Kólnun en ekkert frost ríkir á íbúðamarkaði að sögn Bergþóru Baldursdóttur, hagfræðings í greiningu Íslandsbanka. Hún segir að eins og staðan sé í dag skiptist markaðurinn upp í tvo markaði, sölu eldri eigna og sölu nýbygginga, og staðan innan þeirra sé misjöfn. „Það má segja að það sé hálfgert frost í sölu nýbygginga á meðan það er enn sæmilegur gangur í sölu eldri eigna, þó svo að það sé vissulega að hægja á þar. Miðað við hljóðið í fasteignasölum er sæmilegt að gera gögn á borð við fjölda kaupsamninga sýna þó að íbúðamarkaður er með rólegra móti.“ Í mars voru gefnir út 997 kaupsamningar um íbúðarhúsnæði á landinu öllu, samanborið við 807 í febrúar, að því er kemur fram í tölum Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnunnar (HMS). Þinglýstum kaupsamningum fjölgaði því um 23% á milli mánaða, en slík fjölgun er í samræmi við árstíðarsveiflu á markaðnum þegar líður á vorið. Þrátt fyrir fjölgun á milli mánaða voru umsvifin minni en í mars í fyrra. Þá voru gefnir út 1.113 kaupsamningar sem jafngildir rúmlega 10% fækkun á milli ára. Á fyrsta fjórðungi ársins voru gefnir út 2.443 kaupsamningar, samanborið við 2.727 á sama tímabili í fyrra. Það samsvarar rúmlega 10% fækkun á milli ára. Umsvifin eru þó meiri en á fyrsta fjórðungi ársins 2023, þegar 2.091 kaupsamningur var gefinn út, en nokkru minni en á árinu 2024. Rólegheitin á íbúðamarkaði ættu að sögn Bergþóru ekki að koma á óvart enda viðbúið að markaðurinn myndi hægja á sér samhliða stýrivaxtahækkunum peningastefnunefndar Seðlabanka Íslands. Það sem helst hafi komið á óvart sé hve langan tíma það tók að hægja á markaðnum. „Þetta tók lengri tíma en flestir gerðu ráð fyrir. Aftur á móti voru það einna helst hin svokölluðu Grindavíkuráhrif sem hægðu á þessari þróun. Árið 2023 var farið að hægjast verulega á íbúðamarkaði en eðlilega glæddu uppkaup ríkisins á íbúðum í Grindavík og íbúðakaup Grindvíkinga markaðinn tímabundið lífi. Að því loknu fór að hægja á markaðnum og það bendir fátt til annars en að markaðurinn verði áfram rólegur næstu misserin. Það eina sem í fljótu bragði gæti glætt markaðinn einhverju lífi væri ef verktakar myndu lækka verð á nýbyggingum.“ Undirliggjandi eftirspurn Bergþóra kveðst hafa mestar áhyggjur af því hvað gerist á íbúðamarkaði þegar vextir taka að lækka, enda ljóst að undirliggjandi eftirspurn á markaðnum sé til staðar og muni aukast áfram í þessu umhverfi. „Eftirspurninni er markvisst haldið niðri með háum stýrivöxtum og ströngum lánþegaskilyrðum. Ég hef helst áhyggjur af því að ekki sé verið að byggja nóg af íbúðarhúsnæði í þessu hávaxtaumhverfi. Þegar vextir lækka gæti markaðurinn hrokkið mjög hratt í gang og ef framboð annar ekki eftirspurn leiðir það vitaskuld til mikillar hækkunar íbúðaverðs,“ segir hún og bendir á það yrði alls ekki í fyrsta sinn sem landsmenn myndu standa frammi fyrir slíkri stöðu á íbúðamarkaði. Bergþóra leggur þó áherslu á að eins og staðan sé í dag sé verið að byggja þó nokkuð af nýju íbúðarhúsnæði og vonandi sé það nógu mikið til að anna þessari undirliggjandi eftirspurn sem mun óhjákvæmilega leita inn á markaðinn þegar efnahagsástandið batnar. „Það er alltaf ákveðinn fjöldi fólks sem bíður eftir að komast inn á markaðinn og á meðan eftirspurninni er haldið niðri fjölgar í þeim hópi. Það má heldur ekki gleyma því að þegar efnahagsástandið batnar þá eykst þörfin á erlendu vinnuafli og það þarf að sjálfsögðu þak yfir höfuðið. Íslendingar þekkja vel þessi áhrif og því höfum við í greiningu Íslandsbanka verið að benda á að framboðið þurfi að vera nægilega mikið til að anna þessari uppsöfnuðu eftirspurn.“ Bergþóra Baldursdóttir, hagfræðingur í greiningu Íslandsbanka. © Aðsend mynd (AÐSEND) Þá bendir hún á að peningastefnunefnd fylgist grannt með gangi mála á íbúðamarkaði og að hverfandi líkur séu á að nefndin muni taka það stór skref við lækkun vaxta að það leiði til svipaðrar stöðu og í Covid-faraldrinum, þegar íbúðaverð rauk upp úr öllu valdi. „Ekki nema að það sé til að koma í veg fyrir önnur enn stærri áföll. Að því gefnu að við forðumst meiriháttar áföll má reikna með að nefndin muni, þegar að því kemur, lækka vexti í smáum og varfærnum skrefum.“ Nánar er fjallað um málið í Viðskiptablaðinu sem kom út í morgun. Áskrifendur geta lesið fréttina í heild hér .