Innlent | Morgunblaðið | 12.9.2026 | 15:19 Stórir hópar lækna hætta störfum Stefán E. Matthíasson segir samkeppni um lækna gríðarlega harða og mikilvægt sé að laða lækna til starfa á Íslandi. mbl.is/Eggert Jóhannesson Sólrún Lilja Ragnarsdóttir [email protected] Setja bókamerki Mjög stórir hópar sérgreinalækna eru komnir á aldur og hætta störfum á næstu fimm til sjö árum. Eins og staðan er í dag er ekki í sjónmáli að hægt verði að manna þessar stöður. Að öllu óbreyttu blasir við alvarleg staða og gera má ráð fyrir að biðlistar eftir heilbrigðisþjónustu lengist. „Án mannauðs þá erum við ekki neitt. Samkeppni um mannauð er orðin gríðarlega hörð, ekki bara innanlands heldur líka erlendis,“ segir dr. Stefán E. Matthíasson, æðaskurðlæknir og framkvæmdastjóri Skurðstofunnar ehf. í samtali við Morgunblaðið. Heilsugæslan berjist í bökkum vegna manneklu og ef ekki verði gripið í taumana stefni sérgreinalæknar í sama vanda. Eftirspurnin eftir þjónustunni sé langt umfram getu kerfisins til að veita hana. Nú þegar séu langir biðlistar hjá ákveðnum sérgreinalæknum. Til dæmis augnlæknum, geðlæknum og taugalæknum. „Það er engin lausn í sjónmáli á næstunni í þessu og svo bætast fleiri sérgreinar við hægt og rólega,“ segir Stefán. Samhliða því sé þjóðin að eldast og íbúum landsins að fjölga. Eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu aukist í takt við það. Þá hafi ýmislegt í samfélaginu breyst. Til að mynda hafi vinnutími almennt styst sem geri það að verkum að það þarf fleiri hendur til að vinna sömu verk en fyrir fimm til sex árum. Stefán telur að auka þurfi skilning ráðamanna á mikilvægi samþættingar Landspítala, heilsugæslu og sérgreinalækna. „Okkur finnst að sérgreinalæknaþjónustan hafi verið afgangsstærð hjá mörgum stjórnmálamönnum.“ Meðalaldur orðinn mjög hár Skurðstofan ehf., þar sem Stefán er framkvæmdastjóri, starfar undir sama þaki og Lækning ehf., sem er móttökueining fyrir 12 sérgreinar. Fyrirtækin, sem vinna náið saman, fagna 30 ára afmæli á þessu ári. Um 40 þúsund sjúklingar nýta þjónustuna á hverju ári og þar eru gerðar tæplega 3.000 skurðaðgerðir árlega. „Við erum dálítið stolt af því að hafa alltaf verið á sömu kennitölunni, við höfum lifað af en þetta hefur ekki alltaf verið dans á rósum,“ segir Stefán sem hefur þó vissar áhyggjur af framtíðinni, enda séu blikur á lofti varðandi heilbrigðisþjónustu hér á landi, sérstaklega þegar horft sé til sérfræðilækna. „Það er þannig í dag að fólk á rétt á þjónustu og þessir biðlistar sem hafa verið í kerfinu eru náttúrlega ekki til fyrirmyndar. Sérgreinalæknar hafa velt mjög þungu hlassi í gegnum tíðina og stytt biðlista. En það eru blikur á lofti. Meðalaldur lækna á sérgreinasamningnum nú í dag orðinn mjög hár, hann er orðinn 58 ár að meðaltali, og mun hærri í sumum sérgreinum.“ Nú eru 392 læknar á samningi við Sjúkratryggingar um sérgreinalækningar, en margir í afar lágu starfshlutfalli, að sögn Stefáns. Þá hafi nýliðun ekki verið sem skyldi og nýjustu tölur frá Sjúkratryggingum bendi til þess að samdráttur hafi orðið í þjónustunni frá síðasta ári. Talað fyrir daufum eyrum „Það er öllum ljóst að pólitíkin hefur iðulega ekki verið mjög hliðholl þessari starfsemi. Þetta var mjög erfitt allt fram til 2023. Þá voru stjórnendur í heilbrigðisráðuneytinu ekki sérlega hrifnir af okkar starfsemi af einhverjum ástæðum. Síðan hafa ýmis íþyngjandi ákvæði komið til undanfarið sem er vert að hafa í huga,“ segir Stefán og nefnir sem dæmi að sjúklingatryggingar sjálfstætt starfandi lækna hafi verið fluttar frá tryggingafélögunum til Sjúkratrygginga, sem hafi margfaldað iðgjöldin. „Þetta er ekki til að draga að fólk.“ Hann vísar einnig til breytinga á lögum um Sjúkratryggingar sem samþykktar voru í júní síðastliðnum. Þar séu ýmis ákvæði sem Samtök heilbrigðisfyrirtækja hafi bent á að væru ekki til góðs. „Við því var algjörlega daufheyrst,“ segir Stefán. Þá segir hann ekki hafa verið staðið við ákvæði í núverandi samningi sérgreinalækna við Sjúkratryggingar frá árinu 2023, sem kynntur var sem „lifandi samningur“. „Það átti að byrja að vinna eftir honum og síðan átti að endurnýja forsendur samningsins og því átti að ljúka fyrir mitt þetta ár en það hefur ekki verið reyndin. Veigamiklir þættir eru enn eftir, til að mynda sem lúta að dýrasta þætti samningsins sem er rekstur á skurðstofunum. Þetta er farið að verða ansi þungt. Þar er fyrst og fremst um að kenna viðsemjendum okkar,“ segir Stefán og vísar þar til íslenska ríkisins. „Það gleymist stundum að verðmæti heilbrigðisþjónustunnar er mannauðurinn og nú er gríðarleg samkeppni um mannauð í heilbrigðisþjónustu og lækna til að mynda. Þetta er ekki bara innanlands því að útlandið togar mikið.“ Fyrir hæfa lækna með reynslu bjóðist mjög freistandi tilboð erlendis. „Við þurfum að passa að við lendum ekki síðust í röðinni.“ Neikvætt viðhorf stjórnenda Stefán segir gríðarlega mikilvægt að breyta þessu og reyna að fá lækna aftur heim. En þá sé mikilvægt að geta boðið upp á valkosti bæði þegar kemur að störfum og vinnuveitanda. Hann vísar til þess að fyrir 25 til 30 árum hafi verið fjögur sjúkrahús á höfuðborgarsvæðinu. „Nú er bara einn spítali, einn vinnustaður, eitt sjúkrahús fyrir heilu sérgreinarnar. Eins og sumir hafa bent á er þetta orðinn fákeppnissjúkrahúsamarkaður sem laðar ekki endilega að.“ Hann bendir á að sérfræðilæknaþjónusta utan spítalans hafi verið burðarás í íslenskri heilbrigðisþjónustu um áratugaskeið og það þurfi að hlúa að þeirri þjónustu ef hún eigi að vaxa og dafna. Annars sé hætta á að illa fari. Viðhorf æðstu stjórnenda Landspítalans til þess fyrirkomulags að læknar séu í hlutastörfum á spítalanum og sinni einnig þjónustu við sjúklinga annars staðar hefur verið frekar neikvætt síðustu misseri, að sögn Stefáns. Í því samhengi er vert að minnast á uppsögn Ragnars Freys Ingvarssonar, sérfræðings í almennum lyflækningum, sem sagt var upp störfum á spítalanum í vor, þar sem hann var í hlutastarfi. Uppsögnin vakti töluverða athygli, en hún var liður í því að sameina hlutastöður nokkurra lækna í 100 prósent stöður, vegna aðhaldskröfu stjórnvalda, að sögn stjórnenda spítalans. Órói vegna nýs Landspítala Stefán segir þetta slæma þróun, enda sé nauðsynlegt að geta boðið læknum upp á sveigjanleika í starfi eigi að laða þá aftur heim. Hann telur neikvætt viðhorf til hlutastarfa byggt á misskilningi. „Þetta skiptir miklu máli þegar fólk er að hugsa um að koma heim og velta fyrir sér hvar það á að vinna, hvaða framtíð það á. Þetta skiptir máli ef við ætlum að fá fólk heim og manna þá þjónustu sem við ætlum að veita.“ Stefán tekur fram að Lækning og Skurðstofan hafi átt mjög gott samstarf bæði við Landspítalann og heilsugæsluna. „Við erum að róa sama bátnum, bara með mismunandi árum og saman verðum við að finna einhverja farsæla leið.“ Hann telur nauðsynlegt að reyna að efla samskiptin enn frekar. Þá þurfi að auka skilning ráðamanna á samþættingu þessara þriggja mikilvægu veitenda heilbrigðisþjónustu. Þá þurfi að gæta þess að nýr Landspítali steli ekki athyglinni frá öðrum veitendum heilbrigðisþjónustu. „Það er viss órói í læknastéttinni um fjármögnun framtíðarinnar út af þessum nýja Landspítala. Menn hafa á tilfinningunni að þetta verði rosalega dýr rekstur, miðað við hvernig hönnunin er, og muni draga fjármagn frá öðrum greinum heilbrigðisþjónustunnar.“ Stefán segir að minnsta kosti nokkuð ljóst að grípa verði inn í með einhverjum hætti og það hefjist með samtali. „Ég er búinn að standa í þessum samningum í 30 ár og mér finnst menn halda að allt reddist, en ég held að við séum komin á þann stað að þetta reddist ekki nema með uppbyggilegu samtali og nýrri innspýtingu.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Blogga um frétt Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifendur: Lesa blaðið hér Nýjast á mbl.is » Stórir hópar lækna hætta störfum Hættu þessu meikrugli og drífðu þig heim Liverpool – Fulham, staðan er 0:0 Grindavík/Njarðvík – Þróttur R. kl. 16, bein lýsing Optise heading to the world’s biggest Startup stage Umræðan Mætti prófa að tala saman – og við börnin? Til hvers er unnið? Meira í Umræðunni » Fleira áhugavert Hættu þessu meikrugli og drífðu þig heim Ríkið stillir af leikreglur en er eigandi Lestarslys í Frakklandi: Grunur um skemmdarverk „Þurfum öll að vera vör um okkur“ Mest lesið Í gær Í vikunni Kýs frekar kókaín en snjallsíma fyrir son sinn Kourani var um árabil á framfæri borgarinnar og TR Hellisheiði lokuð vegna slyss Algjörlega óviðunandi staða Þriggja bíla árekstur: Heiðin opnuð á ný „Án mannauðs erum við ekki neitt“ Hvít jörð og hálkublettir fyrir norðan Blaðamenn upplýstu viðmælendur í Leifsstöð Slydda til fjalla Æ, mér fannst hálfhallærislegt að sjá mig Þiggja fé án þess að vinna handtak „Þvottavélar og örbylgjuofnar út um allan veg“ Blaðamenn upplýstu viðmælendur í Leifsstöð Dósent leiðréttir þrautseiga mýtu Myndir: Svona lítur nýja sundlaugin út Minningarstund um Hönnuh Jane Ásmundur segir af sér í stjórn SÁÁ „Pólitískir aktívistar á launum hjá hinu opinbera“ „Umrædd fyrirmæli voru mistök“ „Við höfum gengið eins langt og við getum“ Fjögurra milljarða baðlón opnað í dag Þiggja fé án þess að vinna handtak Skorað á Þorgerði að segja af sér Verða ótryggðir vegna veikinda eða slysa Kílómetragjald hækki um 15,9% Talsmenn Já þáðu fé frá Evrópusambandinu Tveir alvarlega slasaðir e