Arnar er varamaður í starfshópnum og hann segir gríðarlega mikilvægt verkefni bíða hans. „Afrakstur þeirrar vinnu gæti falið í sér gríðarlegt sóknarfæri fyrir íslenskan sjávarútveg, með þeim fyrirvara þó ef niðurstaðan verður sú að Íslendingar ætli sér að vera eingöngu hráefnisuppspretta fyrir aðrar þjóðir,“ segir Arnar. Þetta sé þó vandmeðfarið mál því Ísland sé bundið af ýmsum lagalegum skuldbindingum í Evrópusamstarfinu sem aðilar að EES. Það eigi við um ákveðnar skuldbindingar gagnvart viðskiptafrelsi. Langt yfir 50% alls á fiskmörkuðum fer óunnið út „Hægt er að auka þjóðartekjur á bilinu 10 til 15 milljarða á ári með því að vinna þann fisk sem fer óunninn úr landi.“ Mynd HAG „En það eru líka lög í landinu og þar vísa ég sérstaklega í lög nr. 34/1991 sem fjalla um erlenda fjárfestingu í íslenskum sjávarútvegi. Grunntónninn í þeim lögum og undanþágur sem gilda frá EES-samningnum snúa að því að Íslendingar geti varið sjávarútveginn. Þess vegna skýtur það mjög skökku við að á meðan þessi lög um mjög miklar takmarkanir á erlendu eignarhaldi eru í gildi geti erlendir aðilar haft aðgengi að fiskmörkuðum á Íslandi, keypt þar fisk án þess að hafa skattskyldu í landinu og fengið endurgreiddan virðisaukaskatt af kaupunum. Með þessu er unnið beint gegn tilgangi laganna. Þeir sem kaupa fisk á fiskmörkuðum hérlendis og flytja hann út til vinnslu í öðrum löndum eru með langstærstan hluta þeirrar köku sem er í boði á fiskmörkuðunum hverju sinni. Það er alveg fyrirliggjandi að það hlutfall er langt yfir 50%,“ segir Arnar. Um allt þetta þurfi að taka pólitíska ákvörðun og stóra spurningin sé sú hvort Ísland vilji vera hráefnisuppspretta eða framleiðandi hágæða sjávarafurða. Sjálfur kveðst Arnar stundum hafa notað orðið bananalýðveldi í þessu samhengi og fengið bágt fyrir. „Bananalýðveldi er ríkt af banönum en veit ekki hvað á að gera við þá annað en að tína þá af trénu. Á Íslandi er hægt að auka þjóðartekjur um 10-20 milljarða króna á ári ef við vinnum hér heima þann fisk sem er fluttur út sem hráefni til annarra landa. Þetta er aukning á þjóðartekjum sem leiðtogar landsins ættu að horfa til og eru að horfa til.“ Tilfinnanleg vöntun á markaðssetningu Auk þess mun starfshópurinn fjalla um tilfinnanlega vöntun á markaðssetningu á íslenskum sjávarafurðum. Arnar, sem er framkvæmdastjóri TOR fiskvinnslu í Hafnarfirði, hefur starfað í greininni í um 35 ár. Hann segir að þeir sem þar starfi viti að markaðssetning íslenskra sjávarafurða sé í skötulíki. Þar væri sannarlega hægt að lyfta Grettistaki. Norðmenn gætu á vissum sviðum verið Íslendingum fyrirmynd í þeim efnum. „Það eru ekki margir áratugir síðan lax var alls ekki að finna í sushi-réttum. Með markaðssetningu Norðmanna hefur orðið sú breyting að þegar fólk hugsar um sushi birtist fyrst af öllu mynd af laxi í huga þess. Þetta er gott dæmi um hvað hægt er að gera með vandaðri markaðssetningu.“ Norðmönnum hefur einnig tekist að markaðssetja erlendis það sem á íslensku er kallað hrygningarfiskur, skrei á norsku. Þetta er horaður fiskur sem almennt var talinn lakari til vinnslu. Norðmenn hafa sett gríðarlegt fjármagn til markaðssetningar á sjávarafurðum og hafa það skipulag á málum að hluti aflaverðmætis rennur í sjóð sem stendur undir þessu mikilvæga starfi. „Við munum aldrei keppa við Norðmenn á þeim forsendum en við getum sannarlega keppt við þá í gæðum. Við erum með stöðugra framboð af fiski yfir allt árið og síðast bættust strandveiðar inn í kerfið með þéttara framboði af ferskum gæðafiski á sumrin. Við eigum klárt sóknarfæri á þessu sviði.“ Áhætta tekin með orðspor íslenskra sjávarafurða Arnar segir að gæði íslenskra sjávarafurða séu staðreynd en tekin sé áhætta á því að fórna orðsporinu með útflutningi á óunnum fiski. Að hans mati er enginn myndarbragur á útflutningnum og stefnuleysi ríkjandi. Útflutningurinn geti ekki annað en skemmt ímynd Íslands sem fyrsta flokks framleiðanda sjávarafurða. Það blasi þó við að þessi mikli útflutningur, sem talinn er vera nálægt 50 þúsund tonn á ári, sé að mestu leyti tilkominn vegna ójafnrar samkeppnisstöðu sem rekja má til innlends launakostnaðar, styrkja ESB við sjávarútveginn í aðildarlöndunum og láglaunastefnu sem viðgengst víða í löndum í kringum Ísland. „En það breytir ekki því að þarna liggur fyrir að hægt er að auka þjóðartekjur á bilinu 10 til 15 milljarða á ári með því að vinna þann fisk sem fer óunninn úr landi. Stór hluti þessara viðbótartekna skilaði sér síðan í formi skatttekna hjá hinu opinbera. Stóra spurningin er sú hvort við ætlum eingöngu að vera fiskveiðiþjóð eða ætlum við að vera fiskveiði- og framleiðsluþjóð?“ Arnar kveðst skilja áhyggjur sjómanna af því að fiskverð gæti lækkað til skemmri tíma verði brugðist við óheftum útflutningi með einhverjum hætti en til lengri tíma muni fiskverð hækka á fiskmörkuðum með eflingu fiskvinnslunnar í landinu. Hann segir að fyrirtæki með samtengda útgerð og vinnslu finni einnig fyrir samkeppni erlendis, samkeppni sem byggir á óunnu íslensku hráefni og sem rekin er með mun lægri launakostnaði og á allt öðrum forsendum en íslensk fyrirtæki. „Að mínu viti fara hagsmunir samtengdra fyrirtækja og sjálfstæðra fiskvinnslna fullkomlega saman. Ég held að þarna séu líka tækifæri til þess að þjappa aðilum saman um það að bæta ímynd okkar og samkeppnisstöðu,“ segir Arnar Atlason.