- What: Mortgage values in Iceland have doubled in six months
- Impact: Rising mortgage values reflect a challenging real estate market
Erfið staða á byggingarmarkaði er farin að birtast í aukinni virðisrýrnun útlána hjá Landsbankanum, sem er einn stærsti lánveitandi greinarinnar. Lilja Björk Einarsdóttir, bankastjóri Landsbankans, segir blikur á lofti í byggingarstarfsemi og telur erfitt að sjá að ástandið batni að ráði meðan vaxtastig helst hátt. „Landsbankinn er stór lánveitandi á byggingarmarkaði og þar eru blikur á lofti sem endurspeglast t.d. í aukinni virðisrýrnun í uppgjöri bankans. Það er erfitt að sjá að ástandið geti lagast fyrr en vextir lækka,“ segir Lilja í tilefni af hálfsársuppgjöri bankans. Hún segir jafnframt að til lengri tíma þurfi að huga að því að draga úr flóknum kvöðum og álögum sem auki kostnað við byggingu nýrra fasteigna. Meira en tvöföldun á sex mánuðum Virðisrýrnun vegna lána til fyrirtækja í byggingarstarfsemi nam rúmum þremur milljörðum króna í lok júní, samanborið við 1,5 milljarða um áramót. Hún hefur því aukist um tæplega 1,6 milljarða króna og meira en tvöfaldast á hálfu ári. Virðisrýrnunin endurspeglar mat bankans á væntu útlánatapi en felur ekki í sér að samsvarandi endanlegt tap hafi þegar orðið. Af 252,8 milljarða króna lánasafni greinarinnar voru 220,5 milljarðar í áhættustigi 1 í lok júní. Útlán í áhættustigi 2 námu 22,9 milljörðum og útlán í áhættustigi 3 tæpum níu milljörðum króna. Lán í áhættustigi 3 höfðu aukist úr aðeins 752 milljónum króna um áramót í tæpa níu milljarða í lok júní. Þar er um að ræða útlán þar sem orðið hefur greiðslufall eða önnur merki um verulega skerðingu á útlánagæðum. Útlán í áhættustigi 2 jukust á sama tíma úr 18,5 milljörðum í 22,9 milljarða króna. Í þeim flokki eru lán þar sem útlánaáhætta hefur aukist verulega frá því að lánið var upphaflega veitt, þótt lántakandinn þurfi ekki að vera kominn í vanskil. Lán til greinarinnar komin í 250 milljarða Bókfært brúttóvirði útlána Landsbankans til fyrirtækja í byggingarstarfsemi nam 252,8 milljörðum króna í lok júní, samanborið við 194,8 milljarða um áramót. Aukningin nam því um 58 milljörðum króna, eða tæplega 30%. Stór hluti aukningarinnar skýrist þó af breyttri flokkun. Útlán að fjárhæð 31 milljarður króna, sem áður voru flokkuð sem lán til fasteignafélaga, voru á tímabilinu færð undir byggingarstarfsemi. Endurflokkunin hafði því engin áhrif á heildarútlán bankans. Að endurflokkuninni frátalinni jókst staðan um 27 milljarða króna. Ný útlán námu um 13 milljörðum og nýting áður samþykktra lánalína um 22 milljörðum, en um níu milljarðar voru greiddir upp. Útlán til fyrirtækja í heild jukust um 3,8% á fyrri helmingi ársins og segir Landsbankinn vöxtinn einkum hafa verið í lánum til byggingarstarfsemi. Skammtímavanskil aukast Fjárhæð lána til byggingarstarfsemi sem voru í einhverjum vanskilum jókst einnig frá áramótum. Lán í vanskilum námu samtals um fjórum milljörðum króna í lok júní, samanborið við tæplega 1,5 milljarða um áramót. Aukningin var að mestu í skammtímavanskilum. Lán sem voru í eins til fimm daga vanskilum jukust úr 952 milljónum í 2,3 milljarða króna og lán í sex til 30 daga vanskilum úr 313 milljónum í 1,5 milljarða. Lán í meira en 90 daga vanskilum námu hins vegar 135 milljónum króna og höfðu lækkað lítillega frá áramótum, þegar þau námu 145 milljónum. Þróunin bendir því ekki til mikillar aukningar á langvarandi vanskilum enn sem komið er, þótt styttri vanskil hafi aukist töluvert. Veðstaðan almennt sögð góð Landsbankinn segir veðstöðu útlána til byggingarstarfsemi almennt góða og að hún sé metin út frá kostnaðarverði fasteignanna. Um 65% lánasafnsins var með veðhlutfall undir 75% í lok júní. Þar af var tæpur fjórðungur með veðhlutfall undir 50% og 40% með veðhlutfall á bilinu 50–75%. Um 3,1% útlánanna voru með veðhlutfall yfir 100% og 0,2% án trygginga. Hlutfall lána með veðhlutfall yfir 100% hafði lækkað frá 4,7% um áramót. Stærsti hluti veðanna var vegna íbúðarhúsnæðis í byggingu. Slík veð námu 143 milljörðum króna, samanborið við 108 milljarða um áramót. Veð í fullbúnu atvinnuhúsnæði námu 41 milljarði og í atvinnuhúsnæði í byggingu 26 milljörðum króna.