Innlent | mbl | 7.6.2026 | 22:24 Ekkert krabbamein tilefni fleiri nýrra lyfja Dr. Sigurður Yngvi Kristinsson, prófessor í blóðsjúkdómum við læknadeild Háskóla Íslands, fer yfir stöðuna í blóðkrabbameininu mergæxli á Íslandi eftir að hafa rekið eljuverkið Blóðskimun til bjargar, rannsókn sem nú nær til 80.000 Íslendinga, í áratug ásamt góðu samstarfsfólki. Ljósmynd/Háskóli Íslands/Kristinn Ingvarsson Atli Steinn Guðmundsson [email protected] Setja bókamerki „Þessi rannsókn fór vel af stað og 80.000 manns skráðu sig í hana. Þar með gátum við gert allt sem okkur langaði að gera og svarað langflestum spurningum sem við lögðum upp með,“ segir dr. Sigurður Yngvi Kristinsson, prófessor í blóðsjúkdómum við læknadeild Háskóla Íslands, í samtali við mbl.is um mergæxli og útbreiðslu þeirra á Íslandi en sá sjúkdómur hrjáir fyrrverandi hermanninn bandaríska Eric Blackburn sem hjólar umhverfis Ísland í ágúst og safnar með því fé til rannsókna á sjúkdómi þessum. Frétt af mbl.is Persaflóahermaður hjólar um Ísland Rannsóknin umfangsmikla ber nafnið Blóðskimun til bjargar og stendur enn eftir að hún hófst í nóvember 2016. „Við fengum þarna 80.000 manns, skimuðum rúmlega 75.000 og kom þá í ljós að fimm prósent þjóðarinnar eru með þetta forstig, sem er kallað góðkynja einstofna mótefnahækkun, og svo erum við í raun bara búin að vera að fylgja þessum einstaklingum eftir síðan rannsóknin hófst,“ segir Sigurður Yngvi frá. Í þessum stóra hópi eru sumir aðeins með forstig mergæxlis og eru í eftirliti, aðrir hafa þróað með sér lengra gengið forstig eða jafnvel mergæxli en auk þess hefur samstarfsfólk prófessorsins meðhöndlað um hundrað manns með nýjum krabbameinslyfjum. Lykilspurningin sem bíður svars „Þannig að við höfum getað seinkað eða komið í veg fyrir mergæxli hjá stórum hópi,“ segir Sigurður en spurningin á bak við rannsóknina hafi verið hvort ávinningur væri í að skima fyrir þessu forstigi mergæxlis á sama hátt og skimað er fyrir brjóstakrabbameini, leghálskrabbameinum og öðrum krabbameinum. „Það er sú lykilspurning sem enn er ósvarað en í leiðinni höfum við getað svarað ýmsum öðrum spurningum svo við erum að endurskilgreina hvað telst vera forstig núna og breyta skilgreiningum og höfum búið til alls konar nýja þekkingu, sem nýtist ekki bara hér á landi heldur úti um allan heim, og þessi hópur sem þú ert í sambandi við, ICE, eins og þeir kalla sig, kemur hingað vegna þessara tengsla. Stofnunin International Myeloma Foundation styrkti rannsóknina frá upphafi og þessi hópur er núna með vitundarvakningu um mergæxli,“ segir Sigurður Yngvi frá. Hópurinn, sjúklingar, læknar og aðstandendur, hefur komið til Íslands árlega síðustu þrjú ár til kynningar og sótt ýmsa fundi tengda starfi íslenska heilbrigðiskerfisins á vettvangi mergæxlis og hefur Sigurður hitt hvort tveggja Eric Blackburn og lækni hans dr. Saad Usmani, sem starfar við Memorial Sloan Kettering-krabbameinsmiðstöðina í New York. Krabbameinssjúkrahúsið Memorial Sloan Kettering Center í New York þar sem pakistanski læknirinn dr. Saad Usmani starfar en hann kemur til Íslands í fríðu föruneyti í ágúst. Ljósmynd/Memorial Sloan Kettering Center Íslenska þýðingin óheppileg Sigurður segir íslensku þýðinguna „mallandi mergæxli“ á „smoldering myeloma“ ef til vill ekki þá heppilegustu. „Það er eins og eitthvað sem er mallandi í suðupotti en smoldering er í raun lullandi. Þetta er því hvorki mallandi eins og í potti né mergæxli því þetta er bara forstig. Vægasta tegundin er hjá þeim sem greinast bara með þetta prótein eða mótefni í blóðinu og svo getur maður verið alveg hinum megin með mergæxli með sínum einkennum, beinbrotum, blóðleysi, nýrnavandamálum og slíku. Millistigið þar, rétt áður en það þróast yfir í mergæxli, er þetta „smoldering myeloma“ og við urðum fyrst til þess að skilgreina algengi þess, í þessari rannsókn, þar sem við gátum séð að 0,5 prósent fólks, 40 ára og eldra, er með mallandi mergæxli sem er algengara en nokkur gat ímyndað sér,“ heldur Sigurður áfram. Það sem hann segir spennandi í málinu núna er að þrjár stórar vísindarannsóknir hafi verið gerðar sem sýni að ávinningur sé af því að meðhöndla forstigið áður en fólk fái mergæxli. Getur verið forstig alla ævi Rannsóknin sýni þar með að af því að mallandi mergæxli sé svo algengt, 0,5 prósent, fái mjög margir þeirra, sem eru með mallandi mergæxli, aldrei lokastigið mergæxli. „Þannig að við þurfum að passa að meðhöndla þá sem eru mjög líklegir eða á leiðinni, en láta meirihlutann vera í friði,“ segir hann, fjöldi reiknilíkana sé til sem spái fyrir um hverjir teljist þeir líklegu. Mallandi mergæxli geti því verið forstig sem fólk beri í sér ævina á enda og þróist aldrei neitt. „Við erum alls ekki með þann hóp á neinum lyfjum því þeim geta fylgt aukaverkanir. „En svo eru það hinir með mallandi mergæxli sem eru versnandi og á leiðinni yfir í mergæxli og það eru þeir sem mestur ávinningur er að grípa inn í hjá. Af því að mallandi mergæxli er einkennalaust forstig eru tvær leiðir til að greina það snemma – með skimun eða treysta á að þetta greinist fyrir helbera tilviljun,“ segir hann. Blóðskimun til bjargar er á vegum Háskóla Íslands, Krabbameinsfélags Íslands og Landspítala og er frú Vigdís Finnbogadóttir, fyrrverandi forseti Íslands, verndari verkefnisins. mbl.is/Sigurður Bogi Þar komi rannsóknin Blóðskimun til bjargar sterkt inn. Á tíma rannsóknarinnar hafi orðið til þekking sem bendi til meðhöndlunar snemma og þar með þurfi að fara í þá aðgerð að leita með það fyrir augum að greina sjúkdóminn á forstigi og til þess þurfi að fara í blóðprufu þar sem leitað er að forstigi mergæxlis. Niðurstöður úr Blóðskimun til bjargar hafa þegar verið teknar upp í alþjóðlegar leiðbeiningar og ný reiknilíkön sem þróuð voru í rannsókninni eru nú notuð víða um heim. „Svo veit maður aldrei“ Aðspurður segir Sigurður önnur Vesturlönd svipuð, forstigið hafi þrjú til fimm prósent hvítra manna í Evrópu og Bandaríkjunum, en auk þess hafi verið skimað hjá karlmönnum í Ghana, þar sem íbúar eru dökkir á hörund, og þeldökkum Bandaríkjamönnum og forstigið reynst algengara þar. „Ástæða þess er ekki almennilega þekkt en er líklega einhver blanda af erfðum og umhverfisáhrifum,“ segir Sigurður og talið berst að einkennum sjúkdómsins. „Samkvæmt skilgreiningu er mallandi mergæxli einkennalaust, fólk er ekki komið með líffæraskemmdir eða ákveðin einkenni en auðvitað getur fólk fundið fyrir þreytu og slappleika þó að það sé ekki komið með blóðleysi og ákveðin klínísk einkenni sjúkdómsins. En svo veit maður aldrei hvað er hvað, hvað eru einkenni þess að vera með mallandi mergæxli og hvað er eitthvað annað ótengt. En einkenni mergæxlis eru blóðleysi, nýrnavandamál, hækkað kalk í blóði og beinabreytingar, beinskemmdir og þá bakverkir, beinbrot og slíkt og svo endurteknar sýkingar, það eru hin hörðu ákveðnu einkenni mergæxlis,“ segir prófessorinn af einkennunum. Breytt ásýnd sjúkdóms Ekkert krabbamein annað hefur orðið tilefni fleiri nýrra lyfja á markaði en mergæxli segir Sigurður af batahorfum. „Þó að þetta sé enn þá yfirleitt kallað ólæknandi hefur gjörbylting orðið í lífslíkum og horfum síðustu tíu til fimmtán ár. Ásýnd sjúkdómsins hefur breyst mikið með tilkomu nýrra lyfja. Margir eru farnir að hugsa meira um þetta sem krónískan sjúkdóm en hann er alvarlegur. Þó að maður fái góða svörun kemur hann oftast aftur en þá er hægt að grípa inn í og meðhöndla með næstu lyfjagjöfum,“ segir dr. Sigurður Yngvi Kristinsson, prófessor í blóðsjúkdómum við læknadeild Háskóla Íslands, að lokum. Ný lyf við mergæxli komi stöðugt og vonin megi teljast góð fyrir sjúklinga nú orðið miðað við það sem áður var og þar hafi grettistaki verið lyft í rannsókninni Blóðskimun til bjargar. Blogga um frétt Nýjast á mbl.is » Bjórrisarnir undirbúa sig fyrir blautasta HM sögunnar Ollu mannskæðri sprengingu Ekkert krabbamein tilefni fleiri nýrra lyfja Sjómenn heiðraðir um allt land „Tekur tíma fyrir hausinn að gleyma sársaukanum“ Umræðan Þjóðaratkvæði Agi og agaleysi Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Stjórnvöld vakta ferðir rússnesks herskips Óræð Íslandstenging í finnskri gröf „Ég veit að munurinn er svona mikill“ Boðar fyrirsvarsmenn til fundar Mest lesið Í gær Í vikunni Bubbi sleit liðband Tilbúnir að slást í sundklefunum Katla gæti verið nálægt þanmörkum „Ég veit að munurinn er svona mikill“ Bubba fagnað: „Hann er bara kóngurinn“ Katrín lofuð í Bretlandi Malbikun Reykjanesbrautar frestað Boðar fyrirsvarsmenn til fundar Fimm kærur borist vegna kaffistofu Samhjálpar 35 vilja starf sveitarstjóra í Eyjafjarðarsveit Ástæða til að hafa áhyggjur Myndir: Sjötugur Bubbi sló í gegn Kaflaskil hjá bardagakind Fórnarlömb lögmannsins mögulega fleiri Skólastjóri gefur kerfum samfélagsins falleinkunn Tveir handteknir í sérsveitaraðgerð Íbúar ósáttir við rusl sem safnast hefur upp Skoruðu á forseta að slíta fundi: „Vanvirðing við sjómenn“ „Ég er ofboðslega sáttur við lífsferilinn“ Margir vilja Bubba-miða og streymið er vinsælt Snarpur skjálfti á Mosfellsheiði Bubbi sleit liðband Áslaug Arna hættir á Alþingi Andlát: Margrét Jónsdóttir Banaslys í umferðinni: Metinn óhæfur til aksturs Íbúar skelkaðir eftir dularfullt lágflug Íslendings saknað á Taílandi Fangi á Hólmsheiði lést í nótt Flugmaður Icelandair hjólar í Boga Margir kvarta undan tvöfaldri rukkun Nýjast á mbl.is » Bjórrisarnir undirbúa sig fyrir blautasta HM sögunnar Ollu mannskæðri sprengingu Ekkert krabbamein tilefni fleiri nýrra lyfja Sjómenn heiðraðir um allt land „Tekur tíma fyrir hausinn að gleyma sársaukanum“ Umræðan Þjóðaratkvæði Agi og agaleysi Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Óræð Íslandstenging í finnskri gröf Kaflaskil hjá bardagakind Stjórnvöld vakta ferðir rússnesks herskips Rússar reyni að átta sig á samstarfi bandamanna Mest lesið Í gær Í vikunni Bubbi sleit liðband Tilbúnir að slást í sundklefunum Katla gæti verið nálægt þanmörkum „Ég veit að munurinn er svona mikill“ Bubba fagnað: „Hann er bara kóngurinn“ Katrín lofuð í Bretlandi Malbikun Reykjanesbrautar frestað Boðar fyrirsvarsmenn til fundar Fimm kærur borist vegna kaf