Í ára­tugi var það talið eitt hættu­legasta veðmál alþjóð­legra skulda­bréfa­markaða að veðja gegn japönskum ríkis­skulda­bréfum. Eftir að japanska eigna­bólan sprakk í byrjun tíunda ára­tugarins töldu margir fjár­festar að gríðar­leg skuld­setning ríkisins og óvenju lágir vextir hlytu á endanum að leiða til hækkandi ávöxtunar­kröfu ríkis­bréfa. Fjárfestar töldu árum saman að hækkunin væri handan við hornið. Í Japan reyndist hornið hins vegar sífellt færast fjær. Japans­banki hélt vöxtum niðri, keypti ríkis­skulda­bréf í stórum stíl og beitti síðar beinni stýringu á ávöxtunar­kröfu til að halda tíu ára ríkis­bréfum nálægt núlli. Fjölmargir sem veðjuðu á hækkandi ávöxtunarkröfu, og þar með lækkandi skuldabréfaverð, töpuðu stórum fjárhæðum. Nú óttast fjár­festar að áhættan hafi snúist við. Eftir langa sölu­hrinu á japanska skulda­bréfa­markaðnum og mikla hækkun ávöxtunar­kröfu virðast japönsk ríkis­bréf loksins bjóða upp á álit­lega ávöxtun. En ef verðbólga reynist þrálát, ríkisút­gjöld aukast og Japans­banki bregst of seint við gætu þeir sem kaupa bréfin nú orðið fyrir frekari verðlækkunum. Krafan ekki verið hærri á þessari öld Ávöxtunar­krafa tíu ára japanskra ríkis­bréfa hefur farið yfir 2,5% í fyrsta sinn á þessari öld. Hún hefur hækkað um 1,6 pró­sentu­stig frá byrjun síðasta árs og hefur japanski ríkis­skulda­bréfa­markaðurinn verið sá lakasti meðal stærstu skulda­bréfa­markaða heims á tíma­bilinu. Þegar ávöxtunar­krafa skulda­bréfa hækkar lækkar verð þeirra. Það er lykillinn að áhættunni sem fjár­festar horfa nú til. Sá sem kaupir langt ríkis­skulda­bréf er í raun að veðja á að ávöxtunar­krafan lækki eða hækki að minnsta kosti ekki mikið meira. Hækki krafan áfram lækkar verð bréfsins og tapið getur orðið veru­legt, sér­stak­lega í löngum bréfum. Fjárfestar í störukeppni Hærri ávöxtunar­krafa hefur þó byrjað að laða alþjóð­lega fjár­festa inn á markaðinn. Ranjiv Mann, sjóð­stjóri hjá Alli­anz Global Investors, segir félagið hafa keypt lítil­lega í löngum japönskum ríkis­bréfum, meðal annars tuttugu ára bréfum. Hann tekur þó fram að um litlar stöður sé að ræða og að hann vilji sjá skýrari merki frá Japans­banka um harðari peninga­stefnu áður en stærri stöður verði teknar. Það endur­speglar stöðuna á markaðnum. Fjár­festar sjá tækifæri eftir miklar verðlækkanir, en óttast að enn sé of snemmt að fara af fullum þunga inn á markaðinn. Áhætta kaupandans er sú að markaðurinn fari að efast enn frekar um ríkis­fjár­mál Japans. Sana­e Taka­ichi, for­sætis­ráðherra Japans, hefur lagt fram langtímaút­gjaldaáætlun upp á um 2.000 milljarða dala. Ef fjár­festar telja að slík út­gjöld auki verðbólguþrýsting og að Japans­banki hækki vexti of hægt gæti ný sölu­bylgja fylgt í kjölfarið. Þá myndu þeir sem kaupa bréfin nú sitja uppi með frekari verðlækkanir. April LaRus­se, yfir­maður sér­fræðinga í skulda­bréfum hjá Insig­ht Invest­ment, segir að fáir vilji verða fyrstir til að taka stóra stöðu. Japan hafi verið al­ræmdur markaður í ára­tugi, þar sem margir fjár­festar hafi brennt sig á því að veðja of snemma á stóra breytingu. Alræmda veðmálinu snúið á haus Japönsk ríkis­skulda­bréf hafa lengi haft sér­staka stöðu á alþjóð­legum mörkuðum. Í mörg ár reyndu vogunar­sjóðir og aðrir fjár­festar að veðja gegn bréfunum. Þeir töldu að gríðar­leg skuldastaða japanska ríkisins og óvenju lágir vextir hlytu að enda með hækkandi ávöxtunar­kröfu. Sú niður­staða lét hins vegar á sér standa. Japan var fast í lágri verðbólgu, jafn­vel verðhjöðnun, og Japans­banki hafði bæði vilja og getu til að halda vöxtum niðri. Þeir sem veðjuðu gegn markaðnum höfðu oft góð rök til langs tíma, en ekki nægan tíma eða nægt fjár­magn til að bíða eftir að þau rættust. Nú er spurningin hvort sama gildra leynst á hinni hliðinni. Eftir mikla hækkun ávöxtunar­kröfu vilja sumir kaupa bréfin í þeirri von að verstu verðlækkanirnar séu að baki. En ef Japan er komið inn í nýtt vaxtatíma­bil gæti sú niður­staða reynst ótíma­bær. Áður töpuðu margir á því að veðja of snemma á hækkandi vexti í Japan. Fjár­festar óttast nú að þeir geti tapað á hinu gagnstæða: að kaupa japönsk ríkis­skulda­bréf of snemma í þeirri trú að hækkun ávöxtunar­kröfunnar sé á enda. Sjá einnig Jenið ekki verið veikara í 40 ár Fjárfestar fylgjast með líf­eyris­sjóðum Japönsk ríkis­bréf hafa þó hækkað í verði síðustu vikur eftir að fjár­málaráðherra Japans hvatti inn­lenda líf­eyris­sjóði og al­menning til að fjár­festa meira heima fyrir. Slík heim­færsla fjár­magns gæti skipt miklu máli fyrir markaðinn. Fjár­festar fylgjast sér­stak­lega með GPIF, japanska ríkislíf­eyris­sjóðnum, sem er einn stærsti líf­eyris­sjóður heims með um 1.800 milljarða dala í eignum. Ef sjóðurinn eykur vægi japanskra ríkis­bréfa gæti það dregið úr þrýstingi á markaðinn og orðið merki sem aðrir fjár­festar fylgja. Jordan Rochester, skulda­bréfasér­fræðingur hjá Mizu­ho, segir að þegar GPIF hreyfi sig eigi aðrir fjár­festar að taka eftir því. Að hunsa slíka breytingu væri al­var­leg mistök í fjár­festingar­stefnu, að hans mati. Ekki er þó víst að sjóðurinn breyti langtíma­sam­setningu eigna sinna á næstunni. Næsta form­lega endur­skoðun er ekki fyrir­huguð fyrr en árið 2030. Innan núverandi vik­marka gæti sjóðurinn þó aukið kaup á inn­lendum skulda­bréfum. RBC Capi­tal Markets áætlar að ef GPIF færi í efri mörk heimildar sinnar fyrir inn­lend skulda­bréf gæti það skilað um 12 þúsund milljörðum jena, eða 75 milljörðum dala, inn á markaðinn. Slík hreyfing gæti haft enn meiri áhrif ef minni eignastýringaraðilar fylgdu í kjölfarið. Sumir vara þó við því að gera of mikið úr pólitískum þrýstingi á sjóðinn. Ter­rence Pang, sjóð­stjóri hjá Fide­lity, bendir á að GPIF hafi sögu­lega verið sjálf­stæð stofnun. Fjár­festingar­reglur sjóðsins kveði jafn­framt á um að eignir hans verði ekki notaðar til að hafa áhrif á markaði eða fram­fylgja efna­hags­stefnu stjórn­valda. Skuldastaðan setur þak á bjartsýnina Sumir fjár­festar telja ný­leg út­boð ríkis­skulda­bréfa benda til þess að eftir­spurnin sé að taka við sér. Sér­fræðingar hjá Mizu­ho benda á að út­boð á 20 og 30 ára ríkis­bréfum fyrr í mánuðinum hafi gengið betur en margir óttuðust. Það hafi verið túlkað sem merki um vaxandi áhuga stórra langtíma­fjár­festa, þar á meðal er­lendra aðila. Aðrir vilja sjá meira áður en þeir taka stórar stöður. Kevin Thozet, sem situr í fjár­festingarráði Car­mignac, segir sjóðinn hafa keypt löng japönsk ríkis­bréf á síðustu vikum en aðeins í hófi. Sveiflur í olíu­verði og fyrir­hugaðar skattalækkanir í Japan geri ríkis­fjár­mála­horfurnar óljósar. Hann segist vilja sjá japönsk stjórn­völd sýna meira aðhald í út­gjöldum áður en stærri staða verði tekin. Stóra áhyggju­efnið er skuldastaða japanska ríkisins. Skuldir ríkisins nema um 200% af lands­fram­leiðslu. Hærri vextir gera slíka stöðu viðkvæmari, þar sem endur­fjár­mögnun verður dýrari og vaxta­kostnaður ríkisins eykst. Japans­banki kaupir enn ríkis­skulda­bréf en í minna mæli en áður. Það þýðir að markaðurinn þarf í auknum mæli að standa á eigin fótum án sama stuðnings frá seðla­bankanum og ein­kenndi síðustu ár.