Njáll Trausti Friðberts­son, þing­maður Sjálf­stæðis­flokksins, hefur lagt fram til­lögu til þingsá­lyktunar um að ríkis­stjórnin hefji viðræður við stjórn­völd í Bandaríkjunum, Bret­landi, Kanada, Noregi, Græn­landi og Færeyjum um víðtækt sam­starf ríkjanna við Norður-At­lants­haf. Megin­mark­miðið yrði að koma á fríverslunar­svæði milli ríkjanna sjö þar sem stefnt yrði að auknum við­skiptum með vörur og þjónustu, af­námi við­skipta­hindrana og greiðari fjár­festingum og fjár­magns­flutningum. Jafn­framt yrði kannað hvernig mætti skapa sam­eigin­legri eða samræmdari vinnu­markað með auknu frelsi til at­vinnu, bú­setu og at­vinnu­rekstrar og gagn­kvæmri viður­kenningu starfs­réttinda. Sam­starfið ætti jafn­framt að ná til lista og menningar, menntunar, vísinda og rannsókna, nýsköpunar, náttúru­verndar, sjávar­rannsókna, orkumála, sam­gangna og fjar­skipta, leitar og björgunar og öryggis- og varnar­mála. Sér­stök áhersla yrði lögð á Norður-At­lants­hafið og norðurslóðir, þar á meðal vernd mikilvægra inn­viða, sæ­strengja, hafna og flug­valla. Um 460 milljóna manna markaður Í greinar­gerð með til­lögunni segir að saman­lögð lands­fram­leiðsla Bandaríkjanna, Bret­lands, Kanada, Noregs og Ís­lands hafi numið um 37,7 billjónum dala árið 2025. Þar bætist síðan efna­hagur Græn­lands og Færeyja við. Í ríkjunum sjö búi saman­lagt um 460 milljónir manna. Flutnings­maður leggur áherslu á að mark­miðið sé ekki að koma á nýju yfir­þjóð­legu stjórn­kerfi. „Mark­miðið er ekki stofnun nýs yfir­þjóð­legs stjórn­kerfis heldur sam­starf sjálf­stæðra ríkja og sam­félaga um að tengja enn betur saman ein­hver auðugustu og þróuðustu markaðs­hag­kerfi heims,“ segir í greinar­gerðinni. Síðar er þetta áréttað enn frekar. Sam­starfið eigi að byggjast á milli­ríkja­samningum sem þjóðþing samþykki sam­kvæmt eigin stjórn­skipun og ekki verði komið á sam­eigin­legu löggjafar­valdi sem geti sett ríkjunum bindandi lög án samþykkis þeirra. Bandaríkin þegar gríðar­lega mikilvæg Í greinar­gerðinni er sér­stak­lega bent á mikilvægi Bandaríkjanna og Bret­lands fyrir ís­lenskt efna­hags­líf. Vöruút­flutningur Ís­lands til Bandaríkjanna nam 85,5 milljörðum króna árið 2025. Enn meiri munur kemur fram í þjónustu­við­skiptum. Af rúm­lega 1.046 milljarða króna þjónustuút­flutningi Ís­lands árið 2025 fóru 325,1 milljarður til Bandaríkjanna, eða um 31%. Þjónustuút­flutningur til Bret­lands nam 95,3 milljörðum króna sama ár. Saman námu þjónustu­við­skipti við Bandaríkin og Bret­land því um 420 milljörðum króna, eða rúm­lega 40% af öllum þjónustuút­flutningi Ís­lands. Í greinar­gerðinni segir að frjálsari að­gangur ís­lenskra fyrir­tækja að bandarískum markaði og fjár­magni gæti haft veru­leg áhrif á ís­lenskt nýsköpunar­um­hverfi, enda séu Bandaríkin leiðandi meðal annars í upp­lýsingatækni, gervi­greind, líftækni, fjár­málum og áhættu­fjár­festingum. Byggt á samningum sem þegar eru til Til­lagan gerir ekki ráð fyrir að byrjað verði frá grunni. Þvert á móti yrði byggt á fyrir­liggjandi samningum og sam­starfs­vett­vangi, meðal annars EFTA, EES-samningnum, fríverslunar­samningum EFTA-ríkjanna við Bret­land og Kanada, Hoy­víkur­samningnum við Færeyjar, sam­starfi Ís­lands og Græn­lands, við­skipta­sam­starfi Ís­lands og Bandaríkjanna og NATO. Í greinar­gerðinni er Hoy­víkur­samningurinn sér­stak­lega nefndur sem mögu­leg fyrir­mynd, enda gangi hann lengra en hefðbundinn fríverslunar­samningur. „Hag­vaxtar­svæði við Norður-At­lants­hafið“ Flutnings­maður telur að aukið mikilvægi norðurslóða, breytingar á alþjóða­við­skiptum og aukin áhersla á öruggar að­fanga­keðjur skapi sér­stakt tækifæri fyrir Ís­land til að leiða slíkt sam­starf. Í greinar­gerðinni segir að Norðurslóðir og Norður-At­lants­haf verði sí­fellt mikilvægari í efna­hags-, um­hverfis- og öryggis­málum og að aukinn áhugi stór­velda hafi breytt geópólitísku um­hverfi svæðisins veru­lega. Loka­mark­miðinu er lýst sem „hag­vaxtar­svæði við Norður-At­lants­hafið“, þar sem vörur, þjónusta, fjár­magn, hug­myndir og að lokum fólk geti farið milli ríkja með sem minnstum hindrunum. Sam­kvæmt til­lögunni ætti utan­ríkis­ráðherra að vinna að undir­búningi viðræðna í samráði við utan­ríkis­mála­nefnd Alþingis og skila Alþingi skýrslu um fram­vinduna eigi síðar en 1. janúar 2028.