Jón Finn­boga­son, fram­kvæmda­stjóri Stefnis, segir undir­liggjandi rekstur flestra skráðra félaga enn sterkan en að merki um kólnun í ís­lensku hag­kerfi séu orðin æ skýrari. Þetta kemur fram í hálfsárs­upp­gjöri Stefnis, sem Við­skipta­blaðið hefur fjallað um í vikunni, þar sem Jón fer yfir stöðu markaða og efna­hags­lífsins. Jón segir að þrálát verðbólga og hátt vaxta­stig séu farin að birtast skýrar í raun­hag­kerfinu. Van­skil séu að aukast, virðis­rýrnun útlána hafi aukist, sér­stak­lega gagn­vart byggingaraðilum, at­vinnu­leysi farið vaxandi og bæði fjöldi óseldra íbúða og sölutími þeirra aukist. Lán bankanna til byggingar­starf­semi námu 350 milljörðum króna í lok maí í fyrra en voru komin í 442 milljarða ári síðar. Það er 26% aukning á aðeins einu ári. „Á föstu verðlagi er fjár­hæðin há í sögu­legu sam­hengi og hærri en lán­veitingar til byggingar­starf­semi og mann­virkja­gerðar var á árunum 2009 til 2011 þegar segja má að allt hafi verið í frosti í kjölfar áfalla 2008-2009,“ skrifar Jón. Sjávarút­vegs­félög hafa á sama tíma verið skýrir sigur­vegarar ársins í Kaup­höllinni. Sam­kvæmt gögnum Stefnis hafði Síldar­vinnslan skilað 26,5% arðs­leiðréttri ávöxtun á fyrri hluta ársins, Brim 24,3% og Ís­félagið 17,5%. Stærsta ein­staka höggið á markaðinn kom aftur á móti þegar niður­stöður Ocu­lis úr fasa 3-rannsókn á OCS-01 ollu miklum von­brigðum í lok maí. Ocu­lis féll um 50,1% á einum degi og OMXI15GI um 6,4%, einn versta dag í sögu vísitölunnar. Jón segir Seðla­bankann standa frammi fyrir erfiðri jafn­vægis­list. Hag­kerfið sé farið að hægja veru­lega á sér á sama tíma og verðbólga hefur aftur færst upp. Hann segir þróun vaxta og verðbólgu hafa orðið aðra en Stefnir gerði ráð fyrir í árs­byrjun, einkum vegna lokunar Hormuz-sunds og óvæntra hækkana opin­berra gjalda og þjónustu. Seðla­bankinn hefur hækkað stýri­vexti sam­tals um 0,75 pró­sentu­stig á árinu, í 8%. Jón segir bankann hafa valið milli­leið milli þess að bregðast af fullum þunga við verðbólgunni og þess að taka til­lit til veikjandi raun­hag­kerfis. „Að okkar mati hefur Seðla­bankanum tekist ágæt­lega upp að feta ein­stigið þegar kemur að stillingu á vaxta­stiginu,“ segir hann. Verðbólga mældist 5,6% í ágúst og hafði þá ekki verið meiri frá septem­ber 2024. For­senduákvæði kjara­samninga eru því brostin og aðilar vinnu­markaðarins þurfa að taka af­stöðu til fram­halds þeirra. „Þessi staða, ásamt háu vaxta­stigi, vaxandi at­vinnu­leysi og kólnandi húsnæðis­markaði [...] endur­speglar að okkar mati al­var­lega stöðu sem ís­lenskt efna­hags­líf stendur nú frammi fyrir,“ skrifar Jón. Sjá einnig Fáir bera hitann og þungann á markaðnum