Innlent | Morgunblaðið | 8.9.2026 | 20:12 Skattar ýta ríkissjóði yfir núllið Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra er afar stoltur af hallaleysi fjárlagafrumvarps síns fyrir næsta ár. mbl.is/Eggert Jóhannesson Andrea Sigurðardóttir [email protected] Setja bókamerki Tengdar fréttir Fjárlög 2027 Logi bregst við gagnrýni: Bendir á 150 milljónir Reikningurinn sendur til vinnandi fólks Ræða gjaldamál og leigutryggingar við SA og ASÍ Bókun 35, gegnsæi í sjávarútvegi og ný öryggislög Höggvið á rafmagnshnút, Fljótagöng og sanngirnisbætur » Fleiri tengdar fréttir Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra kynnti fjárlagafrumvarp næsta árs með pompi og prakt í gær. Formenn stjórnarflokkanna þriggja voru allir viðstaddir og afhentu honum eins konar viðurkenningarskjal vegna þess að halli frumvarpsins er enginn, í anda gjörnings Bills Clintons þáverandi Bandaríkjaforseta árið 1999. En þrátt fyrir að frumvarpið sé hallalaust er lánsfjárjöfnuður neikvæður um tæpa 70 milljarða, sem þýðir að ríkissjóður þarf eftir sem áður að fjármagna samsvarandi sjóðshalla. Daði Már segir að inni í þeirri fjárhæð sé töluvert af endurlánastarfsemi ríkisins auk þess sem fjármagnskostnaður hafi reynst meiri en reiknað var með. „Ég get sagt algjörlega með góðri samvisku: Þetta er næsta verkefni. Við þurfum að vinna þetta í einhverjum áföngum. Eins og þú kannski manst þá var einhver fyrirrennari minn óskaplega stoltur yfir því að ná jákvæðum frumjöfnuði. Nú er komin jákvæð rekstrarafkoma. Til lengri tíma litið þarf lánsfjárjöfnuður líka að komast í jafnvægi. Eitt skref í einu.“ Frétt af mbl.is Hallalaus fjárlög en auknar álögur á almenning Nýjar tekjuáætlanir, það er ný skattheimta og gjaldtaka, nema 27,6 milljörðum króna þegar almenn verðlagsuppfærsla krónutölugjalda er tekin frá. Frumvarpið gerir ráð fyrir 4,7 milljarða afgangi. Er sanngjarnt að segja að hallalausu fjárlögin séu að verulegu leyti fengin með aukinni skattheimtu? „Ég hef verið mjög hreinskilinn með það að við höfum farið blandaða leið – það hefur ekki verið neitt leyndarmál. Ef þú kannar hvaða leiðir aðrar ríkisstjórnir hafa farið í þessum efnum þá muntu sjá að það hefur alltaf verið farin blönduð leið. Þetta er risastórt skip og að snúa því við krefst töluvert mikils aga. Ég er mjög stoltur af þessari málamiðlun, tveir þriðju á móti einum þriðja,“ segir hann og vísar þá til þess að ríkisstjórnin telur að stærri hluti aðhaldsins komi fram á útgjaldahlið en tekjuhlið. Ráðstafanir til að hægja á útgjaldavexti nema 44,2 milljörðum. Af þeim nema sértækar útgjaldaaðgerðir 36,2 milljörðum, sem m.a. felast í lægri ráðstöfun til nýs Landspítala, rammaáætlana ESB, styrkja til orkuskipta, stofnframlaga vegna húsnæðis og áfram mætti telja. Rétt er þó að geta þess að töluverður hluti fjárhæðarinnar felur hvorki í sér eiginlegan niðurskurð né varanlega hagræðingu. Meðtalið er meðal annars að lægri nýjar fjárheimildir verði veittar árið 2027 vegna þess að hægt verður að nýta ónýttar heimildir frá fyrri árum eða færa útgjöld til seinni ára. Í frumvarpinu segir beinlínis að sumar ráðstafanir feli í sér varanlega lækkun útgjalda eða hægari útgjaldavöxt en aðrar séu „fyrst og fremst […] breytt tímasetning fjármögnunar“. Tekjuskattur Í fjárlagafrumvarpinu er skattbyrði tekjuskatts aukin án þess að skatthlutföllin sjálf séu hækkuð. Hækkunin felst í því að framleiðniviðmið við uppfærslu skattþrepa og skattleysismarka er lækkað, sem skilar ríkissjóði um þremur milljörðum í auknar tekjur. Frétt af mbl.is Lækkar heimildir en tímalínan helst óbreytt Til útskýringar þá hafa skattþrepin verið hækkuð á hverju ári í takt við verðbólgu og framleiðnivöxt. Hugsunin á bak við framleiðniviðmiðið, sem nú er 1%, er að þegar framleiðni eykst geti raunlaun hækkað án þess að fólk eigi að greiða sífellt hærra hlutfall tekna sinna í skatt. Í frumvarpinu segir að framleiðnivöxtur hafi reynst minni en gert var ráð fyrir þegar 1% viðmiðið var ákveðið árið 2022, ekki síst vegna styttingar vinnuvikunnar, og að persónuafsláttur og þrepamörk hafi af þeim sökum hækkað umfram raunframleiðni undanfarin ár. Því verði framleiðniviðmiðið sett tímabundið í 0% á næsta ári en nýtt langtímaviðmið verði 0,5% eftir það. Þannig hækka skattþrep og skattleysismörk minna en samkvæmt óbreyttum reglum og launafólk greiðir því meiri tekjuskatt en það hefði annars gert. Breytingin snertir ekki aðeins þá sem greiða skatt í efri þrepum, því hún dregur einnig úr hækkun skattleysismarka og hefur þannig áhrif á fólk með tekjur allt niður að skattleysismörkum. Daði Már vísar fullyrðingum um að í breytingunni felist dulin tekjuskattshækkun á bug. „Tekjuskatturinn er í sjálfu sér ekki að hækka,“ segir hann. Þú hafnar því að hann sé „de facto“ að hækka? „Já. Ef við höldum okkur við krónutölurnar þá er hann ekki að hækka. Ef við setjum uppfærsluviðmið í skattkerfið sem eru ekki raunhæf hvað varðar þróun framleiðni, þá gufar þessi tekjustofn smám saman upp og það væri þá allt önnur umræða að taka.“ Flestir launþegar munu samt greiða hærri tekjuskatt en þeir hefðu gert við óbreytt viðmið. „Vegna þess að launin þeirra hækkuðu milli ára, en þú veist að Ísland er með prógressíft skattkerfi.“ Er þetta viðmið uppfært reglulega? „Já, gert er ráð fyrir að framleiðniviðmiðið sé uppfært á fimm ára fresti og það kemur í ljós að á þessu tímabili [frá árinu 2022], þar sem miðað var við þetta 1%, hefur vantað töluvert mikið upp á – við höfum hreinlega ekki náð því.“ Bankaskattur Bankaskattur hækkar um 75%, eða sem nemur 6 milljörðum. Hafið þið lagt mat á hversu mikið af þessari 6 milljarða skattahækkun veltur yfir á heimili og fyrirtæki í formi hærri vaxta og gjalda? „Það var gerð rannsókn á því hversu vel lækkunin á honum skilaði sér til neytenda og miðað við það má ætla að mjög lítill hluti hækkunar falli á neytendur.“ Frétt af mbl.is Hækkanir skella á sjúklingum Þú segir skattheimtuna tilkomna vegna óvæntra búhnykkja bankanna í verðbólgu. Gefur þá að skilja að þetta verði tímabundin skattheimta sem fellur niður þegar verðbólga fer niður eða er hækkunin komin til að vera? „Ég held að þetta sé, eins og allt í skattkerfinu, eitthvað sem er stöðugri endurskoðun háð og bankaskattar á Íslandi hafa hækkað og lækkað. Þetta krefst endurmats. Það er samt mjög mikilvægt að átta sig á því að í nýlegri úttekt KPMG fyrir Samtök fyrirtækja í fjármálaþjónustu, um opinber gjöld og kostnað íslenskra banka, kemur í ljós að þessar álögur eru mjög miklar. En meginhluti þeirra er álögur sem Seðlabankinn leggur á fjármálastofnanir á Íslandi sem hluta af sínum þjóðhagsvarúðartækjum, sem eru þá annars vegar eiginfjárkröfur og hins vegar bindiskylda.“ Það breytir ekki því að bankaskattarnir, strípaðir, eru mun hærri en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. „Já, já, en þetta þýðir að þurfi að bregðast við nýrri stöðu í fjármálakerfinu á Íslandi, til dæmis vegna mikils samdráttar eða skyndilegrar lækkunar verðbólgu, þá er umtalsvert svigrúm fyrir Seðlabankann til þess að lækka þennan kostnað,“ segir Daði og bætir því við að hann líti svo á að ef ríkið leggur á bankana hliðstæðar álögur þá sé ríkið að vinna með Seðlabankanum en ekki gegn. Þórður Snær reyndist sannspár Þórður Snær Júlíusson, framkvæmdastjóri þingflokks Samfylkingarinnar og fv. þingmaður, boðaði í marslok á bloggsíðu þingflokks Samfylkingarinnar að bankaskattur yrði hækkaður um 6 ma.kr. árlega. Um var að ræða upplýsingar sem ekki höfðu verið gerðar opinberar og urðu skrif hans til þess að Kauphöllin setti sig í samband við fjármálaráðuneytið og spurði hvort Þórður Snær hefði með þessu verið að leka innherjaupplýsingum. Þórður Snær Júlíusson boðaði 6 ma.kr. bankaskatt í mars. „Ef fjárhæðin er rétt þá ætla ég að um innherjaupplýsingar sé að ræða vegna þess að þær séu verðmótandi fyrir Arion og Íslandsbanka,“ sagði í tölvupósti markaðseftirlits Kauphallarinnar til ráðuneytisins. Í kjölfarið sendi ráðuneytið frá sér yfirlýsingu í samráði við Kauphöllina þar sem fullyrðing Þórðar Snæs um fjárhæðina var borin til baka. Nú hefur komið á daginn að samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er boðuð hækkun á bankaskatti sem nemur 6 ma.kr., rétt eins og Þórður Snær hafði áður boðað. Blaðamaður spurði Daða Má hvort það gæti verið tilviljun að Þórður Snær hefði hitt á rétta tölu. „Áætlanir um tekjur af eins flóknu fyrirbæri og um ræðir verða alltaf námundaðar að einhverri tölu, þannig að ég myndi segja já,“ segir hann. Spurður hvort hann telji útilokað að Þórður Snær hafi fengið innherjaupplýsingar, til dæmis frá formanni sínum og forsætisráðherra, sem hann teldi þá nægilega trúverðugar og líklegar til þess að fjalla um, ekki síst í ljósi þess að Þórður Snær hefur aldrei leiðrétt skrif sín eða dregið til baka þrátt fyrir áréttingar ráðuneytisins, kveðst fjármálaráðherra ekki vilja tjá sig um það. „Mér finnst þú komin í mjög mikið ef, kannski og þegar, þannig að ég ætla ekki að kommenta neitt á slíkar vangaveltur. Hvað hefði getað gerst, hvernig hefðu hlutirnir getað verið? Ég veit það ekki.“ Fáðu aðgang að þessari grein Með áskrift færðu fullan aðgang að öllum læstum greinum Árvakurs — vandað, fjölbreytt og traust efni, hvar og hvenær sem er. Þannig styður þú íslenska fjölmiðlun og hjálpar okkur að halda áfram að segja sögurnar sem skipta máli. Tryggðu þér aðgang núna. Skoða áskriftarleiðir Innskráning Gleymt lykilorð? Kennitala: Lykilorð: Ertu ekki með notendaaðgang? Fara í nýskráningu . Fáðu þér áskrift til að lesa áfram Þú ert innskráð(ur) sem ... en ert ekki með áskrift. Aðgangur að þessari frétt í fullri lengd krefst áskriftar að Morgunblaðinu, rafræns aðgangs á borð við vikupassa eða séráskriftar að viðkomandi efnisflokki á mbl.is. Kynntu þér áskriftarleiðirnar Ég er nú þegar áskrifandi Ég er ekki með notendaaðgang Tengdar fréttir Fjárlög 2027 Logi bregst við gagnrýni: Bendir á 150 milljónir Reikningurinn sendur til vinnandi fólks Ræða gjaldamál og leigutryggingar við SA og ASÍ Bókun 35, gegnsæi í sjávarútvegi og ný öryggislög Höggvið á rafmagnshnút, Fljótagöng og sanngirnisbætur » Fleiri tengdar fréttir Nánar um málið í Morgunblaðinu Áskrifen