíma ódauðleg með því að meitla þau í orð og stef. Aðspurður segist hann þó ekki hafa leitt hugann að því að þegar fram líða stundir verði textar hans mikilvæg heimild um tíma sem hefur runnið sitt skeið. „Ég var bara að syngja um lífið. Ég var bara að syngja um að vakna og fara í vinnuna og ég var að syngja um drauma sem rættust ekki og ég var að syngja um konu sem varð andlega veik vegna þess að hún missti manninn sinn þegar báturinn sökk og ég var að syngja um sjómann sem var látinn og birtist einhvern veginn í draumi, sem er Stál og hnífur,“ telur Bubbi upp þegar hann er sestur niður með blaðamanni. „Þetta var nýstárlegt en ég var ekkert að pæla í því. Það eina sem ég gat gert var að semja upp úr mínum reynsluheimi.“ Frétt af mbl.is Bubba fagnað: „Hann er bara kóngurinn“ Sendur úr borginni Eins og margur veit var Bubbi enda sjálfur hluti af þessari kynslóð farandverkamanna sem fóru þangað sem fiskurinn kallaði. „Ég fór á vertíð 1972 í Bolungarvík sumarið sem ég var 16 ára og ég var þá beitingarmaður á Hugrúnu,“ segir Bubbi. „Ég upplifði Bolungarvík bara sem stórveldi. Það var rosaleg útgerð og rosalegt líf. Vegirnir voru kannski ekkert spes en allar hafnir voru fullar af bátum og miðin voru full af fiski. Þetta var mín fyrsta upplifun af þessu.“ Á þessum tíma í lífinu segist Bubbi oft hafa leitað í gengjamenningu þar sem mikið var um slagsmál og innbrot. Hann rekur það til þeirra aðstæðna sem hann ólst upp við, en hann hefur áður tjáð sig um það hvernig æska hans einkenndist af ofbeldi og drykkju, sem og að hafa orðið fyrir misnotkun á unglingsárum. „Svo var það góður lögreglumaður á Akranesi sem hafði samband við móður mína og sagði: Strákurinn fer að ná aldri. Við erum að fara að setja hann inn.“ Þá taldi móðir hans ráð að taka í taumana og lausnin fólst í því að koma drengnum úr borginni. Bubbi hafði þegar prófað vertíðina í Bolungarvík en í þetta skiptið var förinni heitið á Höfn í Hornafirði. Þessi mynd af Bubba á síldarvertíð árið 1983 hefur gengið í endurnýjun lífdaga í sérstakri sjóstakkalínu 66°Norður í ár. Stakkarnir runnu út eins og heitar lummur og sýnir það glöggt hversu sterkt fólk tengir Bubba enn þá við heiminn sem var. Ljósmynd/Emil Thorarensen Svona urðu menn að höfðingjum „Ég var svo tilbúinn í þetta líf. Verbúðirnar voru fullar af jafnöldrum mínum sem höfðu lent í ýmsu en allir höfðu þetta í sér einhvern veginn að vinnan lækni öll mein,“ útskýrir Bubbi sem bætir því þó við að að vissulega sé vinnan ekki raunverulegt ráð við andlegum vandamálum. Engu að síður hafi ákveðin lausn falist í því að geta sökkt sér í stritið. „Það gerir það að verkum að þú getur farið í gegnum þetta og ég man bara að ég hugsaði: Þetta er æðislegt líf, ég elska þetta. Mér fannst slorlyktin geðveik og ég man eftir því í Vestmannaeyjum þegar bræðslan var á fullu og gúanólyktin yfir öllu. Fólk kúgaðist en mér fannst þetta svo góð lykt. Menn spurðu hvort það væri ekki allt í lagi með mig,“ rifjar Bubbi upp og hlær við. Eftir Hornafjörð fikraði ungur Bubbi sig smám saman á milli sjávarplássa þar sem hann upplifði sama fjörlega atvinnu- og mannlíf og í Bolungarvík og á Höfn í Hornafirði. „Svona ferðaðist ég í gegnum landið og það var alls staðar það sama. Troðin þorp af fólki, mikill fiskur, mikið félagslíf og íþróttalíf. Í Neskaupstað og á Eskifirði, og að ég tali nú ekki um Vestmannaeyjum. Fleiri hundruð manns að vinna.“ Persónurnar sem Bubbi kynntist á þessum stöðum eru honum minnisstæðar enn þann dag í dag. Fyrir utan fólkið sem hann vann með á gólfinu komst hann líka í kynni við menn á borð við Aðalstein Jónsson á Eskifirði, sem jafnan var kallaður Alli ríki, og Einar Guðfinnsson, útgerðarmann með meiru í Bolungarvík. „Þeir brunnu fyrir því að þorpið hefði lifibrauð og fólkið hefði það gott og ég man að Alli fór á morgnana í frystihúsið og heilsaði öllum. Svona urðu menn að höfðingjum.“ Frétt af mbl.is Lögin sem Bubbi tók í Höllinni Myrkrið þegar skipin fóru Bubbi segir að reynslan af vertíðavinnunni hafi tvímælalaust fært honum þá hörku og dugnað sem fleyttu honum áfram þegar hann fór að fóta sig á nýju sviði. „Þegar ég varð tónlistarmaður fór ég í hvert einasta þorp að spila. Á vorin fór ég hringferð og ég var að spila á stöðum sem er varla nein byggð í lengur,“ segir hann. „Ég var kannski fjörutíu daga í röð og spilaði á hverjum einasta stað þar sem voru fleiri en fimmtíu manns.“ Mikið vatn hefur runnið til sjávar síðan, og þó að Bubbi hafi verið hættur að vinna myrkranna á milli í slorinu, þá var hann mjög meðvitaður um þau umskipti sem áttu sér stað. „Ég man þegar Guggan fór og ég man þegar togarinn hvarf frá Súðvíkingum,“ rifjar hann upp. „Það sem ég tók líka eftir á þessum tíma, sem var kannski svolítið táknrænt, var myrkrið í höfninni. Þá höfðu ljósin horfið með skipunum.“ Auðvelt er að sjá að þetta umbrotatímabil varð Bubba hugleikið í tónsmíðum hans, enda velkjast fáir í vafa um skoðun hans á þeirri þróun sem átti sér stað í kjölfar þess að kvótakerfið var tekið upp á 9. áratugnum. Í laginu Hvert fer fólkið? , sem er að finna á plötunni Arfur, segir til að mynda: „Hvert fer fólkið þegar þorpin loka? / Inn í þokuna gráu bak við fjöllin bláu. / Og netin þau fanga aðeins pappír og poka / þar sem þau hanga / haustdaga langa.“ Fleiri lög Bubba endurspegla þessar breytingar og þær miklu tilfinningar sem hrörnun margra sjávarbyggða vekur enn þá meðal margra þeirra sem muna. Landsbyggðin ekki náð sér Sjálfur segist Bubbi hafa verið ákafur stuðningsmaður kvótakerfisins þegar hugmyndir um það fóru að ryðja sér til rúms. Hann hafi séð nauðsyn þess að verja fiskimiðin og gæta þess að stofnarnir þurrkuðust ekki upp. Öllum hafi verið ljóst að eitthvað varð að taka til bragðs og flestir geta verið sammála um það nú að fyrirkomulagið hefur vissulega skipt sköpum fyrir vernd fiskistofnanna og lífríki hafsins. Samfélagslegu áhrifin eru þó oft umdeildari. „Kvótinn átti í raun að bjarga þorpunum en þetta fór einhvern veginn á versta veg hvað því viðkemur, að mínu mati. Burtséð frá hagræðingunni, þá skaðaði þetta landsbyggðina varanlega og hún hefur ekki náð sér,“ segir Bubbi íhugull. „Ég segi ekki að fólk hafi vísvitandi sest niður og sagt: Heyrðu, það er komið kvótakerfi og við getum leikið okkur með þetta. En hægt og rólega varð þetta svo bara naglfast einhvern veginn.“ Samhliða þeim breytingum sem orðið hafa á fiskveiðistjórnunarkerfi Íslands telur Bubbi almenning raunar hafa fjarlægst þennan heim. Nú vaxi kynslóðir úr grasi sem geri sér litla grein fyrir því sem byggt var á. Bubbi syngur lagið Kyrrlátt kvöld á 70 ára afmælistónleikum sínum í júní síðastliðnum. Í textanum er sagt frá þöglu þorpi þar sem bátarnir fúna og fólkið er farið. mbl.is/Eyþór „Nú er bara algjört rof“ „Það var þannig að nánast hver einasta manneskja hafði innsýn og þekkingu í þennan heim. Nánast í hverri einustu fjölskyldu var einhver sem hafði unnið við þetta eða var tengdur þessu,“ tíundar Bubbi. „Nú er bara algjört rof. Börnin vita varla hvað þetta er. Þau hafa ekki hugmynd um að það hafi verið samfélag á landsbyggðinni sem tengdist órjúfanlegum böndum. Samfélag þúsund manna, gott samfélag og fallegt, samfélag sem var sjálfbært.“ Hann segist ekki vilja halda því fram að þetta umhverfi hafi með öllu horfið. Enn þá séu mörg þorp víða um Ísland sem reiða sig á sjávarútveg, en bragurinn sé ekki sá sami. Þá hafi þróunin valdið því að fólk flykktist af landsbyggðinni á suðvesturhornið. „Það flúði í stórum straumum og kom ekki til baka. Það var ekkert til þess að snúa aftur til,“ áréttar Bubbi. „Þetta er auðvitað margslungið og ég er bara leikmaður en ég óx úr grasi við það að fara þorp úr þorpi og ég sá þetta allt.“ Þegar Bubbi skipti stáli sínu og hníf út fyrir gítar og munnhörpu tók þó við annars konar vertíðarvinna og lög hans mótuðust af því. „Ég er enn að spegla samfélagið, það sem er nálægt mér og það sem ég veit að ekkert endilega allir eru að rýna í,“ segir hann. „Ég skapa og bý til list og þá er svo mikilvægt að þú speglir hið óþægilega sem hið fagra og að þú syngir um það sem blasir við þér. Syngdu um það sem þú sérð, syngdu um það sem þú heyrir og upplifir. Þannig hefur ferillinn minn verið og þess vegna hef ég verið svona harður á móti kvótanum vegna þess að ég sé það sem ég sé og ég tel að það kerfi hafi misheppnast.“ Frétt af mbl.is Myndir: Sjötugur Bubbi sló í gegn Nýtt lag um skakið Aðspurður hvert af lögum hans grípi þennan horfna tíma best þarf Bubbi ekki að hugsa sig lengi um. „ Hrognin eru að koma . Þegar loðnan var að koma inn, bátarnir nálægt því að sökkva af farginu og í myrkrinu voru ljósin og glitrandi loðnan,“ rifjar Bubbi upp með glampa í augum. „Þetta er ekki til lengur eins og við þekktum það.“ Þótt nokkur ár séu liðin síðan hans allra stærstu slagarar um slorið voru samdir segist Bubbi þó aldrei fyllilega hafa sagt skilið við þann tíma. „Ég er enn þá að vinna úr þessum arfi og skoða hann frá öllum hliðum,“ segir hann og vindur sér samstundis yfir í upprifjun á splunkunýjum texta sem tvinnar saman reynslu hans og skoðanir á þann kjarnyrta hátt sem Bubba einum er lagið: „Það eru fimmtíu bátar / á skaki á sama blettinum, / alltaf er hún söm við sig / áhöfnin á Vertinum. / Siggi liggur koju í / Sjonni aftur á / mígandi í hafið / magnað er að sjá.“ Svona þylur hann upphafslínur lagsins og slengir síðan fram lokaorðunum: „Fiskurinn í hafinu fór í djúpan vasa. / Þjóðin á kvótann, kanntu annan frasa?“ Bubbi mun vera að taka lagið upp um þessar mundir og vonandi er þess ek