Björn Brynjúlfur Björns­son, fram­kvæmda­stjóri Við­skiptaráðs, segir að deila Icelandair og flug­manna snúist ekki aðeins um kjör flug­manna heldur stærra álita­efni; hvort fá­mennur hópur eigi að geta haft tangar­hald á einni mikilvægustu lífæð ís­lensks sam­félags. Þetta kemur fram í að­sendri grein Björns á Vísi. Hann segir að tilvist öflugs og áreiðanlegs flugfélags sem tengi Ísland við umheiminn sé forsenda þess að íbúar landsins búi við sambærileg lífsgæði og í öðrum vestrænum ríkjum. Án sterkra flugtenginga verði Ísland einangraðra, lífskjör verri og tækifæri fólks færri. „Þegar starfsemi félags eins og Icelandair raskast er það því ekki einkamál fyrirtækisins og starfsstétta þess heldur þjóðhagslegt hagsmunamál,“ skrifar Björn. Hann vísar til þess að Icelandair hafi undan­farnar vikur þurft að fella niður fjölmargar flug­ferðir vegna áhafnar­skorts. Félagið hafi sakað flug­menn um ólög­mætar að­gerðir og sagt vandann meðal annars stafa af því að flug­menn hafi skyndi­lega hætt að selja frí­daga sína. For­maður Félags ís­lenskra at­vinnu­flug­manna hafi hafnað því og sagt vandann liggja í mönnun og flugáætlun Icelandair. Björn segir að hver sem skýringin sé blasi við að kerfið sé óheil­brigt. „Fá­menn starfs­stétt getur haft úr­slitaáhrif á rekstur félags sem þjóðar­búið allt treystir á,“ skrifar hann. Að mati Björns liggur kjarninn í málinu í svo­kölluðum for­gangs­réttarákvæðum. Slík ákvæði í kjara­samningum tryggi félags­mönnum til­tekins stéttarfélags for­gang að störfum hjá ákveðnum vinnu­veitanda eða á til­teknu starfs­sviði. Í fram­kvæmd geti þau þýtt að fyrir­tæki hafi ekki heimild til að ráða hæft fólk nema það falli innan viðkomandi stéttarfélag. Björn segir slík ákvæði skapa lokuð kerfi þar sem að­gangur að störfum ráðist ekki aðeins af hæfni, reynslu og þörfum fyrir­tækisins, heldur einnig af aðild að til­teknu stéttarfélagi. „Eðli­leg réttindi launafólks eru eitt. Samnings­bundið tangar­hald yfir störfum hjá lykil­fyrir­tæki í þjóðar­bú­skapnum er annað,“ skrifar Björn. Hann segir að stéttarfélög eigi að verja hags­muni félags­manna sinna en eigi ekki að geta lokað vinnu­markaði þannig að aðrir eigi ekki raun­hæfan mögu­leika á störfum nema þeir lúti valdi til­tekins félags. Björn setur málið einnig í sam­hengi við félaga­frelsi. Hann segir að ef ein­stak­lingur þurfi að vera í til­teknu stéttarfélagi til að eiga mögu­leika á starfi sé félaga­frelsið ekki raun­veru­legt. Hann vísar í því sam­hengi til dóms Mann­réttinda­dómstóls Evrópu frá árinu 2006 um danskt mál, þar sem ákvæði sem gerðu aðild að til­teknu stéttarfélagi í reynd að skil­yrði fyrir ráðningu eða áfram­haldandi starfi voru talin brjóta gegn 11. gr. mann­réttindasátt­mála Evrópu. Björn bendir á að í frum­varpi sem lagt hafi verið fram á Alþingi um félaga­frelsi á vinnu­markaði sé vísað til þess að for­gangs­réttarákvæði megi leggja að jöfnu við skyldu­aðild eða úti­lokunarákvæði. Þar komi einnig fram að Dan­mörk hafi bannað slík ákvæði í kjölfar dómsins og að Ís­land sé meðal fárra ríkja þar sem þau hafi verið látin við­gangast. Hann segir ekki hlut­verk Alþingis að taka af­stöðu með Icelandair gegn flug­mönnum eða flug­mönnum gegn Icelandair í kjara­deilunni. Það sé hins vegar hlut­verk Alþingis að tryggja að lög og kjara­samningar á Ís­landi samrýmist stjórnar­skrár­vörðu félaga­frelsi, heil­brigðri sam­keppni og al­manna­hags­munum. „Alþingi ætti að setja lög sem fella for­gangs­réttarákvæði úr gildi í ís­lenskum kjara­samningum,“ skrifar Björn. Að hans mati er kerfið komið úr jafn­vægi þegar for­gangs­réttarákvæði veita einum hópi svo sterka stöðu að hann geti haft úr­slitaáhrif á rekstur fyrir­tækis sem sé hluti af þjóðarinn­viðum. „Lífæð Ís­lands við um­heiminn má ekki vera háð tangar­haldi örfárra aðila,“ skrifar Björn.