Sævar Helgi Bragason, eða Stjörnu-Sævar, segist aldrei þreytast á því að minna fólk á að horfa til himins. „Þetta er bara svo óskaplega fallegt, þetta sem leynist þarna fyrir ofan okkur.“ Á undanförnum árum hefur hann varið nánast hverri vökustund við undirbúning almyrkva á sólu þann 12. ágúst. Sjálfur hefur hann ferðast um heiminn til að verða vitni að slíkum viðburðum og segist alltaf hrífast jafn mikið. Sigurlaug Margrét Jónasdóttir ræddi við Sævar Helga í Segðu mér á Rás 1. Hlustaði á viðtölin eftir á og reyndi að bæta sig „Fyrir mér veitum við himninum ekki nægilega mikla athygli. Við sjáum öll sama himininn, sama hvar við erum stödd í heiminum. Ef það er eitthvað sem sameinar okkur þá er það að sjálfsögðu himininn fyrir ofan okkur.“ Þegar Sævar Helgi talar um himinhvolfið fyllist hann ástríðu sem skín í gegn. Hann hefur komið ótal sinnum fram og frætt landsmenn um himingeima og er orðinn þaulvanur að fara í beina útsendingu. Hann minnist þess þó að hafa farið í sína fyrstu sjónvarpsútsendingu 1998 þegar hann var um fimmtán ára. Þá fengu Gísli Marteinn Baldursson og Ragna Sara Jónsdóttir hann til að fjalla um geimferðir. „Ég man hvað ég var óskaplega stressaður að koma í beina útsendingu í fyrsta skipti,“ rifjar hann upp. Árið 2002 hafði Leifur Hauksson heitinn samband og vildi fá hann til að ræða við sig um Marsjeppana Spirit og Oppurtunity. Þegar hann spurði hvers vegna hann væri að hafa samband við sig kom í ljós að prófessorarnir uppi í Háskóla Íslands hefðu bent á hann. „Svo þróast þetta yfir í að ég fæ reglulega símtöl frá fjölmiðlum að fjalla um það sem er að gerast á himninum. Mér er bara sagt að ég sé góður í því og þá auðvitað fyllist maður sjálfstrausti og fer að reyna að standa sig enn þá betur.“ Lengi vel hlustaði hann alltaf á viðtölin eftir á til að reyna að heyra hvort hann notaði hikorð eða eitthvað slíkt og reyndi þá að breyta því. „En svo bara kemst ég að því að þegar ég hef áhuga á einhverju þá bara ræð ég ekkert við það. Það kemur bara ósjálfrátt og ég get einhvern veginn ekki stoppað, jafnvel þó ég reyni að vera meðvitaður um að tala hægar. Ég er bara svona.“ Þarna telur Sævar Helgi ástríðuna skína í gegn og að fólk heyri alltaf þegar maður tali út frá hjartanu. „Ég held að það sé hægt að kveikja áhuga allra á öllu, bara ef sá sem er að segja þér frá er nógu ástríðufullur um það.“ Lífið greip inn í og breytti um kúrs Í dag vinnur Sævar Helgi fyrir sjálfan sig eftir að hafa komist að því að hefðbundinn skrifstofutími henti honum ekki. Hann er með skrifstofuaðstöðu hjá Expectus en fyrirtækið hans heitir Iceland at Night. „En ég held ég hafi ekki mætt á skrifstofuna í mánuð því ég er endalaust á ferð og flugi að fræða krakka í grunnskólum út um allar trissur og heimsækja fyrirtæki og rótarýklúbba.“ Hann segist þrífast vel með marga bolta á lofti. Þó svo að hann sé með bakgrunn í jarðfræði lítur Sævar Helgi seint á sjálfan sig sem jarðfræðing. „Ég hef aldrei unnið við jarðfræði en ég hef kennt stjörnufræði í framhaldsskólum og unnið við stjörnufræði og miðlun stjarnvísinda frá því að ég var liðlega tvítugur. Ég er alltaf miklu meiri stjörnufræðingur heldur en nokkurn tímann jarðfræðingur, þó að prófgráðan segi það.“ Hann fór í jarðfræði vegna þess að hann ætlaði sér að verða sérfræðingur í reikistjörnum sólkerfisins og stefndi á nám í Bandaríkjunum. „En svo bara greip lífið inn í og breytti aðeins um kúrs, á jákvæðan hátt, til dæmis í miðlun, fræðslu og kennslu. Ég sé ekkert eftir því, það hefur opnað margar frábærar dyr og ég held að það sé mjög mikilvægt að það sé einhver þarna úti sem er að reyna að kveikja áhuga á vísindum í samfélagi sem gengur fyrir vísindum og tækni.“ Þakklátur fjölskyldunni fyrir skilninginn Sævar Helgi er þriggja barna faðir en skammast sín fyrir að segja að þessa dagana hafi hann varla tíma fyrir fjölskyldulíf. „Það er bara út af ákveðnum viðburði sem verður 12. ágúst.“ Hann reyni þó sitt besta til að hafa tíma fyrir börnin sín en segir bæði þau og eiginkonu sína sýna sér óskaplega mikinn skilning. „Fyrir það er ég þeim óskaplega þakklátur. Þetta er líka bara einstakt tækifæri á lífsleiðinni,“ bætir hann við því næsti almyrkvi á sólu á Íslandi verði eftir 170 ár. Ferðuðust í sólarhring til að vera undir skugga tunglsins í rúmar þrjár mínútur Hann viðurkennir það fúslega að hann tárist oft yfir náttúrunni, sérstaklega þegar hann hafi séð sinn fyrsta almyrkva í Indónesíu 8. mars 2016. „Ég er einn af þessum brjálæðingum sem elta almyrkva og sólmyrkva um allan heim og hef ágæta reynslu af því fári sem myndast á öllum stöðum þegar þetta gerist. Ég hef líka tekið eftir því að á þeim stöðum þar sem fólk undirbýr ekki neitt fer allt í vitleysu.“ Þess vegna hefur hann varið síðustu þremur árum í að banka upp á hjá öllum þeim sem eiga hagsmuna að gæta. „Mig dreymdi að sjá almyrkva á sólu. Árið eftir deildarmyrkvann sem varð hérna á Íslandi 20. mars 2015, þegar ég fékk þessa furðulegu flugu í höfuðið að gefa öllum börnum á Íslandi gleraugu til að fylgjast með, þá ákváðum við þrír vinir að fara saman til Indónesíu á eina pínulitla eyðieyju. Ferðalagið tók okkur heilan sólarhring og það var allt til þess að vera undir skugga tunglsins í þrjár mínútur og 30 sekúndur.“ Vöknuðu við martröð Hann hafði reiknað út að hver einasta sekúnda í þeim myrkva kostaði þá fimm þúsund krónur. Þegar á eyjuna var komið varð uppi fótur og fit vegna þess að tjöldum þeirra, mat og drykk sem þeir höfðu pantað og átti að bíða þeirra á eyjunni hafði verið stolið. „Við vorum þarna allslaus á eyjunni en daginn eftir yrði almyrkvinn þannig okkur var alveg sama. Við vorum að upplifa drauminn.“ Þau sváfu því undir berum himni en daginn eftir vöknuðu þau upp við martröð. Í fyrsta skipti í heilan mánuð var alskýjað á eyjunni og hellidemba í nágrenninu. Upplifunin varð honum um megn „En það er svo magnað við almyrkva á sólu að það breytist allt. Þetta er ekki bara sjónarspil á himninum heldur breytist allt umhverfið og getur haft áhrif á veðrið á meðan á þessu stendur. Það er akkúrat það sem gerðist þarna í Indónesíu. Það létti nægilega til að við sæjum myrkvann í gegnum skýjaþykknið og það var mér aðeins um megn.“ „Ég fékk kökk í hálsinn, gæsahúðina og tárin streymdu niður kinnarnar og ég réði ekki neitt við neitt. Þetta var það fallegasta sem ég hafði nokkru sinni séð.“ Þarna ákvað hann að hann yrði að elta næsta almyrkva líka. Hann hefur nú séð þó nokkra og er búinn að skipuleggja ferðir næstu árin. Sór þess eið að vera mjög leiðinlegur í ár Sævar Helgi segir skipulagið fyrir almyrkvann í ágúst vera fyrst að hefjast núna fyrir alvöru. Hann hefði þó vitað að það gerðist og byrjaði þess vegna svo snemma að hafa samband við markaðsstofur, ferðaþjónustur, sveitarfélög og stofnanir og reyna að sýna þeim tækifærin sem væru fólgin í því að taka þessu alvarlega. Árið 2023 ákvað hann að helga líf sitt árinu 2026. „Og ekki hefur veitt af, því við erum að fyrst núna að byrja almennilega,“ segir hann. „Það eru einhvern veginn alltaf allir að bíða eftir öllum á Íslandi. Þess vegna þarf stundum einhvern einn sem ýtir þessu áfram og er leiðinlegur. Ég sór þess eið við mjög marga að verða bara hundleiðinlegur næsta árið því annars myndi þetta aldrei ganga upp.“ „Ég hef engu að tapa lengur“ Almyrkvinn sést best á vesturhluta landsins en á vefsíðunni solmyrkvi2026.is má finna upplýsingar um hvaðan hægt er að sjá almyrkvann og hve lengi. Eins má finna upplýsingar um götulokanir og annað því gert er ráð fyrir um 80-100 þúsund ferðamönnum auk þeirra Íslendinga sem leggja leið sína á almyrkvaslóðina. „Ég er bara þakklátur fyrir að fólk noti þetta yfirhöfuð og mín er ánægjan að leggja eitthvað af mörkum til samfélagsins,“ segir Sævar Helgi um vefsíðuna. „Ég vona að fólk sé ánægt með þetta framtak því það væri voða lítið að gerast ef ekki væri fyrir þessa vinnu undanfarin tvö ár. Ég hef engu að tapa lengur, ég segi það bara hreint út.“ Sama tilfinning og þegar börnin fæddust Þrátt fyrir að hafa séð almyrkva á sólu nokkrum sinnum fær hann enn alltaf kökk í hálsinn og gæsahúð. „Þetta eru gleðitár, vá, hvað þetta er magnað. Þetta er sama tilfinning og ég fékk þegar börnin fæddust. Maður ræður ekkert við það, það kemur gleði og rosa tilfinningasemi.“ Hann segist reyndar vera mjög hrifnæmur almennt en honum þyki gaman að upplifa þessa stund í hópi fólks. „Því ég hef aldrei séð neinn sem hefur ekki tekið andköf eða verið forviða á því sem blasir við fyrir ofan.“ Sjálfur ætlar hann að fylgjast með almyrkvanum heima hjá sér í Fossvoginum. Þar hefur hann gott útsýni og ætlar að halda veislu. „Ástæða þess að ég vil vera heima er sú að ég er búinn að sjá fjóra almyrkva nú þegar, þannig ég veit eiginlega allt um þetta. Það er bara svo sárasjaldgæft að fá þau forréttindi að upplifa almyrkva heima hjá sér.“ Hann hvetur fólk á höfuðborgarsvæðinu til að vera heima hjá sér hafi það tök á því, halda veislu og gera sem mest úr deginum. „Sama hvernig viðrar, vertu heima og upplifðu einstakan sögulegan dag.“ Ekki er hægt að treysta á að íslenska veðrið gefi sólríkan dag þann 12. ágúst og er Sævar Helgi vel undir það búinn. Það verði þó alltaf mikilfenglegt að upplifa nótt um miðjan dag því öll skynfærin finni fyrir almyrkvanum. „Þetta verður stysta, fallegasta, eftirminnilegasta nótt ævinnar.“ Sama hvernig dagurinn verður þá ætlar Sævar Helgi að opna kampavínsflösku að almyrkvanum loknum og annaðhvort fagna með vinum sínum eða leita huggunar. „Ég veit þó allavega fyrir víst að ég mun fara að gráta. Ekki bara út af fegurðinni heldur bara losnar öll þessi streita og spenna sem hefur verið undanfarið út af allri þessari vinnu.“ Sævar Helgi hefur elt almyrkva á sólu víða um heim og veit þess vegna hve vel þarf að skipuleggja slíka viðburði. Hann stefndi á nám í Bandaríkjunum þegar lífið greip inn í og breytti um kúrs. Hann sér ekki eftir því og hefur helgað sig fræðslu. Rætt var við Sævar Helga Bragason í Segðu mér á Rás 1. Þáttinn má finna í spilaranum hér fyrir ofan.