Jón Finnbogason, framkvæmdastjóri Stefnis, segir mikilvægt að breikka hóp fjárfesta á íslenskum hlutabréfamarkaði þegar litið er til þróunar lífeyriskerfisins til lengri tíma. Lífeyrissjóðir hafi um árabil verið burðarás markaðarins, en þegar útgreiðslur til sjóðfélaga aukast samhliða breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar geti fjárfestingargeta þeirra þróast með öðrum hætti en hingað til. Þetta kemur fram í hálfsársbréfi Stefnis, sem Viðskiptablaðið hefur fjallað um í vikunni. Jón segir því sífellt mikilvægara að laða að breiðari hóp kaupenda að íslenskum hlutabréfum, þar á meðal innlenda og erlenda einkafjárfesta auk annarra fagfjárfesta. Jón segir heil­brigt að ólíkir hlut­hafa­hópar hafi mis­munandi tímaás, áhættu­vilja og skoðanir á stjórnar­háttum, arð­greiðslum, starfskjörum og stefnumótun félaga. Það sem skipti máli sé að þátt­takan fari fram á fag­legum og gagnsæjum grunni. Til að laða að er­lenda fjár­festa dugi heldur ekki aðeins að bjóða hagstætt verðmat eða vaxtartækifæri Sjá einnig Fáir bera hitann og þungann á markaðnum „Er­lendir fjár­festar horfa ekki aðeins til verðmats og vaxtartækifæra, heldur einnig til seljan­leika, stjórnar­hátta, fyrir­sjáan­leika og þess hvort markaðurinn beri merki um þroskaða og opna fjár­festa­menningu,“ skrifar Jón. Einn stærsti keppi­nautur verðbréfa­markaðarins um fjár­magn heimilanna eru inn­lán. Inn­lán heimilanna námu 1.970 milljörðum króna í lok júní og hafa vaxið mikið undan­farin ár. Sú aukning hefur þó að veru­legu leyti verið hjá eldra fólki. Á árunum 2021 til 2024 kom rúm­lega 55% allrar hækkunar inn­lána ein­stak­linga frá fólki 60 ára og eldra. Nánari gögn sýna að inn­lán 67 ára og eldri jukust um 189 milljarða króna frá 2021 til 2024 og inn­lán 60 til 66 ára um 64 milljarða. Saman­lagt skýra þessir tveir aldurs­hópar um 55% heildar­aukningarinnar á tíma­bilinu. Jón setur spurningar­merki við þá út­breiddu hug­mynd að stór hluti þessara inn­lána muni sjálf­krafa leita inn á verðbréfa­markaði þegar vextir taka að lækka. Inn­lán ís­lenskra heimila eru nefni­lega ekki óvenju­lega há þegar þau eru borin saman við stærð hag­kerfisins. Sam­kvæmt Eurostat námu þau um 33% af lands­fram­leiðslu árið 2024. Sam­svarandi hlut­fall var um 65% innan ESB og að meðaltali um 42% á hinum Norður­löndunum. Dan­mörk var þá í um 47%, Finn­land í 46%, Svíþjóð í 42% og Noregur í 33%, sam­kvæmt gögnunum sem Stefnir byggir greininguna á. Sjá einnig Segir al­var­lega stöðu komna upp í ís­lensku efna­hags­lífi „Þegar litið er til stöðu inn­lána er­lendis og í hvaða aldurs­hópum inn­lán eru fyrst og fremst að vaxa, þá má ætla að inn­lán sem eigna­flokkur sé kominn til að vera og hann mun að öllum líkindum hækka sem hlut­fall af VLF og ólík­lega streyma í miklum mæli inn á aðra eigna­markaði í bráð,“ segir Jón. Það setur markaðinn í nokkuð aðra stöðu en ef gengið væri út frá því að tæp­lega tvö þúsund milljarða króna inn­lána­stafli heimilanna biði þess ein­fald­lega að vextir lækkuðu áður en fjár­magnið flæddi yfir í hluta­bréf. Sterkur rekstur en hag­kerfið tekið að kólna Jón segir undir­liggjandi rekstur flestra skráðra félaga enn sterkan en að þrálát verðbólga og hátt vaxta­stig séu farin að birtast skýrar í raun­hag­kerfinu. Van­skil séu að aukast, virðis­rýrnun útlána hafi aukist, sér­stak­lega gagn­vart byggingaraðilum, at­vinnu­leysi farið vaxandi og bæði fjöldi óseldra íbúða og sölutími þeirra aukist. Lán bankanna til byggingar­starf­semi námu 350 milljörðum króna í lok maí í fyrra en voru komin í 442 milljarða ári síðar. Það er 26% aukning á aðeins einu ári. „Á föstu verðlagi er fjár­hæðin há í sögu­legu sam­hengi og hærri en lán­veitingar til byggingar­starf­semi og mann­virkja­gerðar var á árunum 2009 til 2011 þegar segja má að allt hafi verið í frosti í kjölfar áfalla 2008-2009,“ skrifar Jón. Sjávarút­vegs­félög hafa á sama tíma verið skýrir sigur­vegarar ársins í Kaup­höllinni. Sam­kvæmt gögnum Stefnis hafði Síldar­vinnslan skilað 26,5% arðs­leiðréttri ávöxtun á fyrri hluta ársins, Brim 24,3% og Ís­félagið 17,5%. Stærsta ein­staka höggið á markaðinn kom aftur á móti þegar niður­stöður Ocu­lis úr fasa 3-rannsókn á OCS-01 ollu miklum von­brigðum í lok maí. Ocu­lis féll um 50,1% á einum degi og OMXI15GI um 6,4%, einn versta dag í sögu vísitölunnar. Sjá einnig Aðeins tvö félög utan sjávarút­vegs með meiri­hluta einka­fjár­festa