Rithöfundurinn Ragnar Jónasson hefur skrifað frá unga aldri. Hann bjóst þá aldrei við að geta lifað af skrifunum - hvað þá að bækur hans væru seldar í 35 löndum og þýddar á 27 tungumál. Núorðið ferðast hann um heim allan að kynna bækur sínar en finnst þó mikilvægast að gefa sér tíma til að sinna skriftum. Viktoría Hermannsdóttir ræddi við Ragnar í þættinum Segðu mér á Rás 1. Mikil hvatning frá fjölskyldunni Ragnar er alinn upp af miklu bókafólki. Afi hans og nafni, Þ. Ragnar Jónasson á Siglufirði var bæjargjaldkeri og mikill grúskari. Hann var Ragnari mikil hvatning og veitti honum innblástur. „Hann var að skrifa alla sína ævi, hvetja mig til að yrkja ljóð og semja sögur. Hann safnaði úrklippum um íslenskt mál og gaf mér þegar ég hitti hann. Það var mikið um bækur.“ Foreldrar Ragnars hvöttu hann einnig mikið. Faðir hans var ritstjóri sem fór á seinni skeiðum sjálfur að skrifa. Bróðir hans var einn stærsti útgefandi landsins svo Ragnar fylgdist með jólabókaflóðinu í gegnum hann. „Svo gerði afi það ótrúlega afrek að hann byrjaði að gefa út öll sín skrif eftir áttrætt og það komu út held ég fimm bækur, fræðibækur um Siglufjörð, þjóðsögur og alls konar. Hann lifði til níræðs og allt í einu var hann útgefinn rithöfundur.“ Heima hjá afa Ragnars á Siglufirði voru alltaf bækur í öllum hillum, og þangað þótti honum gaman að koma. Þegar valið um háskólanám stóð frammi fyrir honum ákvað hann að fara í lögfræði eins og faðir hans hafði lært. „Afi vildi að ég færi í íslensku en pabbi hafði verið í lögfræði. Ég endaði á að velja lögfræði því að hugsaði að þá gæti ég verið með texta en það væri líka praktískt.“ Byrjaði á að þýða bók eftir Agöthu Christie Ragnar er alinn upp í Kópavogi til þrettán ára aldurs en þá fluttist fjölskyldan í Grafarvog. Hann skrifaði mikið sem barn, föndraði tímarit með ritvél og seldi fjölskyldunni. Tólf ára skrifaði hann heila bók og fljótlega fór hann að skrifa glæpasögur í anda Agöthu Christie. „Ég les mikið glæpasögur eftir alls konar vini mína heima og erlendis. Þeir höfundar sem ég treysti og veit að eru góðir, þá les ég aftur og aftur.“ Í Verslunarskólanum skrifaði hann smásögur og tók þátt í smásagnakeppnum. Aðeins sautján ára gamall fór hann að vinna í útvarpi á Aðalstöðinni og svo var hann í Síðdegisútvarpinu á Rás 2 á sumrin. Eitt sumarið þegar hann var í Síðdegisútvarpinu datt honum í hug að prófa að þýða bók eftir Agöthu Christie. Þá fæ ég mömmu mína Katrínu Guðjónsdóttur til að keyra mig, ég var ekki kominn með bílpróf. Hún keyrði mig í bókaforlagið Skjaldborg þar sem útgefandinn Björn tók á móti mér. Ég býð fram að ég geti þýtt Agöthu Christie bók sem er alveg galið að gera fyrir ungling. Hann vissi hver ég var því ég hafði hringt á hverju ári og spurt hvaða bók væri að koma út næst. Ég var svona súper aðdáandi. Útgefandinn vissi að drengurinn vissi hvað hann syngi svo hann fékk að þýða bókina og gerði það í tíu ár að þýða eina bók á ári fyrir jólin. „Það var útrás fyrir þessa sköpun að vera að vinna í tölvu, búa til texta og skapa.“ Sendi bók í samkeppnina og hefur verið á samning síðan Svo útskrifaðist Ragnar úr lögfræði og fór að vinna við það. Þegar Ragnar var skriðinn yfir þrítugt rekur hann augun í samkeppni á vegum bókaforlagsins Bjartur Veröld þar sem leitað var að hinum íslenska Dan Brown. DaVinci lykillinn hafði slegið í gegn og menn voru að bíða eftir næstu bók hans sem tók hann mörg ár að klára. Ég sá auglýsinguna og hugsaði: Þetta er tækifæri fyrir mig til að klára þessa bók sem ég er með í huga. Ragnar kláraði bókina Fölsk nóta og sendi inn í samkeppnina. Niðurstaðan varð að það vann enginn keppnina en Ragnar fékk símtal frá Forlaginu sem sagðist vilja gefa bók hans út. „Það er samstarf sem hefur nú varað í langan tíma,“ segir hann. Bókin kom út árið 2009 og síðan hefur hann að meðaltali sent frá sér meira en eina bók á ári. Ég var að telja þetta um daginn og mér sýnist að jólabókin mín verði tuttugasta bókin sem ég gef út. Það er hærri tala en ég hefði haldið, þetta er fljótt að líða. Hefur í tvö ár haft ritstörf að aðalstarfi Ragnar segir erfitt að lifa á því eingöngu að skrifa bækur. „Það eru ótryggar tekjur og eiginlega engin leið að lifa af bóksölu eingöngu eða eiginlega útilokað. Menn þurfa að bæta tekjur upp með því að fá listamannalaun eða vinna með einhverjum hætti með hliðarstörfum, fá tekjur annars staðar,“ segir hann. Það eru aðeins tvö ár síðan hann fór alfarið að sinna ritstörfum, án annarra starfa. Eina leiðin raunverulega er að selja bækur út á stærri markaðssvæði því þetta er rosalega lítill markaður sem fer minnkandi ár frá ári. Ég þorði aldrei að taka þetta stökk úr því að vera með fastar tekjur fyrr en fyrir tveimur árum. Hann segir það mikil forréttindi að fá að vinna við það eingöngu. „En að sitja, búa til eigin bók og fá að ferðast með hana um allan heim það eru rosaleg forréttindi. Ég áttaði mig á að það er nokkuð sem ég vildi sinna eins vel og ég gæti um nokkurn tíma. Það eru að verða komin tvö ár og mér finnst þetta virkilega skemmtilegt.“ „Þá opnast hvert landið á fætur öðru“ Fyrstu þýðingar á bókum Ragnars komu út í kringum árið 2010 í Þýskalandi. Hann fór síðan á bókamessu í Þýskalandi sem heiðursgestur og segir það hafa verið mjög gefandi. Um árið 2015 fékk hann útgáfusamning í Bretlandi og Frakklandi og var fljótlega kominn með tvo erlenda umboðsmenn. „Um leið og þú ert með bók á ensku geta fleiri lesið hana og metið hvort þau vilji gefa hana út. Þá opnast hvert landið á fætur öðru,“ segir hann. Fær hugmyndir á sinfóníutónleikum Hugmyndirnar að bókum sínum fær Ragnar víða. Þetta kemur héðan og þaðan, á listsýningum, yfir kvöldmat. Einhver segir eitthvað eða maður sér eitthvað sem kveikir hugmynd. Ef mér dettur eitthvað gott í hug þá yfirleitt skrifa ég það niður og sendi mér email. Hann fær gjarnan hugmyndir á tónleikum. Ég fer mikið á tónleika. Ég er í stjórn Sinfóníunnar þannig að ég mæti eiginlega í hverri viku. Við Víkingur Heiðar erum mjög góðir vinir og ég reyni að ná honum þegar hann er í útlöndum og ég er á svipuðum slóðum. Það er góður staður til að fá hugmyndir. Hann mælir með að fara á sinfóníutónleika til að hreinsa hugann og upplifa algjöra og fágæta slökun. Að sitja á sinfóníutónleikum er einhver mesta slökun sem maður nær í nútímasamfélagi. Það er engin leið að vera í símanum þar. Að sitja og hlusta á fallega tónlist er bara innblástur. Það er kannski klisja að segja það en það er fallegt að heyra eitthvað dramatískt og það er enginn að trufla þig eða tala við þig. Þá fer hugurinn á flug. Vita ekki að þau eru fyrirmyndin að sögupersónum Fólk í kringum Ragnar verða honum líka innblástur í karaktersköpun. Karakterar í bókum koma svo oft frá fólki sem maður þekkir. Það er mjög gott að nota fólk sem maður hefur kynnst án þess að segja þeim frá því. Skrýtnir og skemmtilegir vinir, fólk með sérvisku. Ég segi þeim ekkert frá því að þau séu í bókinni og yfirleitt fattar fólk það ekki. Dæturnar þær einu sem eru ofar á forgangslistanum Þegar Ragnar er ekki að ferðast eða í einhverjum öðrum önnum þá tyllir hann sér á skrifstofuna og skrifar. Hann setur það í eins mikinn forgang og unnt er. Stundum er hann lengi að bregðast við öðru því hann er að skrifa. Þau eru oft held ég pirraðir þessir umboðsmenn fyrir að svara ekki nógu hratt en þá er það bara þannig að ef ég hef lítinn tíma yfir daginn set ég í forgang það sem mér finnst þetta allt snúast um sem er að búa eitthvað til. Hitt er aukaafurð. Og áður en hann byrjar á nýrri bók er hann kominn með plottið og söguþráðinn í hugann. Já, ég held ég gæti ekki gert það öðruvísi. Að hluta finnst mér það sanngjarnt fyrir þá sem ætla sér að lesa bókina og eyða tíma í hana, að ég hafi sett hugsun í hana. Að ég hafi planað ferðalag frá byrjun til enda. Hann segir að fólk fari ýmsar leiðir að sköpuninni en þetta sé sú sem virkar fyrir hann, og hann nýtur sín vel í söguheiminum. Nú er ég að skrifa bók á hverjum degi sem ég veit ekki hvenær og hvernig kemur út en það er gaman að setjast og hugsa vá hvað það er gaman að skrifa um þetta fólk, vera kominn í heim. Maður á þennan klukkutíma með þessu fólki og sögu eða heimi sem enginn hefur séð en þetta er virkilega gefandi. Það eru forréttindi að einhver sé að lesa þetta. Það eina sem Ragnar raðar ofar á forgangslistann en skrifin eru dætur hans sem eru tólf og sextán ára. Þegar þær voru yngri þá var ég að vinna heilan vinnudag. Þá var ég oftar en ekki að vinna að bókunum á nóttunni. 11 og 12 hafði ég loksins tíma. Ég hef ekki viljað setja þær í annað sæti til að gera eitthvað í bók. Brugðið að sjá Dan Brown á bókasafninu á Siglufirði Aðdáendur Ragnars úti í heimi hafa sumir komið til Íslands og skoðað sögustaði bókarinnar. Til dæmis kom hingað til lands bandarískur áhrifavaldur sem vildi skoða Siglufjörð vegna bóka hans. Ragnar fékk dýrmætt tækifæri til að fara með honum. Mér fannst þetta ótrúlega fallegt svo ég fór með honum og labbaði með honum um bæinn, sýndi honum sögustaðina sem ég vildi að ég gæti gert oftar. Það hefur hann einnig gert með glæpasagnahöfundinum Dan Brown, sem er að hluta ástæða þess að hann byrjaði sjálfur að skrifa glæpasögur. Ég hef gert þetta örsjaldan þegar ég get, síðast með Dan Brown, manni sem kom mér eiginlega óbeint í það að skrifa út af þessari samkeppni. Hann var í fríi, þetta var í kringum COVID og eiginlega engin önnur lönd opin. Dan Brown var vel tekið á Siglufirði en einhverjir ætluðu ekki að trúa eigin augum. Það ætlaði að detta andlitið af bókaverðinum á Siglufirði þegar ég færði mig frá og sýndi að þarna væri Dan Brown kominn á bóksafnið á Siglufirði. Öryggi í heimi bókarinnar Ragnar er afar þakklátur fyrir velgengnina. Ég sá ekkert af þessu fyrir mér. Það var draumur þegar ég skrifaði fyrstu bókina mína 2009 að einhvern tíma yrði bók þýdd. Ég tek þessu aldrei sem sjálfsögðum hlut og ég vanda mig alltaf ótrúlega mikið þegar ég er að gera nýja bók. Að skrifa bækur með Katrínu Jakobsdóttur segir Ragnar að hafi verið gaman. Nú er hann að skrifa glæpasögu með Yrsu Sigurðardóttur en þau hafa verið góðir vinir í um áratug og meðal annars staðið að bókmenntahátíðinni Iceland Noir á haustin. Okkar ólaunaða hobbý í þessi tíu ár er að vera með þessi bókahátíð Iceland Noir. Það er leið til að fá þekkta höfunda til Íslands, fá Íslendinga til að lesa meira. Við höfum kynnst vel í gegnum það og við ferðumst mikið saman. Að lokum segir Ragnar að þegar það er ótryggt ástand í heiminum þá þyki fólki gott að fara inn í bók, jafnvel þó hún fjalli um hættulega hluti. Þú veist að þú getur lokað henni og stigið út úr henni og í lokinn er útlausn. Þú ert spenntur og í hættu en svo leysist málið og þú ert öruggur. Ég held að þetta sé ástæðan fyrir því að glæpasögur voru vinsælar í seinni heimsstyrjöldinni og kannski aftur núna. Ungt fólk ekki hætt að lesa Ragnar segir að fólk sé síður en svo hætt að lesa. Mér sýnist bækur almennt vera að ná smá fótfestu, það virðist vera mikil stemning með bókum og samfélagsmiðlar hafa að einhverju leyti ýtt undir þar. Ungt fólk er að lesa bækur því það sér að aðrir eru að gera það. Þetta er leið úr skjánum. Ímyndunaraflið fái í bókum dýrmætt tækifæri til að fara á flug. Það er ómögulegt að átta sig á hve mikið hver og einn einstaklingur er að búa til í kringum textann. Þú sérð fyrir þér hvernig fólk lítur út, lyktina og litina. Að týnast í góðri bók er eiginlega eitt það besta sem maður getur gert. Það róar mann, er ögrandi og mjög fallegt. Ragnar Jónasson hefur notið ótrúlegrar velgengni um allan heim síðan hann hóf ritstörf. Framanum tekur hann aldrei sem sjálfsögðum hlut og hann leggur mikla alúð í skrif, sem hann setur alltaf næstefst á forgangslistann á eftir dætrum sínum tveim.