Markmiðadrifin hugsun getur haft mikil áhrif á það hvernig fólk meðtekur og túlkar upplýsingar um mikilvæg málefni sem oft eru fyrirferðarmikil í samfélagsumræðunni. Þetta segir Hulda Þórisdóttir, prófessor við stjórnmálafræðideild Háskóla Íslands. „Við teljum okkur vera að hlusta á allt og vega allt og meta en rannsóknir hafa sýnt óyggjandi að við einfaldlega bara meðtökum ekki ákveðnar upplýsingar. Ef við svo einhvern veginn heyrum þær þá munum við þær ekki og bara skiljum þær með allt öðrum hætti heldur en kannski fólk sem er hlutlaust eða á annarri skoðun,“ segir hún. Óljós markmið sem til dæmis snúa að sjálfsmynd fólks eða hvort tiltekinn stjórnmálaflokkur sé betri eða verri en hinir geti því haft áhrif á vinnslu upplýsinga. „Eftir því sem fólk er greindara eða jafnvel með meiri þekkingu á stjórnmálum, því líklegra er það til þess að falla fyrir svona pólitískt markmiðadrifinni hugsun. Það er vegna þess að fólk sem er vel greint, með góða rökhugsun og svo framvegis, það er miklu flinkara í að tína til rök og sannfæra sjálft sig um ágæti þeirrar skoðunar sem það leynt eða ljóst vill halda heldur en aðrir. Þannig þetta er svolítið lúmskt,“ bendir Hulda á. „Ég get ekki lagt nógu mikla áherslu á það að þetta gerist án þess að við séum meðvituð um það.“ Hætt er við skautun í kringum tvíkosta atkvæðagreiðslur eins og þeirri sem til stendur að halda í haust um áframhaldandi aðildarviðræður að ESB, að sögn prófessors í stjórnmálafræði. Mikilvægt sé að fólk með ólíkar skoðanir geti ræðst við. Oft erfitt að fara á dýptina Hulda segir Íslendinga hafa gaman af því að tala niður umræðuhefðina hér á landi. „Við segjum að við kunnum ekki að ræða pólitík. Ég veit ekki hvort það er rétt, ég held við séum ágæt í því og við höfum hingað til að minnsta kosti borið blessun til að vera að miklu leyti laus við svona falsfréttir og rangar upplýsingar.“ Umræðan hér á landi hafi þannig haldist á frekar góðu siðferðilegu plani. Það sé þó hægt að deila um hversu djúpt er kafað ofan í málin. Umræður fyrir kosningar hverfast þannig oft um niðurstöður nýjustu skoðanakannana frekar en málefni. Hulda segir þetta geta stafað af því að það geti verið erfitt fyrir almenna borgara að kafa ofan í málefnin. „Það er líka vegna þess að við höfum kannski ekki það stóra og burðuga fjölmiðla að þeir ná ekki að gera umfangsmiklar úttektir á hverju og einu máli. Þess vegna verða þeir stundum í þessari viðbragðafréttamennsku.“ Hætt við skautun í kringum tvíkosta atkvæðagreiðslur Þjóðaratkvæðagreiðsla um áframhaldandi aðildarviðræður Íslands að Evrópusambandinu hefur verið stærsta fréttamálið innanlands frá því fyrir helgi. Mælt var fyrir þingsályktunartillögu á mánudag sem felur í sér að í ágúst verði greidd atkvæði um framhald viðræðna. Valkostirnir eru tveir, já eða nei. Hulda segir tvíkosta atkvæðagreiðslur sem þessar sérlega vel til þess fallnar að leiða til skautunar. Það sé þó óljóst hvort hún verði mikil í tengslum við þessa atkvæðagreiðslu. „Það er ekki næstum því eins mikið í húfi eins og ef þetta væri kosning um hvort við ætlum að ganga í Evrópusambandið. Kosning um hvort við ætlum að taka upp viðræður er allt annars eðlis en það er engu að síður tvíkosta spurning.“ Hugyndafræðilegur ágreiningur nauðsynlegur drifkraftur Hulda segir mikilvægt að fólk geti verið ósammála og að fólk með ólíkar skoðanir geti ræðst við án þess að saka hvert annað um að fara með ósannindi. Tvær manneskjur með ólíkar skoðanir geti lagt út frá sömu upplýsingunum með ólíkum hætti. Það þýði ekki endilega að annar hafi rétt fyrir sér og hinn rangt. „Þannig að það sem ég held að við þurfum að læra og vera meðvituð um í þessari umræðu sem og allri annarri er að það er bara mjög stórt svæði þar sem við getum verið ósammála og við verðum þá bara að hvíla í því að vera þar ósammála og vera meðvituð um að það er ekki af illgirni, það eru ekki falsfréttir. Það er einfaldlega hugmyndafræðilegur ágreiningur og við viljum hugmyndafræðilegan ágreining í samfélaginu. Hann er líka drifkraftur til að keyra okkur áfram.“ Björn Þór Sigbjörnsson ræddi við Huldu Þórisdóttur á Morgunvaktinni á Rás 1. Viðtalið er í spilaranum hér fyrir ofan.