Deila Samkeppniseftirlitið sendi frá sér umræðuskjal í síðustu viku um vöruverð á dagvörumarkaðnum. Umræðuskjalið er hluti af viðleitni stjórnvalda til þess að ná verðbólgu niður, en í mars veitti Hanna Katrín Friðriksson atvinnuvegaráðherra eftirlitinu þrjátíu milljóna króna viðbótarframlag með það að augnamiði að auka eftirlit með samkeppni á dagvörumarkaði. Í stuttu máli nýtti Sam­keppnis­eftirlitið þessar þrjátíu milljónir til að komast að þeim almæltu tíðindum að matvæla­verð væri hátt á Íslandi og meðal Evrópuríkja væri það einungis hærra í Sviss. Flestir sem lásu skjalið gerðu sér grein fyrir annmörkum þess – það er að segja að greining Samkeppniseftirlitsins tekur ekkert tillit til kaupmáttar og tekna og er því samanburðurinn tilgangslaus og hefur ekkert upplýsingagildi. Einkaneysla er þannig að raunvirði með því mesta sem sést í Evrópu og það er afleiðing þess að kaupmáttur ráðstöfunartekna er með því hæsta sem þekkist í álfunni. Það verður að teljast ansi sérstakt að Samkeppniseftirlitið ákveði að taka ekki mikilvægustu breytuna sem útskýrir mismunandi verðlag á milli landa í slíkum samanburði og það vekur áleitnar spurningar um hver hinn raunverulegi tilgangur með umræðuskjalinu hafi verið. *** Fréttamiðlar á borð við Vísi áttuðu sig ekki á þessum galla ­skjalsins og fjölluðu um niðurstöðu Samkeppniseftirlitsins án þess að setja hana í nokkurt samhengi við mikilvægar efnahagslegar stærðir. Ríkisútvarpið sýndi þó ákveðna viðleitni. Sama dag og umræðuskjalið var gefið út var rætt við Pál Gunnar Pálsson, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, í kvöldfréttatíma ríkismiðilsins. Þar var hann spurður út í þennan þátt málsins. Í endursögn af viðtalinu á vef RÚV segir: „Ekki er tekið tillit til launakjara í greiningu Samkeppnis­eftirlitsins, en laun eru almennt talin hærri á Íslandi og í Sviss en í mörgum af hinum löndunum í umræðuskjalinu. Páll segir þó aðrar greiningar sem hafa komið nýlega fram gefa til kynna að ­skýringarnar séu ekki að verulegu leyti að leita þangað.” Ekki náði þetta lengra, en augljóslega þarf að krefja forstjóranna svara um hvaða greiningar hann er eiginlega að tala um og hvernig þær sýna fram á að tekjur og kaupmáttur skýri ekki að neinu leyti hluta verðmyndunar á dagvörumarkaði. Enn fremur sagði Páll ­Gunnar í viðtalinu: „Það er ljóst að samkeppnin á mjög á brattann að sækja í litlu hagkerfi sem er frekar lokað með lítinn sérstakan gjaldmiðil og talsverða tollvernd á dagvörumarkaði en það er ýmis­legt fleira sem við þurfum að skoða, samkeppnishindranir og aðgangshindranir.“ Það er furðulegt að forstjóri Samkeppniseftirlitsins haldi því fram að íslenska hagkerfið sé lokað. Ísland er aðili að hinu sameiginlega evrópska efnahagssvæði og viðskiptafrelsi er hér mikið í öllum alþjóð­legum samanburði. Í þessu samhengi má halda því til haga að eins og allir vita er bandaríska verslana­keðjan Costco með rekstur hér á landi, en það sama gildir einungis um tvö önnur aðildarríki Evrópusambandsins – Frakkland og Spán. Það sama gildir um ummæli forstjórans að sú staðreynd að Íslendingar noti sína eigin mynt í viðskiptum skipti einhverju máli hvað þetta ­varðar. Það gildir einu hvort um er að ræða Ísland eða ríki sem ­styðjast við evru eða aðra gjaldmiðla: dagvörumarkaðurinn á Vesturlöndum ­einkennist fyrst og fremst af því að ­nokkrar stórar keðjur eru með stærstan hluta markaðshlutdeildarinnar, enda er eðli slíkra markaða það að þeir kalla á stærðarhagkvæmni í rekstri. Við þetta má bæta því að vöruverð eitt og sér segir afar takmarkaða sögu um stöðu samkeppni á dagvörumarkaði. En það gerir framlegðin og aðrar kennitölur. Ef framlegðin er mikil er það vísbending um skort á samkeppni á markaðnum. Þegar rekstrar­afgangur í matvöruheildsölu sem hlutfall af veltu og rekstrar­afgangur í matvörusmásölu sem hlutfall af veltu er ­skoðaður sést að reksturinn hér á landi sker sig á engan hátt úr frá því sem þekkist á meginlandi Evrópu. Að lokum er rétt að halda því til haga að frá árinu 2020 til dagsins í dag, sem er það tímabil sem umræðuskjal Samkeppnis­eftirlitsins ­skoðar, hafa laun hækkað meira en verð á dagvöru. Það segir það allt sem segja þarf. *** Ein af stjörnum kosningabaráttunnar í aðdraganda þjóðaratkvæðisgreiðslunnar í ágúst um framhald aðlögunarviðræðna Íslands að Evrópusambandinu er án nokkurs vafa Pawel Bartoszek, þingmaður Viðreisnar og formaður utanríkismálanefndar Alþingis. © Gígja Einars (Gígja Einars) Pawel hefur farið á ­kostum á samfélagsmiðlum þar sem hann birtir myndskeið af sér eftir að hafa lokið innkaupum á matvöru eða kaupum á skyndibita og lofar svo landsmönnum að allt þetta muni lækka um fjórðung ef Íslands gengur í Evrópusambandið. Þarna vísar hann að eigin sögn til reynslu Svía og Finna af aðild að Evrópusambandinu. Þannig sagði hann frá því á dögunum að hann hefði keypt hægeldaðar kjötbollur ­fyrir ríflega 15 þúsund ­krónur sem hann ætlaði sér að grilla og spurði fylgjendur sína hvað 75% af þeirri upphæð væru. Þeirri spurningu er auðvitað auðsvarað en heilabrotin verða meiri þegar menn velta því fyrir sér hvers vegna þingmaðurinn kaus að grilla þær, en það er önnur saga. Þá birti hann á dögunum myndskeið af sér þar sem hann sagðist vera að koma frá veitingastaðnum ­Saffran þar sem hann hefði snætt kjúklingarétt sigurvegarans sem hann borgaði um fjögur þúsund krónur ­fyrir og spurði svo áhorfendur: Hver vill ekki auka þúsund krónur? Nú hafa menn sjálfsagt skiptar skoðanir á því hversu merkilegur þessi málflutningur þingmannsins er. En það breytir ekki þeirri staðreynd að þessi fullyrðing er komin í almenna umræðu og margir hafa eftir Pawel að ekki þurfi að gera annað en að sækja aðild að Evrópusambandinu til að vöruverð lækki um fjórðung. Konráð Guðjónsson hagfræðingur kemur oft með innlegg í umræðuna. Greinilegt er að hann fylgist grannt með innkaupa- og skyndibitakaupum þingmannsins á samfélagsmiðlum. Hann birti á samfélagsmiðlinum X vísitölu yfir þróun matvælaverðs og drykkjarvöru í hlutfalli við almennt verðlag á Íslandi, Finnlandi og Svíþjóð annars vegar og þróunina í OECD hins vegar. Myndin sýnir glögglega að fullyrðingar Pawels eiga hreinlega ekki við nein rök að styðjast. Svo virðist sem Pawel hafi þessar fullyrðingu úr gögnum sem fylgdu upphaflega umsókn Ísland um aðild að ESB. Þar má finna umfjöllun Hagfræðistofnunar um reynslu Finna og Svía af aðild og fullyrt er að verð á matvælum hafi lækkað mikið eftir að ríkin gengu í sambandið. Gallinn við þá framsetningu er að hún rímar ekki við töluleg gögn, sem myndræn framsetning í skýrslunni sýnir glögglega. Þar sést að umtalsverðar verðlækkanir á landbúnaðarvörum á tíunda áratug síðustu aldrar áttu sér stað á fyrri hluta áratugarins en bæði ríkin gengu til liðs við ESB árið 1995. Fjölmiðlarýni er einn af föstum dálkum Viðskiptablaðsins. Þessi pistill birtist fyrst í blaðinu sem kom út 17. júní.