Hækkun opin­berra gjalda hefur átt stóran þátt í aukinni verðbólgu það sem af er ári, sam­kvæmt nýbirtum Peninga­málum Seðla­banka Ís­lands. „Aukning mældrar verðbólgu hefur fyrst og fremst litast af hækkun opin­berra gjalda og áhrifum stríðsá­taka í Mið-Austur­löndum,“ segir í Peninga­málum. Sjá einnig Seðlabankinn hækkar vexti Verðbólga hefur verið yfir 5% það sem af er ári og mældist 5,3% í júlí. Undir­liggjandi verðbólga hefur hins vegar haldist stöðug og er tekin að hjaðna á suma mæli­kvarða, sam­hliða auknum slaka í þjóðar­búinu. Seðla­bankinn segir jafn­framt að annarrar um­ferðar áhrif hækkunar olíu- og hrávöru­verðs hafi enn sem komið er verið minni en óttast var. Þetta er at­hyglis­vert í ljósi þess að mikil um­ræða hefur verið um hækkandi vöru- og mat­væla­verð sem drif­kraft verðbólgunnar. Nýjustu tölur Seðla­bankans sýna hins vegar að sú mynd á síður við um þróun síðustu mánaða „Vöruverð hefur hins vegar lítið hækkað undanfarið. Verð á matvöru hefur nánast staðið í stað síðan í mars á þessu ári, að undanskilinni verðhækkun á mjólkurvörum í júní.“ Árs­hækkun mat­vöru­verðs mældist 3,9% í júlí en hafði verið 5,8% í mars. Sam­setning verðbólgunnar hefur því breyst og þjónustu­verð vegur nú þyngra en húsnæðisliðurinn í vísitölunni. Fleiri opin­berar hækkanir fram undan Seðla­bankinn segir jafn­framt að verðbólga hafi aukist tölu­vert í upp­hafi árs, „einkum vegna áhrifa af hækkunum ýmissa opin­berra gjalda“. Þá virðist sem fyrir­tæki hafi að miklu leyti velt kjara­samnings­bundnum launa­hækkunum út í verðlag. Bankinn gerir ráð fyrir að verðbólga aukist enn og verði 5,6% á þriðja árs­fjórðungi og 5,7% á þeim fjórða. Þar munu ákvarðanir hins opin­bera áfram hafa áhrif. Seðla­bankinn bendir á fyrir­hugaðar hækkanir á gjöldum fyrir heil­brigðisþjónustu og skráningar­gjöldum við Háskóla Ís­lands. Þá renna tíma­bundnar að­gerðir stjórn­valda vegna elds­neytis út í septem­ber þegar virðis­auka­skattur á elds­neyti hækkar á ný. Á sama tíma segir bankinn að mat­vöru­verð hafi í heild staðið í stað frá upp­hafi átaka í Mið-Austur­löndum og verð á inn­fluttum vörum ekki hækkað að ráði. Undir­liggjandi þjónustu­verðbólga sé enn mikil en hafi haldist nokkuð stöðug frá árs­byrjun. Halli eftir jafn­vægi ári áður Á sama tíma og opin­ber gjöld ýta undir mælda verðbólgu hefur af­koma hins opin­bera versnað. Halli hins opin­bera nam 1,8% af lands­fram­leiðslu á fyrsta árs­fjórðungi ársins. Á sama tíma í fyrra var af­koman í jafn­vægi. Frumjöfnuðurinn var jákvæður um 1,4% af lands­fram­leiðslu en af­gangurinn dróst saman um 1,5 pró­sentur milli ára. Seðla­bankinn segir breytinguna einkum skýrast af því að skatt­tekjur lækkuðu sem hlut­fall af lands­fram­leiðslu, þar sem mestu munaði um skatta á vörur og þjónustu. Fjár­festing hins opin­bera dróst jafn­framt saman um 18,5% milli ára á fyrsta fjórðungi og var tölu­vert minni en Seðla­bankinn hafði gert ráð fyrir. Sam­neysla jókst um 0,8%. Bankinn gerir þó ráð fyrir aukinni opin­berri fjár­festingu síðar á árinu vegna sam­göngu­fram­kvæmda og fram­kvæmda við nýjan Land­spítala. Hag­kerfið kólnar Þetta gerist á sama tíma og ýmis merki eru um að tekið sé að slakna á hag­kerfinu. Seðla­bankinn lækkaði hag­vaxtar­spá sína fyrir árið úr 1,6% í 1,4% og telur einka­neyslu hafa gefið meira eftir en áður var gert ráð fyrir. Spá um vöxt einka­neyslu á árinu var lækkuð úr 2% í 1,2%. At­vinnu­leysi hefur jafn­framt farið hækkandi og bankinn spáir því að það verði 5,9% að meðaltali á árinu. Þá er gert ráð fyrir að heildar­vinnu­stundum fækki um 1,3%. Þrátt fyrir þessa kólnun ákvað peninga­stefnu­nefnd að hækka megin­vexti um 0,25 pró­sentur í 8%, þar sem verðbólga og verðbólgu­væntingar eru enn taldar of háar. Seðla­bankinn stendur því frammi fyrir því að mæld verðbólga helst há, meðal annars vegna opin­berra gjalda­hækkana, á sama tíma og vöru­verð hefur lítið hækkað, mat­væla­verð staðið nær í stað og eftir­spurn í hag­kerfinu veikst.