Peningastefnunefnd Seðla­bankans hækkaði stýrivexti í 8% í síðustu viku. Ákvörðunin var þó ekki einróma. Einn nefndarmaður vildi halda vöxtum óbreyttum og er það í fyrsta sinn síðan í maí 2024 sem einhver í nefndinni vill lægri vexti en meirihlutinn. Framsýn leiðsögn nefndarinnar var jafnframt mildari en í maí. Nefndin segir að aukningu mældrar verðbólgu megi fyrst og fremst rekja til hækkunar opinberra gjalda og áhrifa stríðsátaka í Mið-Austur­löndum. Undirliggjandi verðbólga hefur haldist stöðug og er tekin að hjaðna á suma mælikvarða. Vöruverð hefur lítið hækkað undanfarið og matvöruverð hefur nánast staðið í stað síðan í mars. Árshækkun matvöruverðs mældist 3,9% í júlí, samanborið við 5,8% í mars. Hagkerfið hefur kólnað og hag­vaxtarspá bankans fyrir árið ­hefur verið lækkuð úr 1,6% í 1,4%. Gert er ráð fyrir að atvinnuleysi lækki úr 5,9% í 4,2% árið 2028. Heildarvinnustundum fækkar um 1,3% milli ára og fjárfesting hins opinbera dróst saman um 18,5% á fyrsta ársfjórðungi. Þeir þættir sem Seðlabankinn ­getur helst haft áhrif á með ­vöxtum, svo sem eftirspurn og innlendur kostnaðarþrýstingur, hafa hins vegar ­farið minnkandi. Þeir þættir sem knýja verðbólguna áfram um þessar ­mundir, gjaldskrár hins opinbera og hrávöru- og olíuverð erlendis, eru að stórum hluta utan seilingar peninga­stefnunnar. Þegar verðbólgan er innflutt eða drifin áfram af ákvörðunum stjórnvalda beinist vaxtatækið að afleiðingunum fremur en orsök vandans. Ásgeir Jónsson seðlabankastjóri viðurkenndi það sjálfur á kynningarfundinum. Sagði hann erfitt fyrir bankann að ná markmiðinu þegar opin­berar stofnanir, sem fyndu ekki fyrir vöxtunum, hækkuðu gjaldskrár umfram markmið. Þar liggur kjarni málsins. Um áramótin hækkuðu opinber gjöld ríkis og gjaldskrár margra sveitarfélaga langt umfram 2,5% verðbólgumarkmið Seðlabankans. Í haust bætist meira við. Fyrirhugaðar eru hækkanir á gjöldum fyrir heilbrigðisþjónustu og skráningargjöldum við Háskóla Íslands og tímabundnar aðgerðir vegna eldsneytis renna út í september. Störfum á almennum vinnumarkaði fækkar á meðan störfum hjá hinu opinbera fjölgar. Launahækkanir eru mestar hjá hinu opinbera, sem og verðhækkanir. Halli hins opinbera nam 1,8% af landsframleiðslu á fyrsta fjórðungi ársins, samanborið við jafnvægi á sama tíma í fyrra. Skekkjan liggur í opinberum rekstri. Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur tók við með það yfirlýsta markmið að stuðla að lægri verðbólgu og lægri vöxtum. Hvorugt hefur gerst. Verðbólga hefur aukist og vextir hækkað frá því að ríkisstjórnin tók við. Í stað þess að leggja hönd á plóg hefur ríkið aukið verðbólguþrýsting með eigin gjaldskrár- og skatta­ákvörðunum og sent hluta reikningsins áfram til heimila og fyrirtækja í formi þyngri vaxtabyrði. Einkageirinn er þannig látinn bera kostnaðinn af aðhaldi á sama tíma og hið opinbera gengur í hina áttina. Trúverðugleiki peninga­stefnunnar hvílir á því að verðbólga sé barin ­niður með markvissum aðgerðum. Þegar aðhaldið lendir fyrst og fremst á einkageiranum á meðan ríkis­fjármálin ganga í hina áttina tapar peningastefnan biti sínu. Seðlabankinn hækkar nú vexti vegna verðbólgu sem stjórnvöld eiga sjálf vaxandi þátt í að skapa. Vaxta­hækkunin lendir hins vegar fyrst og fremst á heimilum og fyrirtækjum. Ríkisstjórn sem lofaði lægri verðbólgu og lægri vöxtum getur ekki vísað ábyrgðinni á Seðlabankann. Vilji hún lægri vexti verður hún að byrja á sjálfri sér.