Heil­brigðis­ráðu­neytið hefur birt í Samráðs­gátt stjórn­valda drög að nýrri reglu­gerð um heilsugæslu sem hafa vakið hörð viðbrögð meðal heimilis­lækna. Í drögunum er kveðið á um að ein­stak­lingur skuli skráður á ákveðna heilsugæslu­stöð sam­kvæmt eigin vali en annars sam­kvæmt lög­heimili og „að jafnaði á þver­fag­legt teymi heil­brigðis­starfs­manna“. Þar er því ekki gert ráð fyrir því sem megin­reglu að ein­staklingar séu skráðir á fastan heimilis­lækni. Áformin vekja at­hygli í ljósi þess að Sam­fylkingin lagði í kosninga­baráttunni sér­staka áherslu á að allir lands­menn ættu að fá fastan heimilis­lækni. Kristrún Frosta­dóttir for­maður Sam­fylkingarinnar skrifaði í grein á Vísi í nóvember 2024 að „Fastur heimilis­læknir sem þekkir þig“ væri efst á blaði í heil­brigðis­stefnu flokksins. Í greininni sagði Kristrún að aðeins um helmingur Ís­lendinga væri með fastan heimilis­lækni en hlut­fallið væri yfir 95% í Noregi. Þá sagði hún að grund­vallar­at­riði í góðu heil­brigðis­kerfi væri fastur heimilis­læknir sem þekkti sjúklinginn, fjöl­skyldu hans og sögu. Sam­fylkingin boðaði að hægt væri að ná þjóðar­mark­miði um fastan heimilis­lækni fyrir alla lands­menn á tíu árum og að á fyrsta kjörtíma­bili yrðu lang­veikt fólk og fólk eldra en 60 ára sett í for­gang. Í sömu grein sagði Kristrún jafn­framt að Sam­fylkingin vildi þver­fag­legt „heimilis­teymi“ á heilsugæslu þar sem fólk þyrfti ekki alltaf tíma hjá lækni. Reglu­gerðar­drögin ganga hins vegar lengra að mati gagn­rýn­enda, þar sem skráning sjúklinga á þver­fag­legt teymi virðist verða megin­reglan en ekki skráning á fastan heimilis­lækni. Áherslan virðist vera að færast frá föstum heimilis­lækni yfir í skráningu á heilsugæslu­stöð og þver­fag­legt teymi. Jóhann Már Ander­sen læknir gagn­rýnir áformin í færslu á Face­book og segir þau ganga þvert á fögur lof­orð Sam­fylkingarinnar. Hann segir að nú sé á sumar­mánuðum verið að „lauma í gegn reglu­gerðar­breytingu sem af­nemur skráningu á fastan heimilis­lækni“. „Maður er hál­forð­laus,“ skrifar Jóhann Már. „Virðist byggja á al­gjörum mis­skilningi á hlut­verki heilsugæslunnar“ Í drögunum segir að mark­mið þjónustu heilsugæslu sé að stuðla að bættu heil­brigði al­mennings á þjónustu­svæði viðkomandi stöðvar. Þá er kveðið á um að heilsugæslu­stöðvar sinni fyrsta stigs heil­brigðisþjónustu og að skipu­lag þjónustunnar skuli miða við að heilsugæslan sé fyrsti viðkomustaður not­enda heil­brigðisþjónustu. Gagn­rýn­endur segja hins vegar að drögin veiki stöðu heimilis­lækna og geti fest í sessi kerfi þar sem sjúklingar hafi ekki lengur skýra og persónu­lega tengingu við sinn heimilis­lækni. Jón Steinar Jóns­son, sér­fræðingur í heimilis­lækningum, fráfarandi yfir­læknir á Þróunar­miðstöð ís­lenskrar heilsugæslu og fyrr­verandi lektor við Lækna­deild Háskóla Ís­lands, gagn­rýnir drögin harð­lega í um­sögn. „Sú reglu­gerð um heilsugæslu sem heil­brigðis­ráðu­neytið kynnir hér í Samráðs­gátt stjórn­valda lýsir mark­miði með starfi heilsugæslu sem virðist byggja á al­gjörum mis­skilningi á hlut­verki heilsugæslunnar eða boðar gjör­breytingu á starf­semi hennar,“ segir Jón Steinar og vísar þar til 2. greinar reglu­gerðar­draganna. Sorgleg aðför að heimilislæknum Hann telur að ráðu­neytið sé með reglu­gerðinni að hverfa frá þeirri hug­mynd að heimilis­læknirinn sé kjöl­festa heilsugæslunnar og fyrsti læknis­fræði­legi tengiliður sjúklings við heil­brigðis­kerfið. Í drögunum er hins vegar lögð áhersla á þver­fag­lega þjónustu. Þar segir að heilsugæslu­stöð skuli veita sjúklingum sínum „sam­fellda, sam­hæfða og þver­fag­lega heil­brigðisþjónustu“. Þá er talið upp að heilsugæslu­stöðvar skuli meðal annars veita heimilis­lækningar, þjónustu vegna bráðs og lang­vinns heilsu­vanda, geðheil­brigðisþjónustu, rannsóknir, bólu­setningar, meðgöngu­vernd, ung- og smábarna­vernd og aðra heil­brigðisþjónustu. Læknar sem gagn­rýna drögin telja þó að þver­fag­legt teymi geti ekki komið í stað fasts heimilis­læknis. Þvert á móti sé hættan sú að ábyrgð verði óskýrari, sam­fella í með­ferð minni og sjúklingar viti síður hver beri ábyrgð á með­ferð þeirra. Már Egils­son læknir tekur einnig djúpt í árinni í um­sögn í Samráðs­gátt. „Hvergi í Evrópu þekkist raunar slík valdníðsla gegn heimilis­læknum sem brýtur þar að auki gegn stjórnar­skrá okkar Ís­lendinga hvað varðar at­vinnu­frelsi,“ segir Már. Hann segir stöðuna á Ís­landi óvenju­lega í alþjóð­legum saman­burði. „Ef horft er á stöðuna á heims­vísu eru það helst tvö önnur lönd sem stunda sam­bæri­legt at­vinnu­bann á heims­vísu og það eru N-Kórea og Kúba.“ „Sorg­leg er sú aðför sem ís­lensk stjórn­völd hafa ástundað gagn­vart þjónustu heimilis­lækna við al­menning undan­farna ára­tugi,“ skrifar Már. Áformin koma á sama tíma og stjórn­völd hafa ítrekað lagt áherslu á að heilsugæslan eigi að vera fyrsti viðkomustaður fólks í heil­brigðis­kerfinu. Í reglu­gerðar­drögunum er jafn­framt kveðið á um að hver ein­stak­lingur eigi rétt á þjónustu heilsugæslu hvar sem er á landinu en miða skuli við að ein­stak­lingur leiti fyrst á þá stöð þar sem hann er skráður. Sú nálgun er þó önnur en sú sem Sam­fylkingin lagði áherslu á í kosninga­baráttunni. Þar var ekki aðeins talað um að­gengi að stöð eða teymi heldur fastan heimilis­lækni sem þekkti sjúklinginn og sögu hans. Reglu­gerðar­drögin virðast því marka stefnu­breytingu frá lof­orðinu um fastan heimilis­lækni fyrir alla lands­menn. Í stað þess að festa slíkan rétt eða mark­mið í reglu­gerð er gert ráð fyrir að skráning verði að jafnaði á þver­fag­legt teymi heil­brigðis­starfs­manna. Heil­brigðis­ráðu­neytið segir í kynningu á málinu að mark­miðið sé að kveða nánar á um hlut­verk og verk­efni heilsugæslu­stöðva en gert sé í gildandi reglu­gerð. Þá sé mark­miðið að jafna stöðu opin­berrar og einka­rekinnar heilsugæslu með reglu­gerð sem gildi um þjónustu og rekstur óháð rekstrar­formi. Gagn­rýn­endur telja hins vegar að betra að­gengi leysi ekki vandann ef sam­fella í læknisþjónustu glatast. Kjarni heilsugæslunnar sé ekki aðeins að geta komist að hjá ein­hverjum heil­brigðis­starfs­manni heldur að sjúklingur hafi lækni sem þekki hann, sjúkrasögu hans og aðstæður.