Fáar ríkisstjórnir hafa lagt fram fjárlög við jafn óhagstæðar aðstæður en vandinn er að miklu leyti heimatilbúinn. Verðbólga mælist 5,6% og hefur ekki verið meiri síðan í ágúst 2024. Stýrivextir standa í 8% eftir þriðju vaxtahækkun ársins. Forsendur kjarasamninga á almennum vinnumarkaði eru brostnar. Landsframleiðsla dróst saman um 1,1% á öðrum ársfjórðungi og á árstíða­leiðréttum grunni um 3,0% á milli ársfjórðunga. Til að bæta gráu ofan á svart hafnaði þjóðin ­síðan einu stærsta stefnumáli stjórnarflokkanna. Aðildarviðræðum við Evrópusambandið verður ekki haldið áfram. Í vikunni kynnti fjármálaráðherra fjárlagafrumvarp næsta árs. Stjórnvöld hyggjast skila hallalausum fjárlögum með verðbólguhvetjandi skatta- og gjaldskrárhækkunum. Það er eins og ríkisstjórnin lifi í hliðarveruleika. Efnahagsstjórn hefur beðið skipbrot. Halli hins opinbera nam 1,8% af landsframleiðslu á fyrsta fjórðungi ársins, samanborið við jafnvægi á sama tíma í fyrra. Peningastefnunefnd Seðlabankans hefur ítrekað bent á að aukna verðbólgu megi meðal annars rekja til gjaldskrárhækkana hins opinbera. Einnig hafa forsvarsmenn bankans bent á að launahækkanir hafi verið mestar hjá hinu opinbera á sama tíma og ­störfum í einkageiranum fækkar. Í stöðug­leikasamningnum sem undirritaður var vorið 2024 var að finna forsenduákvæði um verðlags­þróun. Forsendurnar stóðust við endurskoðun í fyrra en í síðustu viku varð ljóst að þær hefðu brostið. Verðbólga í ágúst mátti mest vera 4,7% til að forsendur kjarasamninga héldu. Hún mældist 5,6% eins og áður sagði. Launa- og forsendunefnd tók til starfa í byrjun síðustu viku, en hún hefur það hlutverk að semja um viðbrögð svo að samningarnir haldi gildi sínu. Náist ekki samkomulag fyrir 8. október falla samningarnir úr gildi mánuði síðar. Ýmiss konar forsenduákvæði hafa verið í kjara­samningum hérlendis í ­gegnum árin. Þegar forsendur hafa brostið hefur yfir­leitt tekist að semja um viðbrögð. Málin hafa verið leyst á ýmsa vegu. Til dæmis hefur verið samið um hækkun orlofs- og desemberuppbótar, samið hefur verið um eingreiðslu, gildistíminn hefur verið styttur og einnig hefur verið samið um að stjórnvöld komi að borðinu með ein­hverjum hætti. Aðilum vinnumarkaðarins er vandi á ­höndum því svigrúm til launahækkana er ekkert við núverandi aðstæður. Ríkisstjórnin á ekki að blanda sér í kjarasamninga á almennum vinnumarkaði en hún getur lagt sitt af mörkum með því að draga úr álögum. Slíkt virðist þó fremur óskhyggja en raunhæfur kostur. Frá því að núverandi stjórn tók við hefur hún þvert á móti einbeitt sér að því að hækka ­álögur. Eina skattalækkun ríkisstjórnarinnar, sem var tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti, féll úr gildi í síðustu viku. Landsmenn eru orðnir langþreyttir á viðvarandi verðbólgu og háum vöxtum. Í könnun sem Gallup gerði fyrir Viðskiptablaðið fær ríkisstjórnin falleinkunn í stjórn efnahagsmála. Alls sögðu 87% þeirra sem tóku afstöðu að ríkisstjórnin hefði staðið sig illa í að stuðla að lægri vöxtum og 85% sögðu hana hafa staðið sig illa í að stuðla að minni verðbólgu. Óánægjan er ekki bundin við kjósendur stjórnarandstöðuflokkanna. Tæp 59% kjósenda Flokks fólksins telja stjórnina hafa staðið sig illa í vaxtamálum og 57% í verðbólgumálum. Um 37% kjósenda Viðreisnar gera hið sama. Meira að segja 26 til 29% kjósenda Samfylkingar­innar, flokksins sem leiðir ríkisstjórnina, telja að stjórnin hafi staðið sig illa í stjórn efnahagsmála. Skilaboðin frá þjóðinni eru skýr. Fjárlagafrumvarpið sýnir hins vegar að ríkisstjórnin hefur ekki tekið þau til sín. Í stað þess að draga úr álögum og vinna gegn verðbólgu hyggst hún hækka skatta og gjöld. Hún ætlar að halda áfram að gera illt verra.