Eins og Týr benti réttilega á í rit­stjórnar­pistli Við­skipta­blaðsins í vikunni, var verð á ís­lenskri mjólk í mynd­bandi Já til að SJÁ, um 62% hærra en raun­veru­legt verð á fernunni. Mjólkur­lítrinn var sagður kosta 380 krónur en kostaði 234 krónur. Þessi mistök eru enn eitt dæmið um upp­lýsingaóreiðu Evrópu­sinna, þar sem ítrekað er tönglast á því að matar­verð lækki með inngöngu í ESB án þess að tekið sé mið af öðrum breytum sem hafa áhrif á mat­væla­verð. Já-sinnar hafa eytt mun meiri tíma í að fjalla um krónutölulækkanir á einstökum vörum í Evrópu en nánast engum tíma í að út­skýra fyrir kjó­sendum að ís­lenskt mat­væla­verð ræðst af tollum, land­búnaðar­stefnu, fram­leiðslu­kostnaði, skatt­lagningu og inn­lendri verðstýringu. Lágmarksverð mjólkur ákveðið af nefnd Þegar það kemur að mjólk til dæmis væri ágætt að segja þjóðinni alla söguna og taka fram að Verðlags­nefnd búvara ákveður bæði lág­marks­verð mjólkur til bænda og heildsölu­verð þeirra mjólkur­vara sem nefndin verð­leggur. Þetta er staðreynd sem hefði mögulega mátt nefna í myndbandi um verð á mjólk. En svo virðist sem að þing­flokkur Viðreisnar sé staðráðinn í að segja þjóðinni einungis hálfa söguna þegar kemur að matvælaverði. Pawel Bar­toszek, þing­maður Viðreisnar, hefur meðal annars velt því upp hvort kjúklingaréttur á Saffran, sem kostaði um fjögur þúsund krónur, gæti lækkað í þrjú þúsund krónur við ESB-aðild. Líkt og nýverið var bent á í pistli á Vísi skiptast út­gjöld veitinga­manna í megin­dráttum í þrennt: Í fyrsta lagi laun og launa­tengd gjöld starfs­fólks, í öðru lagi annan kostnað, svo sem leigu, skrif­stofu- og stjórnunar­kostnað, og loks hráefnis­kostnað. Flestir sem hafa borðað á veitingastað er­lendis gera sér fulla grein fyrir því að sá sem sér um þjónustuna er oftast ekki á sömu launum og Íslendingur sem vinnur á veitingastað í miðborginni. En þótt „teymið“ á bak við mjólkur­fernu-mynd­bandið hafi ekki vitað hvað mjólk kostaði hér­lendis, líkt og Margrét Rós Sigur­jóns­dóttir, varaþingmaður Viðreisnar, sagði við Vísi, var engu að síður ákveðið að birta mynd­bandið fyrir fylgj­endur sam­takanna. Hún sagði teymið hafa byrjað að vinna með rangt verð og að enginn hefði áttað sig á mistökunum fyrr en um seinan. Þetta sýnir ekki bara vanþekkingu heldur óheiðarleika gagnvart kjósendum enda er verið að treysta á það að Íslendingar viti ekki betur. Sjá einnig Já til að SJÁ fellur á mjólkur­fernu-prófinu En hvað með launin? Þetta þó upp vekur spurninguna: Ef þau fóru svona rangt með verðið á mjólk úti í búð, hversu mikil rannsóknar­vinna fór þá í að finna lág­marks­laun á Ís­landi og í Svíþjóð? Í mynd­bandinu er full­yrt að Ís­lendingur á lág­marks­launum fái um 15 þúsund krónur á dag eftir skatt en Svíi á lág­marks­launum um 11.500 ís­lenskar krónur. Í fyrsta lagi eru ekki til ein lög­bundin lág­marks­laun á Ís­landi. Lág­marks­laun ráðast af kjara­samningum, starfi, aldri og starfs­aldri. Á vef Ís­land.is kemur fram að í kjara­samningum séu til­greind lág­marks­laun fyrir til­tekið starf með til­liti til lífaldurs og/eða starfs­aldurs. Sama gildir um Svíþjóð. Þar eru ekki heldur til ein lög­bundin lág­marks­laun. Lág­marks­taxtar eru mis­munandi eftir kjara­samningum, starfs­greinum og reynslu og gilda þar sem viðkomandi kjara­samningur nær til. Það er því hægt að bera saman ákveðinn ís­lenskan taxta við ákveðinn sænskan taxta. Ekki er hægt að finna ein „lág­marks­laun“ fyrir hvort land og reikna svo út kaup­mátt heillar þjóðar. Sé til dæmis miðað við lægsta byrjunar­taxta sam­kvæmt kjara­samningi Eflingar og Sam­taka at­vinnulífsins nema mánaðar­launin 476.379 krónum frá 1. apríl 2026. Það er einn til­tekinn kaup­taxti, ekki opin­ber lág­marks­laun Ís­lands. Miðað við fjögurra pró­senta líf­eyrisið­gjald, fullan persónu­afslátt og 21,67 meðal­vinnu­daga eru ráðstöfunar­launin nær 17.800 krónum á vinnu­dag en þeim 15 þúsund krónum sem notaðar voru í mynd­bandinu. Skattþrepið er 31,49% og persónu­afslátturinn 72.492 krónur á mánuði árið 2026. Það er þó ekki hægt að bera þetta saman við tölurnar sem Já-sinnar fóru af stað með, enda hafa ekki komið fram hvaða for­sendur lágu að baki. Mögu­lega var lögð sama elja í rannsóknar­vinnuna og með mjólkur­verðið; það er að enginn í „teyminu“ nennti að rölta út í búð og at­huga eða jafn­vel að skoða net­verslun Krónunnar. Það þarf hugrekki til að nefna tölur opinberlega sem engin stoð er í. En látum það kyrrt liggja um stund hvernig þessar tölur voru búnar til, því önnur grund­vallar­villa leynist í fram­setningunni. Gengið breytir sænsku „lágmarslaununum“ Já, því miður er stærra vanda­mál við þetta mynd­band en rangt mjólkur­verð og óút­skýrð „lág­marks­laun“. Sænsk laun voru færð yfir í ís­lenskar krónur og þannig gefið í skyn að sú krónu­tala segði eitt­hvað um kaup­mátt launa­mannsins í Svíþjóð. Miðað við gengið 13 ís­lenskar krónur fyrir hverja sænska krónu jafn­gilda 11.500 ís­lenskar krónur um 885 sænskum krónum. Sænska krónan hefur hins vegar veikst gagn­vart ís­lensku krónunni á síðustu sex mánuðum. Nákvæm­lega sömu sænsku dag­laun hefðu jafn­gilt um 12.060 ís­lenskum krónum fyrir hálfu ári síðan þegar ein sænsk króna kostaði 13,64 ís­lenskar krónur. Fyrir ári síðan var gengið 12,54, krónur og þá hefðu sömu dag­laun aðeins jafn­gilt um 11.090 ís­lenskum krónum. Við hæsta gengi tíma­bilsins, 13,80 krónur, hefðu þau jafn­gilt um 12.200 krónum. Sami sænski starfs­maðurinn hefði þannig getað „hækkað“ í launum um rúm­lega 1.100 ís­lenskar krónur á dag án þess að laun hans í sænskum krónum hefðu breyst. Aðeins ís­lenska krónu­talan í mynd­bandinu hefði breyst. Sam­kvæmt gjald­miðla­upp­lýsingum Lands­bankans hefur gengi sænsku krónunnar sveiflast á bilinu 12,54 til 13,80 ís­lenskar krónur fyrir hverja sænska krónu, eða um 10% á milli lægsta og hæsta gildis. Svíinn verður þó hvorki ríkari né fátækari í Svíþjóð við þessar gengis­hreyfingar. Hann fær laun sín í sænskum krónum og kaupir mjólkina í sænskum krónum. Séu bæði launin og sænska mjólkur­verðið færð yfir í ís­lenskar krónur á sama gengi fellur gengið ein­fald­lega út úr reiknings­dæminu og fjöldi fernanna verður sá sami. Það skal þó engan undra að gengisáhætta sé eitt­hvað sem stuðnings­menn ESB vilja síður ræða. Þetta er sama fólk og hefur ítrekað sagt ís­lensk fyrir­tæki, sem gera upp í sömu er­lendu mynt og megnið af tekjum þeirra er í, vera að „flýja krónuna“. Gylfi Magnús­son, pró­fessor í hag­fræði, sagði nýverið að orða­lagið um að ís­lensk fyrir­tæki „flýi krónuna“ væri „dálítið áróðurs­kennt“. Það spilar þó vel inn í þann mál­flutning sem Já til að sjá vinnur með. Sjá einnig Segir áróðurs­kennt að tala um að fyrir­tæki flýi krónuna