Starfshópur sem dómsmálaráðherra skipaði vill stórfjölga jöfnunarsætum til að jafna vægi atkvæða. Þingmaður Norðausturkjördæmis telur tillögurnar ekki kjördæminu í hag. Samkvæmt tillögunum , sem voru kynntar í morgun, mun þingmönnum Norðausturkjördæmis fækka um þrjá og þingmönnum Norðvesturkjördæmis um einn nái þær fram að ganga. Á móti fjölgar þingmönnum í Kraganum, nágrannasveitarfélögum Reykjavíkur, um fjóra. Þingmannafjöldi Reykvíkinga og Suðurkjördæmis yrði óbreyttur. Starfshópnum var falið að koma með tillögur að því hvernig mætti jafna vægi atkvæða á landinu, án þess að þurfa að ráðast í stjórnarskrárbreytingar. Ólafur Þ. Harðarson, prófessor í stjórnmálafræði, leiddi starfshópinn. Misvægi atkvæða meira á Íslandi Ólafur segir misvægi eftir atkvæðum meira á Íslandi en í flestum nágrannalöndum, þar sem sé almennt jafnað eftir bæði kjördæmum og flokkum. Ísland og Noregur hafi lengi skorið sig úr í þessum efnum. „Þetta væri róttæk breyting á íslenska kerfinu en hún er ekki róttæk miðað við það sem gerist í nánast öllum nágrannalöndum okkar, í flestum löndum Vestur-Evrópu sem nota hlutfallskosningakerfi.“ Ólafur segir að það sem komi einna mest á óvart sé að þrátt fyrir að jöfnunarsætum yrði fjölgað úr níu í 27 verði í raun minni röskun frá kjördæmakosningum í endanlega niðurstöðu en með núverandi fyrirkomulagi. Þetta sýni útreikningar Þorkels Helgasonar prófessor í stærðfræði og skýrsluhöfundar. Niðurstaðan sé óvænt. „Þegar jöfnunarsætum í heild er fjölgað hefði maður kannski haldið að þá þyrfti að henda fleiri þingmönnum út sem hefðu náð kjöri í hreinu kjördæmakjöri heldur en með níu, en það gerist ekki." Hvað er jöfnunarsæti? Jöfnunarsæti er þingsæti sem er ráðstafað til flokks til að reyna að tryggja að þingsætafjöldinn hans á landsvísu sé í samræmi við atkvæðafjölda. Alls eru níu jöfnunarsæti á Alþingi, sem er skipt á milli kjördæmanna. Tökum dæmi af flokki sem hefur fengið 10% atkvæða á landsvísu. Hann ætti líklegast „skilið“ að fá að minnsta kosti sex þingmenn (því 10% af 63 eru 6,3). Ef hann fær aðeins fimm kjördæmakjörna þingmenn, á hann að líkindum að fá eitt jöfnunarsæti – til að rétta af stöðuna. Jöfnunarsætið getur í raun lent í hvaða kjördæmi sem er. Árangur annarra flokka, og atvik sem má telja algjörar tilviljanir, hafa áhrif á það. Þannig getur flokkur lent í því að fá jöfnunarsæti í allt öðru kjördæmi en hann ætti það „mest skilið“. Gott dæmi er Samfylkingin árið 2016, sem fékk þrjá þingmenn, alla í landsbyggðarkjördæmum. „Pólitíkin kemur okkur í sjálfu sér ekki við“ Þetta er auðvitað hápólitískt mál. Tókuð þið tillit til þess við gerð skýrslunnar? „Okkur var fyrst og fremst falið að útlista tillögur sem að jöfnuðu atkvæðavægi. Þannig að það var bara okkar viðfangsefni. Pólitíkin kemur okkur í sjálfu sér ekki við,“ segir Ólafur. Hann hvetur fólk til þess að kynna sér efni skýrslunnar áður en það setur fram sleggjudóma um að breytingarnar geti rýrt stöðu landsbyggðarinnar. Því er oft haldið fram en fyrir því hafa mér vitanlega aldrei verið sett fram nein gögn eða rök, sem sýna fram á það að lífskjör á landsbyggðinni myndu versna þó að þeir hefðu ekki forréttindi varðandi fjölda þingmanna. Það má reyndar bæta því við að í 180 ár hefur landsbyggðin haft forréttindi varðandi atkvæðavægi og menn geta spurt: Hefur það hjálpað landsbyggðinni eða þróun landsbyggðarinnar á síðustu 100 árum að vera með aukaþingmenn? Hefðu ekki náð að mynda þá ríkisstjórn sem var mynduð 2017 Hann segir að almennt hafi breytingin ekki mikil áhrif á flokkaskiptingu. Hefðu þessar reglur verið í gildi undanfarin 13 ár hefðu þær aðeins haft áhrif á myndun einnar ríkisstjórnar. „Það hefði ekki verið hægt að mynda ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar 2017, af því að hún var með 32 þingmenn, minnsta meirihluta. Einn af þessum 32 árið 2017 var aukamaður sem Sjálfstæðisflokkurinn hefði fengið. Þannig að eftir okkar kerfi hefðu þessir þrír flokkar, Sjálfstæðisflokkurinn, Viðreisn og Björt framtíð, ekki fengið 32 þingmenn heldur bara 31 þingmann.“