Marinó Örn Tryggva­son, annar stofn­enda ARMA Advis­ory og fyrr­verandi for­stjóri Kviku banka, segir stöðu Icelandair al­var­lega og að félagið þurfi aukinn sveigjan­leika til að verja sam­keppnis­hæfni sína. Þetta kemur fram í að­sendri grein Marinós í Morgun­blaðinu í dag. Marinó segir fátt, ef nokkuð, mikilvægara fyrir Ís­lendinga en tengingar við um­heiminn. Ís­lendingar hafi vanist flug­tengingum sem séu langt um­fram það sem stærð þjóðarinnar gefi til­efni til. Frá Ís­landi sé flogið dag­lega til fleiri borga í Norður-Ameríku en frá Dan­mörku, Svíþjóð, Noregi og Finn­landi til samans. Ástæðan sé sú að Icelandair noti Kefla­vík sem skiptistöð milli Evrópu og Norður-Ameríku. Farþegar frá Norður-Ameríku fljúgi í gegnum Kefla­vík til Evrópu og farþegar frá Evrópu vestur um haf. Þannig skapist flug­fram­boð sem ís­lenski innan­lands­markaðurinn einn gæti aldrei staðið undir. „Við lítum á það sem sjálf­sagðan hlut en svo er ekki. Starf­semi Icelandair er byggð á viðkvæmu við­skiptalíkani sem hefur tekið ára­tugi að byggja upp og þarf að ganga upp á hverjum degi,“ skrifar Marinó. Hann segir Icelandair mikilvægasta fyrir­tæki landsins. Hjá félaginu starfi um fjögur þúsund manns, eða tæp­lega 2% af vinnandi fólki á Ís­landi. Þá sé félagið þunga­miðja ferðaþjónustunnar, sem skapi um þriðjung gjald­eyris­tekna þjóðar­búsins og skili miklum skatt­tekjum ár­lega. Öflugar sam­göngur séu for­senda góðra lífs­kjara á Ís­landi. Án þeirra verði erfiðara að flytja út vörur, þjónustu, hug­myndir og menningu, sem dragi úr hag­vexti og rýri líf­skjör lands­manna. Marinó segir að nýjar flug­vélar og ný tækni geti skapað ný tækifæri fyrir Icelandair, en þau fari í súginn ef rekstrar­grund­völlur félagsins sé ósjálf­bær. Tapi Icelandair sam­keppnis­hæfni sinni séu litlar líkur á því að annað flug­félag fylli skarðið með sama hætti. Er­lend flug­félög muni vissu­lega áfram fljúga til Ís­lands, en á öðrum for­sendum. Þau byggi leiða­kerfi sín ekki á því að tryggja tengingar Ís­lands við um­heiminn, heldur á eigin arð­semi, flug­flota og leiða­kerfi. Marinó bendir á að sagan sýni að flug­félög lifi ekki af ein­göngu vegna þess að þau séu sam­félags­lega mikilvæg. WOW air hafi orðið gjaldþrota árið 2019 og Play óskað gjaldþrota­skipta árið 2025. Þá nefnir hann Spi­rit Air­lines, Norwegian, Nor­se At­lantic og SAS sem dæmi um félög sem hafi þurft að hætta starf­semi, leggja niður til­tekna starf­semi eða fara í endur­skipu­lagningu eftir erfið­leika. „Lær­dómurinn af þessum dæmum er ein­faldur: Félög sem hafa ekki rekstrar­grund­völl hverfa,“ skrifar Marinó. Hann segir flug­rekstur erfiðan af mörgum ástæðum. Hann sé fjár­magns­frekur og ber­skjaldaður fyrir ytri áföllum, svo sem elds­neytis­verði, gengis­sveiflum, efna­hags­ástandi, veðri, stríðum, farsóttum og breytingum í eftir­spurn. Spurningin sé ekki hvort næsta áskorun komi, heldur hvenær. Þess vegna skipti hag­kvæmni í rekstri og sveigjan­leiki miklu máli. Marinó líkir flug­rekstri við að keyra eftir slæmum vegi í tvísýnu veðri. Bíl­stjórinn þurfi að geta beygt, hægt á sér og forðast holur eins og aðstæður leyfi. Án aðlögunar­hæfni og ár­vekni endi bíllinn úti í skurði. Hann segir sveigjan­leika ekki aðeins snúast um hags­muni hlut­hafa eða stjórn­enda. Hann skipti einnig miklu fyrir starfs­fólk, sem eigi mikið undir því að félaginu vegni vel. Félag sem geti brugðist hratt og örugg­lega við sveiflum, lagað reksturinn að aðstæðum og varið sam­keppnis­hæfni sína sé mun lík­legra til að geta boðið störf og góð kjör til framtíðar. Marinó segir stöðu Icelandair al­var­lega. Félagið hafi flutt yfir fimm milljónir farþega og skilað met­tekjum árið 2025, en rekstrarniður­staðan hafi engu að síður verið neikvæð. Sjá einnig Segir flug­menn hafa tangar­hald á lífæð Ís­lands „Stað­reyndin er að Icelandair hefur einungis skilað hagnaði á einu rekstrarári á síðustu átta árum,“ skrifar Marinó. Hluthafar fjármagna kostnaðinn Hann segir upp­safnað tap félagsins á þessu tíma­bili nema 76 milljörðum króna, eða 619 milljónum dala. Ef tapárin 2020 og 2021 vegna áhrifa kórónu­veirufar­aldursins séu undan­skilin nemi upp­safnað tap félagsins samt 17 milljörðum króna, eða 138 milljónum dala. Marinó segir elds­neytis­verð, sterka krónu, far­aldurinn, kyrr­setningu Max-flug­véla, elds­um­brot og aukin kol­efnis­gjöld skýra hluta af tap­rekstrinum. Það séu þó ekki einu þættirnir. Launa­kostnaður hafi hækkað mun meira á Ís­landi en í nágranna­löndum. Í flugi skipti slíkur munur miklu, enda keppi Icelandair við félög sem búi við annan kostnaðar­grunn. Hann bendir á að hlut­hafar Icelandair hafi ekki fengið greiddan arð frá árinu 2018 og að hluta­bréfa­verð félagsins sé nú við sögu­legt lág­mark. Þegar félag sé rekið með tapi ár eftir ár séu það í reynd hlut­hafar sem fjár­magni hluta af launa­kostnaðinum. „Það getur ekki gengið til lengdar því fjár­festar fjár­magna ekki tap­rekstur enda­laust,“ skrifar Marinó. Að hans mati þarf í slíku um­hverfi að skoða allar raun­hæfar leiðir til að auka sveigjan­leika og sam­keppnis­hæfni Icelandair. Það geti falist í ein­földun samninga, betri nýtingu, breyttu skipu­lagi, auknu sam­starfi, fjár­festingum eða öðrum rekstrar­legum lausnum. Aðal­at­riðið sé ekki ein til­tekin leið, heldur að félagið hafi raun­hæft svigrúm til að bregðast við sveiflum og harðri alþjóð­legri sam­keppni. Mark­miðið sé ekki að veikja megin­starf­semina á Ís­landi og tengistöð félagsins, heldur að verja hana og efla. Marinó segir að flestir Ís­lendingar þekki hvað það sé gott að koma inn í flug­vél hjá Icelandair; vin­gjarn­legir og hjálp­samir flug­liðar, flug­menn sem fólk treysti og góða þjónustu sem standist alþjóð­legan saman­burð. Sjá einnig Hlut­hafar Icelandair æfir út í flug­menn Þess vegna sé nauð­syn­legt að Icelandair og starfs­menn geri samninga sem leiði til þess að félagið geti verið sam­keppnis­hæft á næstu árum. „Það er skamm­góður vermir fyrir starfs­menn að sækja kjör í dag með því að veikja félagið sem á að greiða þau á morgun,“ skrifar Marinó. Hann segir auðvelt að krefjast meira af fyrir­tæki sem virðist stórt, mikilvægt og ómissandi. En stærð og mikilvægi breyti ekki lög­málum rekstrar. Félag sem tapi peningum ár eftir ár veikist að lokum, sama hversu mikilvægt það sé sam­félaginu. „Sam­félags­legt mikilvægi tryggir ekki til­vist fyrir­tækja. Það gerir sjálf­bær rekstur. Maður mjólkar ekki dauða kú,“ skrifar Marinó.