For­dæma­laus hús­leit Eftir­lits­stofnunar EFTA (ESA) hjá Tosku ehf., Lyfjum og heilsu og Skel fjár­festingafélagi haustið 2024 var lög­mæt. Þetta er niður­staða EFTA-dómstólsins, sem kvað í dag upp dóm í sam­einuðum málum félaganna þriggja gegn ESA og hafnaði kröfum þeirra um að ógilda ákvarðanir stofnunarinnar um fram­kvæmd hús­leitar. Hús­leitin fór fram 14. október 2024 á grund­velli tveggja ákvarðana ESA um vett­vangs­rannsókn. Málið tengist rannsókn ESA á meintum brotum gegn 53. gr. EES-samningsins (sam­keppnis­hamlandi sam­vinnu) á smásölu­markaði lyfja á Ís­landi. Sjá einnig Skel: Engin ástæða til að ætla brot á sam­keppnislögum Félögin héldu því meðal annars fram að ákvarðanir ESA hefðu ekki verið nægi­lega rökstuddar, að ekki hefðu legið fyrir nægar vís­bendingar til að rétt­læta hús­leit, að hátt­semin gæti ekki haft áhrif á við­skipti milli EES-ríkja og að ESA skorti lögsögu þar sem málið hefði þegar komið til skoðunar hér­lendis í tengslum við sam­runa­með­ferð Sam­keppnis­eftir­litsins. Sjá einnig ESA att út í veiði­ferð fyrir áeggjan inn­lendrar stofnunar Þá var einnig byggt á rökum um réttaröryggi og bann við endur­tekinni máls­með­ferð (ne bis in idem). Dómstóllinn taldi einnig að ESA hefði haft nægi­lega al­var­legar vís­bendingar til grund­vallar hús­leitinni. Í því sam­bandi var áréttað að til­gangur hús­leitar væri ein­mitt að afla gagna sem gætu stað­fest eða hnekkt slíkum vís­bendingum, en að önnur mögu­leg skýring á hátt­semi og önnur gögn yrðu metin á síðari stigum rannsóknarinnar, meðal annars þegar fyrir­tækin nýta and­mælarétt sinn. Að því er varðaði skil­yrðið um áhrif á við­skipti milli EES-ríkja taldi dómstóllinn að ESA hefði á þessu stigi máls hald­bærar ástæður til að ætla að hátt­semin gæti haft slík áhrif, meðal annars í ljósi þess að stór hluti lyfja á Ís­landi er inn­fluttur og markaðurinn á höfuð­borgar­svæðinu vegi þungt. Um lögsögu ESA vísaði dómstóllinn til þess að sú hátt­semi sem ESA rann­sakar sé bæði annars eðlis og víðtækari að um­fangi , í tíma og rúmi, en það sem var til skoðunar í sam­runa­máli hér á landi. Af þeim sökum stæði sam­runa­með­ferð ís­lenskra yfir­valda ekki í vegi fyrir rannsókn ESA á grund­velli EES-reglna og rannsóknin bryti hvorki gegn réttaröryggi né banninu við endur­tekinni máls­með­ferð.